Qazaqistan Uyghur mektepliri muzéylarni qurup yash ewladlargha milliy rohni terghib qilmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-10-06
Élxet
Pikir
Share
Print

Qazaqistandiki Uyghur mekteplirining yash ewladlargha bilim béripla qalmay, ularni milliy rohta terbiyelesh ishlirighimu alahide köngül bölüp kéliwatqanliqi melum. Igilishimizche, qazaqistanning asasiy qanunida memlikette yashawatqan barliq xelqlerning, shu jümlidin, Uyghurlarningmu öz balilirini milliy rohta terbiyelishige mumkinchilikler bérilgen. Ene shundaq meqsette yéqinda almuta shehirining Uyghurlar zich olturaqlashqan dostluq mehellisidiki abdulla rozibaqiyéf namidiki 153-mektep-gimnaziyede mektep tarixigha béghishlan'ghan muzéyning échilish murasimi bolup ötti.

Korona wirusi weziyiti munasiwiti bilen bixeterlik charilirini saqlash meqsitide mezkur murasimgha 30 etrapida adem, shu jümlidin ziyaliylar, mehelle turghunliri we mektep kolléktipi qatnashti. Murasim riyasetchisi mezkur muzéyni échishning asasiy meqsitining hazirqi we kélechek ewladlarni özliri bilim éliwatqan mektipining tarixini we qolgha keltürgen utuqlirini, ustazlirining we ularning shagirtlirining emgektiki we oqushtiki muweppeqiyetlirini tonushturushtin ibaret ikenlikini bildürdi. U shundaqla mezkur weqening "Mu'ellimler küni" bayrimi harpisida yüz bériwatqanliqini atap, pütkül mu'ellimlerni qizghin tebriklidi.

Murasim béshida gimnaziyening sabiq mudiri hénipaxun baratofning repiqisi flyura baratowa, péshqedem pédagoglar memliket alimowa we zérip molotoflar muzéyning échilish léntisini kesti hem özlirining mektep tarixi heqqidiki qarashlirini otturigha qoydi. Andin sözge chiqqan qazaqistan parlaménti kéngesh palatasining sabiq ezasi mars battalow, pédagogika penlirining kandidat doktori yémélyan hoshurof, pédagogika penlirining doktori munewwer yunusowa we bashqilar yettisu Uyghurlirining milliy ma'aripining ötmüshi we bügünki mesililiri, dostluq mehellisining hem mezkur mektepning tarixi we bügünki utuqliri, ottura asiya, shu jümlidin qazaqistandin yétiship chiqqan ataqliq shexsler heqqide öz pikirlirini bildürdi. Ular we gimnaziye kolléktipi, bolupmu uning mudiri shawket ömerofning emgikini yuqiri bahalidi.

Qazaqistan ma'aripining elachisi, pütkül hayatini milliy ma'aripqa béghishlighan memliket alimowa xanim mundaq dédi: "Buningdin 60 yil burun 86-mektep yénida üch Uyghur sinipi échilghan waqtida yurtum qanchilik xushal bolghan bolsa, mana bügünki künde dunyagha éti taralghan mektep-gimnaziyede mushu muzéyning échilishi, yurtumning tarixining yézilishining özi méning üchün bext. Köp nersilerni estin chiqirip qoyduq. Biraq, bolghiniche yézishqa tirishtuq. Mushu yézida yashawatqan xelqimizning özining millitini yaxshi körgechke dep oylaymen, balilirini Uyghur mektipige bérip, ana tilini saqlap, rayon boyiche emes, pütün jumhuriyet boyiche közge körünerlik mekteplerning birige aylandi".

Murasim axirida sözge chiqqan almuta sheherlik aliy kéngishining ezasi, gimnaziye mudiri shawket ömerof muzéyning échilish sewebliri, toplan'ghan matériyallarning yönilishliri we mezmuni, mektep tarixi hem uning tiklinishige töhpe qoshqan pédagoglar, mektep mu'ellimliri we oqughuchilirining utuqliri heqqide tepsiliy melumat berdi. U shundaqla mektep tarixini shu mektep orunlashqan yurtning tarixidin ayrip qarashqa bolmaydighanliqini, ilgiriki "Druzhba", hazirqi dostluq mehellisining shekillinishide meshhur dölet we jem'iyet erbabi abdulla rozibaqiyéfning muhim rol oynighanliqini alahide tekitlidi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan tonulghan pédagog, mektepning sabiq mudiri zérip molotof ependi gimnaziyede abdulla rozibaqiyéf namidiki muzéyning burundin ishlep kéliwatqanliqini, mushu yilning otturilirida uning yéngilinip, qaytidin échilghanliqini bildürdi. U mektep tarixigha béghishlan'ghan muzéyning échilishining Uyghur jama'etchiliki üchün chong bir yéngiliq ikenlikini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Hazirqi melumatlar boyiche, 1960-yili tarixiy wetinimizdin chiqqan bir top milletperwer kishilerning küch chiqirishi bilen 86-mektepning yénida Uyghur sinipliri échilghanidi. U 1964-yili öz aldigha sekkiz yilliq mektep bolup, bölünüp chiqqan. Men 1967-yili mushu mektepke kelgende bizde bari-yoqi 180 oqughuchi bar idi. Bügünki künde bolsa, bir yérim mingdin oshuq oqughuchi oquwatidu. Öz waqtida bu yerde abdulla rozibaqiyéf, isma'il tayirof, magazi masanchi, oraz jandosofqa oxshash kishilerning küch chiqirishi bilen istalin kolxozi, gorniy gigant, döngmehelle, zarya wostoka oxshash mehelliler qurulghaniken. Melumatlargha qarighanda, bu yerde abdulla rozibaqiyéf namida kommuna bolghaniken. 1934-Yili mushu yézida Uyghur mektipi échilghan".

Zérip molotof bügünki künde dostluq mehellisidiki mezkur abdulla rozibaqiyéf namidiki gimnaziyening jumhuriyet boyiche eng ülgilik mekteplerning birige aylinip, "Yunésko, yeni birleshken döletler teshkilati pen-ma'arip, medeniyet orginining tizimidiki mektepler" qatarigha kirgenlikini bildürdi.

Melum bolushiche, Uyghur balilirini milliy rohta terbiyilesh ishlirigha almuta shehiri we wilayitide pa'aliyet élip bériwatqan bashqimu taza Uyghur we arilash tilliq mekteplerdimu alahide ehmiyet bérip kelmektiken. Biz almuta wilayiti emgekchiqazaq nahiyesining bayséyit yézisigha orunlashqan isma'il tayirof namidiki ottura mektep mudirining métodika boyiche orunbasari mérwanem hemrayéwa bilen alaqileshtuq.

Mérwanem hemrayéwa xanim mektep muzéyining 1994-yili qurulghanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Mirasgahning ichide qoyulghan buyumlarni toplashqa pütkül yurt bolup birliship, pa'al qatnashqan. Bu buyumlar Uyghur xelqining hayat-turmushi, tarixi we medeniyitidin dérek béridu. Mirasgah buyumliri töt bölüm boyiche tizilghan. Bular؛ tarix, ölketonush, medeniyet, sen'et bölümi dep atilidu. Birinchi bölümde ata-bowilirimizning kona dewrde qollan'ghan tarixiy zatlar qoyulghan bolsa, ikkinchi bölümde öz yurtimizning tarixi, üchinchi, medeniyet bölümide yéza we mektep hayatigha pa'al ariliship kéliwatqan yurtdashlarning süretlirini tépishqa bolidu. Sen'et bölümi yurtimizdin yétilip chiqqan ataqliq ressamlar awakri shemsi, hakimjan guliyéf, jalalidin rizaydinof kebi moy-qelem igilirining süret galléréyesidin terkib tapqan."

U yene mezkur bölümde qazaqistanda tonulghan Uyghur ressamlirining sogha qilghan eserlirining orun alghanliqini, mektep oqughuchilirining muzéyni ziyaret qilish jeryanida Uyghur xelqining tarixi, medeniyiti heqqide intayin bay melumatlarni alalaydighanliqini bildürdi.

Igilinishiche, mundaq shekildiki muzéylar almuta shehiridiki mesim yaqupof, murat hemrayéf, shundaqla almuta wilayitidiki bilal nazim, xélil hemrayéf, iliya bextiya, isma'il sattarof, jamalidin bosaqof we bashqimu meshhur Uyghur shexsliri namidiki mekteplergimu orunlashqaniken.


Toluq bet