Qazaqistandiki korona wirusi weziyiti her xil qarashlarni keltürüp chiqmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020.05.11
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
qazaqistan-virus-almuta-saqchi.jpg Qazaqistan saqchiliri almutadiki rayonlarni tosup, korona wirusining tarqilishining aldini almaqta. 2020-Yili 19-mart, almuta.
AP

Xitayning wuxen shehiridin tarqalghan dep qariliwatqan korona wirusining küchiyish sewebidin 16-marttin bashlap qazaqistanda arqa-arqidin bixeterlik charilirining körülüp kéliwatqanliqi melum.

Deslepte élan qilin'ghan pewqul'adde halet netijilik bolmighanliqtin, memliketning bir qatar chong sheherliride, andin bezi oblastlarda karantin tertipi élan qilinip, pütkül qazaqistan boyiche pewqul'adde halet 11-mayghiche uzartilghanidi. Emma bezi axirqi melumatlargha qarighanda, qazaqistandiki korona wirusi weziyiti xéli jiddiyleshken iken.

“Qaztag” agéntliqida élan qilin'ghan “Dunya sehiye teshkilati qazaqistandiki korona wirusi bilen yuqumlinish weqeliridin ensirimekte” namliq maqalida éytilishiche, dunya sehiye teshkilatining yawropa boyiche bölümining mudiri xans klyugé axirqi heptide rusiye, bélarusiye, qazaqistan we ukra'inada korona wirusidin yuqumlan'ghanlar sanining köpiyiwatqanliqini bildürgeniken. U yene tajikistandimu mezkur teshkilat mutexessislirining ehwalni éniqlash meqsitide ish élip bériwatqanliqini, yawropaning 43 memlikitide toluq yaki qismen cheklesh charilirining élan qilin'ghanliqini, bu jehette 32 dölette bixeterlik charilirini yéniklitishke qarap yüzlen'genlikini tekitligen.

Emma “Perghane” axbarat agéntliqida élan qilin'ghan “Merkiziy asiyada korona wirusigha qarshi turush weqenamisi” namliq maqalida körsitilishiche, merkiziy asiya memliketliride, shu jümlidin qazaqistanda korona wirusi bilen yuqumlan'ghanlar sani xéli töwenken.

Maqalida qazaqistan, özbékistan, qirghizistan, tajikistan we türkmenistanda 7-maygha qeder shekillen'gen weziyetke baha bérilgen. Qazaqistanda korona wirusi késili bilen yuqumlan'ghanlar sani 4530, saqayghanlar 1470, ölgenler 30 ademni teshkil qilghan. Memliket ichide bezi yénikchiliklerge yol qoyulghan bolsimu, lékin bixeterlik charilirini saqlash telep qilinidiken. 4-Maydin tartip bezi dukanlar, resimxanilar, satirashxanilar, tébbiy merkezler, köchmes mülüklerni élip-sétish shirketliri we bashqilargha ish bashlash ruxset qilin'ghan.
Maqalida déyilishiche, korona wirusi bilen yuqumlan'ghanlar sani özbékistanda 2266, qirghizistanda 895, tajikistanda 461 ademge yetken. Emdi türkmenistanda korona wirusi bilen yuqumlan'ghanlarla emes, hetta bu késel heqqide birmu yéngiliq élan qilinmighaniken.

Igilinishiche, qazaqistandiki korona wirusi weziyitining neqeder murekkeplikini qazaqistanliq wirus mutexessislirining yéqinda qilghan bildürüshimu testiqlimaqtiken.

“Nur qazaqistan” agéntliqida bérilgen “Qazaqistanliq yuqumluq késel mutexessisliri korona wirusining ikkinchi dolqunini noyabirda kütmekte” namliq maqalida éytilishiche, qazaqistanliq bu sahe mutexessisliri korona wirusining kem dégende yilning axirighiche bolidighanliqini bildürgen. Maqalida yene körsitilishiche, qazaqistanliq hem chet'ellik mutexessisler yuqumlinishning ikkinchi, hetta üchinchi dolquni kütülüwatqanliqini tekitlep, ularning beziliri maskilarni taqash toxtitilmaydu, ikkinchiliri korona wirusi uzaqqa sozulidu, üchinchiliri bolsa, bu késel hetta menggüge keldi, dep hésablaydiken.

Shularning biri tébbiy penler doktori dinagül bayéshéwa bu wirusni her yili etiyazliqi we küzlüki uchritishqa bolidighanliqini, bu wirusning adem organizmigha maslashqanliqini, rusiyelik alimlarningmu xuddi shundaq pikirde ikenlikini körsetken.

Köpligen mutexessislerning pikriche, bu wirus mewsumluq xaraktérge ige bolushi mumkin iken. Rusiye penler akadémiyesining akadémiki witaliy zwéréf bu wirusning intayin murekkep bolup, héch qachan yoqimaydighanliqini, uninggha qarshi waksinaningmu ishlinip chiqmasliq mumkinlikini ilgiri sürgen.

Biz ammiwi axbarat wasitiliride élan qilin'ghan mezkur pikirler heqqide mutexessislerning qarashlirini igiliduq.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan mikrobi'ologiye mutexessisi, doktor batirbék aytjanof ependi her qandaq wirusning, shu jümlidin korona wirusining bir-birige oxshaydighan xususiyetliri bolidighanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: “Adettiki wiruslargha oxshash bumu yil mezgilliride ademlerning immunitéti töwenligende qaytilinishi mumkin. Biraq u shu pétiche qalidu dégen durus emes. Uninggha qarshi her xil mehsulatlar chiqiwatidu. Bular özlirining birer netijisini béridu. Shuning üchün u menggü bolup qalmaydu. Her mewsumda u qaytilinishi mumkin. Chünki mewsumning axirida organizm osallishidu, witamin kemliki peyda bolidu, immunitét töwenleydu. Shu waqitta u küchiyishi mumkin. Shuning bilen bille bu ademler özlirigimu baghliq. Ular bixeterlik charilirini waqtida saqlisa, doxturlarning körsetmilirini orunlisa, bu késelni yéngishke bolidu.”

Batirbék aytjanof yene qazaqistanda korona wirusining aldini élish üchün öz waqtida bixeterlik charilirining körülgenlikini bildürdi. U shundaqla bezi mutexessislerning korona wirusigha qarshi waksina ishlep chiqish mumkin emes dégen texminlirini inkar qilip, her qandaq késelni yaxshi tetqiq qilghan teqdirdila uni yéngishqa bolidighanliqini tekitlidi.

Wirus ilmi mutexessisi, akadémik mesimjan wélemofning pikriche, hazirqi weziyette pewqul'adde halet teleplirini qet'iy saqlighan halda, bu éghir weziyettin chiqish mumkinken.

Mesimjan wélemof mundaq dédi: “Yaz peslide kün nurining, köktatlarning köp bolushi, immunitétning yuqiri bolushi bilen, shundaqla saqliq chariliri saqlansa, elwette, uni yéngip chiqish imkaniyiti bar. Shuning üchün élimizde 11-maydin kéyin karantinni toxtitimiz dégen mesililer kötürülüwatidu. Küzde wirus yene chiqishi mumkinmu? karantin échilsimu, qolni yuyup, maska taqap, saqliq normilirini saqlap, köktat tamaqlarni yep, ten-heriket qilip, bu wirusning tarqilishigha yol qoymasliqqa bolidu.”

Mesimjan wélemof ademzadning ilgirimu mundaq wiruslargha duch kelsimu, waqit ötüshi bilen ulardin qutulghanliqini tekitlidi.

Qazaqistan metbu'atliridin melum bolushiche, mubada weziyet jiddiyleshmise, 11-mayda pewqul'adde halet toxtitilsimu, emma karantin tertipige munasiwetlik chariler saqlinip qalidiken. Bu heqte memliket prézidénti xewer qilghan. Hazir almuta shehiride saqchilarning karantin tertipini saqlash, maska taqimighanlarni toxtitish heriketliri bésilghan. Shundaqla nahiyelerdin sheherge kirish mesilisidimu yénikchilikler bolghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.