Qazaqistan Uyghurliri xatirjemlikte roza héytini kütüwaldi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2022.05.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Qazaqistan Uyghurliri xatirjemlikte roza héytini kütüwaldi Dostluq mehelliside ötken roza héyt bayrimidin körünüsh. 2022-Yili 2-may, almuta.
RFA/Oyghan

Melumki, Uyghurlar islam dinini qobul qilghandin kéyin  shu din'gha munasiwetlik bir qatar bayramliri meydan'gha kelgenidi. Roza héyti shular jümlisidindur. Qazaqistandiki Uyghurlar 2-may küni özliri yashawatqan jaylardiki meschitlerge bérip, héyt namizini oqudi. Bu küni namazdin chiqip, adettikidek qebristanliqni ziyaret qilip, andin ata-anisini, uruq-tughqanlirini yoqlidi.  Almuta shehirining dostluq mehellisige  orunlashqan “Muzemmin” meschitide Uyghurlar héyt namizi oqudi. Roza héyt namizi yerlik waqit sa'et 7 de bashlan'ghan bolup, uninggha asasiy jehettin Uyghurlar, shuningdek qazaq, türk we bashqimu millet wekilliri qatnashti. Namazdin kéyin naghra, kanay we sunaylar chélinip, köpchilik ussulgha chüshüp, bayram bashlinip ketti. 

Dostluq mehelliside otken roza heyti bayrimidin korunush 2022-yil 2-may almuta-son-2.jpg
Dostluq mehelliside ötken roza héyt namizidin körünüsh. 2022-Yili 2-may, almuta.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan dostluq mehellisining bash yigit béshi azad ibrahimof ependi mundaq dédi: “Bügün mana roza héyti üstide turimiz. Roza héyti namizini ötep, yurt-jama'et bilen körüshtuq. Ikki yil dawamida waba waqtida meschitlirimiz yépilip, jüme namazliri taqalghanidi. Roza-ramzan dawamida nahiyening yétishelmigen a'ililerge qolimizdin kelginiche yardemlerni qilduq. Bu yurtimizning birliki, ittipaqliqidur. Pursettin paydilinip, yurtimizning namidin pütkül musulmanlarni héyt bayrimi bilen mubarekleymen”.

Ziyaritimizni qobul qilghan dostluq mehellisi “Muzemmin” meschitining ustazi bexitjan hemrayéf ependi bu yil ramzan éyida mehelle we nahiye boyiche köpligen xeyri-saxawetlik ishlarning élip bérilghanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: “Mushu yilqi bolghan rozida bizning musulmanlirimiz, asasiy jehettin yashlirimizning qanchilik tüzülüp ketkenlikini sézip qalduq. Burunqi waqitta yashlirimiz kélip, bir-biri bilen sözliship, téléfon'gha qarap olturatti. Bu qétimliq rozida yashlarning hemmisi peqetla namaz oqup, namazdin kéyin du'a qilip, shundaq bir ixlasmenlik bilen ada qildi. Shundaqla musulmanlar ikki yil wabaning derdini körgendin kéyin bashqa yaqta qiyniliwatqanlarni körüp, biz némishqa shular toghriliq oylimiduq dep, asasiy jehettin wetinimizde qiyniliwatqan, ereb memliketliride acharchiliqning, urushni derdini tartiwatqan yétim-yésirlargha atap du'a qildi. Yeni shularning derdini chüshendi”.

Bexitjan hemrayéf bu qétimqi héyt namiziningmu bölekche ötkenlikini tekitlidi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan ataqliq sha'ir abdughopur qutluqof ependi bügün seherde bashqimu qazaqistanliq musulmanlar qatarida özi yashawatqan sultanqorghan mehellisining meschitige bérip, xatirjem héyt namizigha qatnashqanliqini bildürdi. U perzentliri bilen birlikte qebristanliqqa bérip, wabadin ölüp ketken qérindashlirigha atap qur'an tilawet qilghanliqini, yurtdashlirining öyge héytlap kélip, buningdin qattiq tesirlinip, yash waqitlirini esligenlikini bildürüp, mundaq dédi: “Bizningmu shu qatarda qurban héytimiz bar. Yene bir eng katta bayrimimiz bolidighan. U musteqilliq. Bizningmu bir chaghlarda musteqil sherqiy türkistan jumhuriyitimiz bolghan. Men u waqtida Uyghuristanda yashayttim. Shu waqitlar yadimgha chüshüp ketti. U waqtida baliliq waqitlirim. Shu waqtida roza ramzanda hisam qurban naghra chélishning piri idi. Bérer ming adem namazdin qaytip chiqqanda chalatti. Bolupmu sama ussuligha chalghanda qéri-yashlar ornida tinch turalmaytti. Kéyin buning hemmisi tetür heriket bilindimu, wetende roza tutidighan ishmu yoq boldi, namaz oquydighan ishlarmu cheklendi. Shu waqtida  düshminimiz bolghan xitayning peylini bilettuq. Shuninggha chidimay, biz wetenni tashlap chiqqaniduq. Xuddi Uyghuristanda ghulja shehiride chélinidighan naghrilar qazaqistanda dostluq mehelliside naghra chalghinini anglap, baliliq waqlirim yadigha kélip turidu”.

Igilishimizche, roza héyti, qurban héyti bayramlirida Uyghurlarning qedimidin kéliwatqan en'eniliri Uyghurlar turidighan bashqimu yéza we sheherlerde saqlan'ghan bolup, bu, köpchilikke, bolupmu yashlargha alahide bir keypiyat, milliy roh béghishlimaqta. Shuningdek mundaq en'eniler özining tesirini bashqimu  milletlerge yetküzmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet