Almutadiki Uyghurlar qazaqistanning musteqilliq künini xatirilidi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2019-12-17
Élxet
Pikir
Share
Print

Qazaqistan musteqil bolghan deslepki yillardin étibaren memlikette yashawatqan bashqa nurghun milletlerge oxshash Uyghurlarmu her yilining 16-17-dékabir künlirini milliy bayram süpitide xatirilep kelmekte.

Qazaqistan Uyghurliri jumhuriyetlik Uyghur étno-medeniyet merkizi etrapigha merkezleshken bolup, ma'arip, medeniyet, sen'et we bashqimu sahelerde her xil pa'aliyetlerni élip barmaqta. Ene shundaq pa'aliyetlerning biri 15-dékabirda almuta shehiridiki dostluq öyide bolup ötti. Musteqilliq künige béghishlan'ghan bu tentenilik murasimgha her xil nahiyelerdiki yurt aktipliri, ziyaliylar, jem'iyetlik birleshmilerning wekilliri qatnashti.

Murasimda sözge chiqqan qazaqistan parlaménti aliy kéngishining ezasi, jumhuriyetlik Uyghur étno-medeniyet merkizining re'isi shahimerdan nurumof köpchilikni milliy bayram bilen qizghin tebriklidi. U qazaqistanning iqtisad, medeniyet saheliride yetken utuqlirigha, shu jümlidin Uyghurlarning qolgha keltürgen muweppeqiyetlerge shundaqla bir qatar Uyghurlarning dölet mukapatlirigha érishkenlikige teshekkür bildürdi. U musteqilliqning Uyghurlar hayatida alahide orun igileydighanliqini ilgiri sürdi.

Murasimda sözge chiqqan özbékistanliq méhman, özbékistan xelq ressami lékim ibrahimof özbékistan Uyghurlirining salimini yetküzüp, ikki memliket otturisidiki dostluq alaqilirini, qazaqistan Uyghurlirining her sahediki utuqlirini alahide tekitlidi.

Qazaqistan Uyghurliri üchün musteqilliq némidin dérek béridu? qazaqistanning musteqilliqi Uyghurlargha némilerni berdi?

Ziyaritimizni qobul qilghan jumhuriyetlik Uyghur étno-medeniyet merkizining ijra'iye mudiri zihrullam qurwanbaqiyéf ependi mundaq dédi: "Qazaqistanning musteqilliq künini qazaqistandiki milletlerning 'milliy bayrimi' dep atashqa bolidu. Her bir millet özining tilini, medeniyitini, sen'itini, örp-aditini millet süpitide saqlap qélishqa yaxshi shara'itlar yaritildi. Bizde chong xoshalliqlar bar. Jumhuriyetlik 'Uyghur awazi' gézitining mushteriler sani tunji qétim 18 minggha yetti."

Zihrullam qurwanbaqiyéf yene Uyghurlarning milliy mekteplirini saqlap qélish üchünmu tiriship kéliwatqanliqini, abay namidiki qazaq milliy pédagogika uniwérsitéti yénida Uyghur kadirlirini teyyarlaydighan bölümni qayta tiklesh üchünmu ishlarning yürgüzülüwatqanliqini, buning barliqining shaymerdan nurumof yétekchilik qiliwatqan jumhuriyetlik medeniyet merkizi etrapigha toplashqan Uyghurlarning birlikining, ittipaqliqining yarqin delili ikenlikini bildürdi.

Jumhuriyetlik Uyghur étno-medeniyet merkizi yénidiki yigit bashliri kéngishining re'isi yarmuhemmet kibirof ependi yurt aktiplirining Uyghur medeniyitini kötürüshke salmaqliq töhpe qoshuwatqanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Kéyinki waqitta ana wetinimizde boluwatqan ishlar nahayiti éghir. Men Uyghur dégen adem yürikide yighlawatidu. Qazaqistanda mekteplirimiz, gézitimiz, tiyatérimiz bar. Shuning üchün qazaqistandiki Uyghurlarning qilidighan asasiy ishi mushu bar nersilerni saqlap qélish. Hemmimizning arzu-arminimiz wetinimizning azad bolushidur. Shu waqtida bizning bilimlik balilirimiz, medeniyitimiz, örp-adetlirimiz kérek bolidu, dep oylaymiz."

Almuta wilayiti emgekchiqazaq nahiyesining gheyret yézisidiki isma'il sattarof namidiki ottura mektepning pédagog-uyushturghuchisi, sha'ir abduljan aznibaqiyéfning éytishiche, mezkur yighinda alimlar, yazghuchilar, yurt aktipliri, tenheriketchiler, mu'ellimler we bashqilar medeniyet merkizining médalliri we pexriy yarliqliri bilen teqdirlen'gen iken. U mundaq dédi: "Omumen qazaqistanliq Uyghurlar qazaqistanning barliq sahelirige bir kishilik ülüsh qoshup kéliwatidu. Eslide weten sözi ulugh chüshenche. Uni her bir qazaqistanliq yaxshi chüshinidu. Qazaq xelqining musteqilliq yolidiki küreshliri bügünki ewladqa tarix we sawaq. Bu küresh qazaqistan tarixi sehipiliride altun heripler bilen yézildi. Buni Uyghurlarmu yaxshi chüshinidu. Chünki bizmu öz waqtida qudretlik bir el bolghan. Bügünmu uning iznasi öchkini yoq."

Dunya Uyghur qurultiyining qazaqistandiki wekillirining biri seyid'alim amutof ependi Uyghur xelqining ezeldin musteqilliq üchün küresh qilip kelgen xelqlerning biri ikenlikini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Bizning éramizdin ilgiri 4-esirde yashighan grék peylesopi simonid ki'osskiy 'insan balisi tughulup, bextlik bolush üchün uning eng ewwal wetini bolush kérek' dégen iken. Men qazaqistanda tughulghan. Méning wetinim-qazaqistan. Bizge héch qandaq tosalghuluq yoq. Emma men Uyghur. Tarixiy wetinim Uyghuristan. Axirqi yillardiki heddidin ashqan kommunist xitayning bizge qiliwatqan zulumlirigha lennetler oquymen. Emma hörlükke choqum yétimiz. Shuninggha men ishinimen."

Melum bolushiche, qazaqistanda nopus jehettin 5-orunda turidighan Uyghurlar 2014-yilqi resmiy sanaq boyiche, 246777 ge yetken. Ular asasiy jehettin almuta shehiri we almuta wilayitining panfilof, Uyghur, emgekchiqazaq we talghir nahiyeliride olturaqlashqan iken. Buningdin tashqiri Uyghurlar jenubiy qazaqistanda we jambul wilayitide yashap, her xil yollar arqiliq öz kimlikini saqlap kelmektiken.

Toluq bet