Алмутадики уйғурлар қазақистанниң мустәқиллиқ күнини хатирилиди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-12-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Қазақистан мустәқил болған дәсләпки йиллардин етибарән мәмликәттә яшаватқан башқа нурғун милләтләргә охшаш уйғурларму һәр йилиниң 16-17-декабир күнлирини миллий байрам сүпитидә хатириләп кәлмәктә.

Қазақистан уйғурлири җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи әтрапиға мәркәзләшкән болуп, маарип, мәдәнийәт, сәнәт вә башқиму саһәләрдә һәр хил паалийәтләрни елип бармақта. Әнә шундақ паалийәтләрниң бири 15-декабирда алмута шәһиридики достлуқ өйидә болуп өтти. Мустәқиллиқ күнигә беғишланған бу тәнтәнилик мурасимға һәр хил наһийәләрдики юрт актиплири, зиялийлар, җәмийәтлик бирләшмиләрниң вәкиллири қатнашти.

Мурасимда сөзгә чиққан қазақистан парламенти алий кеңишиниң әзаси, җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизиниң рәиси шаһимәрдан нурумоф көпчиликни миллий байрам билән қизғин тәбриклиди. У қазақистанниң иқтисад, мәдәнийәт саһәлиридә йәткән утуқлириға, шу җүмлидин уйғурларниң қолға кәлтүргән мувәппәқийәтләргә шундақла бир қатар уйғурларниң дөләт мукапатлириға еришкәнликигә тәшәккүр билдүрди. У мустәқиллиқниң уйғурлар һаятида алаһидә орун игиләйдиғанлиқини илгири сүрди.

Мурасимда сөзгә чиққан өзбекистанлиқ меһман, өзбекистан хәлқ рәссами леким ибраһимоф өзбекистан уйғурлириниң салимини йәткүзүп, икки мәмликәт оттурисидики достлуқ алақилирини, қазақистан уйғурлириниң һәр саһәдики утуқлирини алаһидә тәкитлиди.

Қазақистан уйғурлири үчүн мустәқиллиқ немидин дерәк бериду? қазақистанниң мустәқиллиқи уйғурларға немиләрни бәрди?

Зияритимизни қобул қилған җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизиниң иҗраийә мудири зиһруллам қурванбақийеф әпәнди мундақ деди: «қазақистанниң мустәқиллиқ күнини қазақистандики милләтләрниң ‹миллий байрими' дәп аташқа болиду. Һәр бир милләт өзиниң тилини, мәдәнийитини, сәнитини, өрп-адитини милләт сүпитидә сақлап қелишқа яхши шараитлар яритилди. Биздә чоң хошаллиқлар бар. Җумһурийәтлик ‹уйғур авази' гезитиниң муштәриләр сани тунҗи қетим 18 миңға йәтти.»

Зиһруллам қурванбақийеф йәнә уйғурларниң миллий мәктәплирини сақлап қелиш үчүнму тиришип келиватқанлиқини, абай намидики қазақ миллий педагогика университети йенида уйғур кадирлирини тәйярлайдиған бөлүмни қайта тикләш үчүнму ишларниң йүргүзүлүватқанлиқини, буниң барлиқиниң шаймәрдан нурумоф йетәкчилик қиливатқан җумһурийәтлик мәдәнийәт мәркизи әтрапиға топлашқан уйғурларниң бирликиниң, иттипақлиқиниң ярқин дәлили икәнликини билдүрди.

Җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи йенидики йигит башлири кеңишиниң рәиси ярмуһәммәт кибироф әпәнди юрт актиплириниң уйғур мәдәнийитини көтүрүшкә салмақлиқ төһпә қошуватқанлиқини оттуриға қоюп, мундақ деди: «кейинки вақитта ана вәтинимиздә болуватқан ишлар наһайити еғир. Мән уйғур дегән адәм йүрикидә йиғлаватиду. Қазақистанда мәктәплиримиз, гезитимиз, тиятеримиз бар. Шуниң үчүн қазақистандики уйғурларниң қилидиған асасий иши мушу бар нәрсиләрни сақлап қелиш. Һәммимизниң арзу-арминимиз вәтинимизниң азад болушидур. Шу вақтида бизниң билимлик балилиримиз, мәдәнийитимиз, өрп-адәтлиримиз керәк болиду, дәп ойлаймиз.»

Алмута вилайити әмгәкчиқазақ наһийәсиниң ғәйрәт йезисидики исмаил саттароф намидики оттура мәктәпниң педагог-уюштурғучиси, шаир абдулҗан азнибақийефниң ейтишичә, мәзкур йиғинда алимлар, язғучилар, юрт актиплири, тәнһәрикәтчиләр, муәллимләр вә башқилар мәдәнийәт мәркизиниң медаллири вә пәхрий ярлиқлири билән тәқдирләнгән икән. У мундақ деди: «омумән қазақистанлиқ уйғурлар қазақистанниң барлиқ саһәлиригә бир кишилик үлүш қошуп келиватиду. Әслидә вәтән сөзи улуғ чүшәнчә. Уни һәр бир қазақистанлиқ яхши чүшиниду. Қазақ хәлқиниң мустәқиллиқ йолидики күрәшлири бүгүнки әвладқа тарих вә савақ. Бу күрәш қазақистан тарихи сәһипилиридә алтун һәрипләр билән йезилди. Буни уйғурларму яхши чүшиниду. Чүнки бизму өз вақтида қудрәтлик бир әл болған. Бүгүнму униң изнаси өчкини йоқ.»

Дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики вәкиллириниң бири сәйидалим амутоф әпәнди уйғур хәлқиниң әзәлдин мустәқиллиқ үчүн күрәш қилип кәлгән хәлқләрниң бири икәнликини оттуриға қоюп, мундақ деди: «бизниң ерамиздин илгири 4-әсирдә яшиған грек пәйләсопи симонид киосский ‹инсан балиси туғулуп, бәхтлик болуш үчүн униң әң әввал вәтини болуш керәк' дегән икән. Мән қазақистанда туғулған. Мениң вәтиним-қазақистан. Бизгә һеч қандақ тосалғулуқ йоқ. Әмма мән уйғур. Тарихий вәтиним уйғуристан. Ахирқи йиллардики һәддидин ашқан коммунист хитайниң бизгә қиливатқан зулумлириға ләннәтләр оқуймән. Әмма һөрлүккә чоқум йетимиз. Шуниңға мән ишинимән.»

Мәлум болушичә, қазақистанда нопус җәһәттин 5-орунда туридиған уйғурлар 2014-йилқи рәсмий санақ бойичә, 246777 гә йәткән. Улар асасий җәһәттин алмута шәһири вә алмута вилайитиниң панфилоф, уйғур, әмгәкчиқазақ вә талғир наһийәлиридә олтурақлашқан икән. Буниңдин ташқири уйғурлар җәнубий қазақистанда вә җамбул вилайитидә яшап, һәр хил йоллар арқилиқ өз кимликини сақлап кәлмәктикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт