Qazaqistan Uyghurliri xitayning Uyghur élidiki siyasitini eyiblidi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2022.10.05
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Qazaqistan Uyghurliri xitayning Uyghur élidiki siyasitini eyiblidi Almuta shehiride ötken matem küni pa'aliyitidin körünüsh. 2022-Yil öktebir, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Xitayning Uyghur élida yürgüzüwatqan basturush siyasitining xelq'arada qattiq tenqitke duch kéliwatqanliqi éniq. Dunyaning her qaysi döletliride yashawatqan Uyghurlar namayishlar we bashqimu pa'aliyetler qilip, xitayning Uyghur we bashqa türk-musulman xelqlerge qarita élip bériwatqan “Irqiy qirghinchiliq” siyasitini qattiq eyiblimekte. Shu jümlidin qazaqistanning almuta shehiride orunlashqan “Aqjol” réstoranida jem bolghan Uyghurlarmu yéqinda ene shundaq bir pa'aliyet ötküzdi.

Biz bu pa'aliyetni uyushturghan dunya Uyghur qurultiyining qazaqistandiki wekillirining biri rehimjan mensurof ependini ziyaret qilghinimizda u mundaq dédi: “Wetinimizning ichide yillardin buyan ‛irqiy qirghinchiliq‚ yüz bermekte. Axiriqi waqlarda ghulja weqeliri téximu dehshetlik bolup, xelqimiz qan yighlitiwatidu. Shu künlerni re'isimiz dolqun eysa bashliq dunya Uyghur qurultiyi ‛matem küni‚ küni dep belgilidi. Biz bügünki kün nezirimizge Uyghur nahiyesi, yarkent, chélek tewesidin, talghir nahiyesi we sheher ichidin barliq qérindashlirimizni matem küni nezirige chaqiriwatimiz. Bu yerde wetinimizde shéhit bolghan qérindashlirimizgha du'alar bolidu.”

Almuta shehiride ötken matem küni pa'aliyitidin körünüsh. 2022-Yil öktebir, qazaqistan.

Jay-jaylardin kelgen wekiller bolup 100 din oshuq adem qatnashqan mezkur pa'aliyette shéhitlargha atap qur'an tilawet qilin'ghandin kéyin, sherqiy türkistanning istiqlal marshi orundaldi. Jama'et orunliridin turup, marshqa hörmet bildürgendin kéyin, dunya Uyghur qurultiyining bash meslihetchisi qehriman ghojamberdi bügünki xelqara weziyet we Uyghur weziyiti, dunya Uyghur qurultiyining kéyinki waqitlarda yürgüzüwatqan ish-pa'aliyetliri heqqide tepsiliy doklat qildi.

Almuta shehiridiki “Atayurt pida'iliri” jem'iyetlik teshkilatining wekili qayrat baytolla ependi mundaq dédi: “Bügün qazaqistan jumhuriyitining almuta shehiride Uyghur, qazaq bolup sherqiy türkistandiki, yeni buningdin 72 yil ilgiri bésiwélin'ghan téritoriyede boluwatqan qanliq qirghinchiliq toghriliq söz boldi. Heqiqetenmu bu xitay kommunistik partiyesi teripidin bésiwélin'ghan téritoriye bolup, u eslide Uyghur, qazaq qatarliq milletlerning makani bolup hésablinidu. Bügünki murasimgha Uyghur xelqining tonulghan siyasetshunasliri, pa'aliyetchiliri qatnashti. Uninggha ‛atayurt pida'iliri‚ teshkilatining re'isi érbol dewlétbékmu qatniship, mezmunluq nutuq sözlidi. Bashqimu pa'aliyetchiler, yigit bashliri sözge chiqip, ‛irqiy qirghinchiliq‚, yeni xorluq körüwatqan qérindashliri, lagérlarni yépish toghriliq xelq'aradiki heriketler toghriliq özlirining pikirlirini otturigha qoydi. Biz sherqiy türkistanni xitay teripidin bésiwélin'ghan zémin dep tonuymiz hem uninggha azadliq tileymiz.”

Almuta shehiride ötken matem küni pa'aliyitidin körünüsh. 2022-Yil öktebir, qazaqistan.

Nezirge qatnashqan munewwer xa'irowa xanim mundaq dédi: “Xelqimizning ömür boyi xitaygha qarshi küresh qiliwatqinini apilirimiz, dadilirimizdin anglayttuq. Méning dadam milliy armiyede ofitsér bolghan. U körgen azablirini, xitaygha qarshi küreshkenlirini sözlep béretti. Hazir ghulja, turpan, ürümchide adem chidap bolmighudek azablarni körüwatidu. Xelqimizning nechche ewlad bolup, özining musteqilliqi, azadliqi üchün küresh qiliwatqinini körüp turuwatimen.”

U yene her bir Uyghurning Uyghur xelqining bügünki weziyitini bashqilargha yetküzüsh, shuningdek bedel puli tölesh arqiliq milliy heriketni qollash herikitini élip bérish lazimliqini bildürdi.

Almuta shehiride ötken matem küni pa'aliyitidin körünüsh. 2022-Yil öktebir, qazaqistan.

Pa'aliyet dawamida Uyghurlarning bügünki ehwali toghriliq widéyo filim körsitildi. Murasimda sözge chiqqanlar xitayning Uyghur élida yürgüzüwatqan basturush siyasitini qattiq eyiblidi. Ular shundaqla qazaqistandiki Uyghurlarning milliy kimlikni saqlap qélishta qiliwatqan hem qilishqa tégishlik ishlirini, bolupmu ana tilini, ana tilliq mekteplirini saqlap, ularni maddiy we meniwiy jehettin qollap-quwetlesh, shuningdek bedel puli arqiliq dunya Uyghur qurultiyigha herqandaq yardem körsitish mesililirini alahide tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.