Қазақистан уйғур мәктәплири музейларни қуруп яш әвладларға миллий роһни тәрғиб қилмақта

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-10-06
Share

Қазақистандики уйғур мәктәплириниң яш әвладларға билим берипла қалмай, уларни миллий роһта тәрбийәләш ишлириғиму алаһидә көңүл бөлүп келиватқанлиқи мәлум. Игилишимизчә, қазақистанниң асасий қанунида мәмликәттә яшаватқан барлиқ хәлқләрниң, шу җүмлидин, уйғурларниңму өз балилирини миллий роһта тәрбийәлишигә мумкинчиликләр берилгән. Әнә шундақ мәқсәттә йеқинда алмута шәһириниң уйғурлар зич олтурақлашқан достлуқ мәһәллисидики абдулла розибақийеф намидики 153-мәктәп-гимназийәдә мәктәп тарихиға беғишланған музейниң ечилиш мурасими болуп өтти.

Корона вируси вәзийити мунасивити билән бихәтәрлик чарилирини сақлаш мәқситидә мәзкур мурасимға 30 әтрапида адәм, шу җүмлидин зиялийлар, мәһәллә турғунлири вә мәктәп коллектипи қатнашти. Мурасим риясәтчиси мәзкур музейни ечишниң асасий мәқситиниң һазирқи вә келәчәк әвладларни өзлири билим еливатқан мәктипиниң тарихини вә қолға кәлтүргән утуқлирини, устазлириниң вә уларниң шагиртлириниң әмгәктики вә оқуштики мувәппәқийәтлирини тонуштуруштин ибарәт икәнликини билдүрди. У шундақла мәзкур вәқәниң «муәллимләр күни» байрими һарписида йүз бериватқанлиқини атап, пүткүл муәллимләрни қизғин тәбриклиди.

Мурасим бешида гимназийәниң сабиқ мудири һенипахун баратофниң рәпиқиси флюра баратова, пешқәдәм педагоглар мәмликәт алимова вә зерип молотофлар музейниң ечилиш лентисини кәсти һәм өзлириниң мәктәп тарихи һәққидики қарашлирини оттуриға қойди. Андин сөзгә чиққан қазақистан парламенти кеңәш палатасиниң сабиқ әзаси марс батталов, педагогика пәнлириниң кандидат доктори йемелян һошуроф, педагогика пәнлириниң доктори мунәввәр юнусова вә башқилар йәттису уйғурлириниң миллий маарипиниң өтмүши вә бүгүнки мәсилилири, достлуқ мәһәллисиниң һәм мәзкур мәктәпниң тарихи вә бүгүнки утуқлири, оттура асия, шу җүмлидин қазақистандин йетишип чиққан атақлиқ шәхсләр һәққидә өз пикирлирини билдүрди. Улар вә гимназийә коллектипи, болупму униң мудири шавкәт өмәрофниң әмгикини юқири баһалиди.

Қазақистан маарипиниң әлачиси, пүткүл һаятини миллий маарипқа беғишлиған мәмликәт алимова ханим мундақ деди: «буниңдин 60 йил бурун 86-мәктәп йенида үч уйғур синипи ечилған вақтида юртум қанчилик хушал болған болса, мана бүгүнки күндә дуняға ети таралған мәктәп-гимназийәдә мушу музейниң ечилиши, юртумниң тарихиниң йезилишиниң өзи мениң үчүн бәхт. Көп нәрсиләрни әстин чиқирип қойдуқ. Бирақ, болғиничә йезишқа тириштуқ. Мушу йезида яшаватқан хәлқимизниң өзиниң миллитини яхши көргәчкә дәп ойлаймән, балилирини уйғур мәктипигә берип, ана тилини сақлап, район бойичә әмәс, пүтүн җумһурийәт бойичә көзгә көрүнәрлик мәктәпләрниң биригә айланди».

Мурасим ахирида сөзгә чиққан алмута шәһәрлик алий кеңишиниң әзаси, гимназийә мудири шавкәт өмәроф музейниң ечилиш сәвәблири, топланған материялларниң йөнилишлири вә мәзмуни, мәктәп тарихи һәм униң тиклинишигә төһпә қошқан педагоглар, мәктәп муәллимлири вә оқуғучилириниң утуқлири һәққидә тәпсилий мәлумат бәрди. У шундақла мәктәп тарихини шу мәктәп орунлашқан юртниң тарихидин айрип қарашқа болмайдиғанлиқини, илгирики «дружба», һазирқи достлуқ мәһәллисиниң шәкиллинишидә мәшһур дөләт вә җәмийәт әрбаби абдулла розибақийефниң муһим рол ойниғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Радийомиз зияритини қобул қилған тонулған педагог, мәктәпниң сабиқ мудири зерип молотоф әпәнди гимназийәдә абдулла розибақийеф намидики музейниң бурундин ишләп келиватқанлиқини, мушу йилниң оттурилирида униң йеңилинип, қайтидин ечилғанлиқини билдүрди. У мәктәп тарихиға беғишланған музейниң ечилишиниң уйғур җамаәтчилики үчүн чоң бир йеңилиқ икәнликини оттуриға қоюп, мундақ деди: «һазирқи мәлуматлар бойичә, 1960-йили тарихий вәтинимиздин чиққан бир топ милләтпәрвәр кишиләрниң күч чиқириши билән 86-мәктәпниң йенида уйғур синиплири ечилғаниди. У 1964-йили өз алдиға сәккиз йиллиқ мәктәп болуп, бөлүнүп чиққан. Мән 1967-йили мушу мәктәпкә кәлгәндә биздә бари-йоқи 180 оқуғучи бар иди. Бүгүнки күндә болса, бир йерим миңдин ошуқ оқуғучи оқуватиду. Өз вақтида бу йәрдә абдулла розибақийеф, исмаил тайироф, магази масанчи, ораз җандософқа охшаш кишиләрниң күч чиқириши билән исталин колхози, горний гигант, дөңмәһәллә, заря востока охшаш мәһәллиләр қурулғаникән. Мәлуматларға қариғанда, бу йәрдә абдулла розибақийеф намида коммуна болғаникән. 1934-Йили мушу йезида уйғур мәктипи ечилған».

Зерип молотоф бүгүнки күндә достлуқ мәһәллисидики мәзкур абдулла розибақийеф намидики гимназийәниң җумһурийәт бойичә әң үлгилик мәктәпләрниң биригә айлинип, «юнеско, йәни бирләшкән дөләтләр тәшкилати пән-маарип, мәдәнийәт оргининиң тизимидики мәктәпләр» қатариға киргәнликини билдүрди.

Мәлум болушичә, уйғур балилирини миллий роһта тәрбийиләш ишлириға алмута шәһири вә вилайитидә паалийәт елип бериватқан башқиму таза уйғур вә арилаш тиллиқ мәктәпләрдиму алаһидә әһмийәт берип кәлмәктикән. Биз алмута вилайити әмгәкчиқазақ наһийәсиниң байсейит йезисиға орунлашқан исмаил тайироф намидики оттура мәктәп мудириниң методика бойичә орунбасари мерванәм һәмрайева билән алақиләштуқ.

Мерванәм һәмрайева ханим мәктәп музейиниң 1994-йили қурулғанлиқини оттуриға қоюп, мундақ деди: «мирасгаһниң ичидә қоюлған буюмларни топлашқа пүткүл юрт болуп бирлишип, паал қатнашқан. Бу буюмлар уйғур хәлқиниң һаят-турмуши, тарихи вә мәдәнийитидин дерәк бериду. Мирасгаһ буюмлири төт бөлүм бойичә тизилған. Булар; тарих, өлкәтонуш, мәдәнийәт, сәнәт бөлүми дәп атилиду. Биринчи бөлүмдә ата-бовилиримизниң кона дәврдә қолланған тарихий затлар қоюлған болса, иккинчи бөлүмдә өз юртимизниң тарихи, үчинчи, мәдәнийәт бөлүмидә йеза вә мәктәп һаятиға паал арилишип келиватқан юртдашларниң сүрәтлирини тепишқа болиду. Сәнәт бөлүми юртимиздин йетилип чиққан атақлиқ рәссамлар авакри шәмси, һакимҗан гулийеф, җалалидин ризайдиноф кәби мой-қәләм игилириниң сүрәт галлерейәсидин тәркиб тапқан.»

У йәнә мәзкур бөлүмдә қазақистанда тонулған уйғур рәссамлириниң соға қилған әсәрлириниң орун алғанлиқини, мәктәп оқуғучилириниң музейни зиярәт қилиш җәрянида уйғур хәлқиниң тарихи, мәдәнийити һәққидә интайин бай мәлуматларни алалайдиғанлиқини билдүрди.

Игилинишичә, мундақ шәкилдики музейлар алмута шәһиридики мәсим яқупоф, мурат һәмрайеф, шундақла алмута вилайитидики билал назим, хелил һәмрайеф, илия бәхтия, исмаил саттароф, җамалидин босақоф вә башқиму мәшһур уйғур шәхслири намидики мәктәпләргиму орунлашқаникән.


Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.