Қазақистан оттура асия бойичә корона вируси билән әң көп юқумланғанлар тизимиға кирди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020.06.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
qazaqistan-virus-almuta.jpg Қазақистан сақчисиниң корона вирусиниң тарқилишидин сақлиниш үчүн алмутаға кириш еғизини броневик билән тосуватқан көрүнүши. 2020-Йили 19-март.
AFP

Аммиви ахбарат васитилири хәвәрлиригә қариғанда, корона вируси кесилиниң дуняға тарқилиш мунасивити билән көплигән мәмликәтләрдә бихәтәрлик тәдбирлири қоллиниливатқан болсиму, әмма ахирқи вақитларда әһвалниң техиму мурәккәпләшкәнлики илгири сүрүлмәктә. Мундақ мәмликәтләр тизимида муһаҗирәттики уйғурлар әң көп олтурақлашқан қазақистан вә қирғизистанму бар болуп, қазақистан сабиқ совет оттура асия җумһурийәтлири ичидә алдинқи орунда икән.

“пәрғанә ру” хәвәрләр агентлиқида елан қилинған “дуняви сәламәтликни сақлаш тәшкилати қазақистан вә қирғизистанни корона вирусини тез тарқитидиған әлләргә киргүзди” намлиқ мақалида ейтилишичә, мәзкур тәшкилат вәкили корона вируси тез тариливатқан мәмликәтләр тизимиға шиветсийә, молдавийә, шималий македонийә, әзәрбәйҗан, қазақистан, албанийә, боснийә вә гертсоговина, қирғизистан, украина вә косовани киргүзгән. Мақалидин мәлум болушичә, 25-июнға қәдәр қирғизистанда корона вируси билән юқумланғанлар сани 3954 кә йәткән, 2112 адәм сақайған, 43 адәм өлгән. Қазақистанда юқумланғанлар 19 285, сақайғанлар 12 048, өлгәнләр 140 адәмни тәшкил қилғаникән.

“қирғизистан 24” агентлиқида елан қилинған “корона вируси қирғизистанда. Ағриғанлар сани вә ағриқниң тарийиш картиси” намлиқ мақалида көрситилишичә, 26-июнға қәдәр қирғизистанда рәсмий мәлуматлар бойичә 4204 адәм юқумлинип, уларниң 2162 сақийип, 43 өлгәникән. Қирғизистан һөкүмити ағриқлар саниниң көпийишини тохтитиш үчүн барлиқ чариләрни көрмәктә.

“номад. Ру” тор бетида берилгән “барлиқи аман қалмайду. . . Қазақистанниң саламәтликни сақлаш системисида немә болуватиду?” дегән мақалида сиясәтшунас данияр ашимбайеф ахирқи вақитларда қазақистанда даириләрниң кәлсә-кәлмәс чиқарған қарарлири, ағриқлар саниниң өсүватқанлиқи, кесәлханиларда орунларниң һәм дора-дәрмәкләрниң йетишмәслики тоғрилиқ көп ейтиливатқанлиқини билдүргән. Мақалида дейилишичә, қазақистанда корона вируси мунасивити билән карантин тәртиби елан қилинип, аһалигә таза һавада сәйлә қилиш, өз өйлиридин сиртқа чиқиш мәни қилинған болсиму, бу адәмләрниң имунитетиға сәлбий тәсир йәткүзгән һәм буниң ақиветидә ағриқлар сани техиму көпийип кәткәникән.

Йеқинда “сентир асия” ахбарат агентлиқи елан қилған “корона вируси вә өзини өйдә солап туруш қандақ қилип қазақистан җәмийитигә тәсир қилди?” намлиқ мақалида қазақистанда мәзкур вирусниң тез тарқилишиниң бир нәччә сәвәблири көрситилгән. Мақалидә ейтилишичә, теббий ярдәм көрситиш заман тәләплиригә лайиқ болмиғанлиқтин вирусқа қарши туруш үнүмлүк болмиғаникән. Йәнә бир тәрәптин, әлдә теббий кадирларни йетилдүрүшму чоң мәсилиләрниң бири болуп қалмақта. Шундақла корона вирусиниң тарилиши билән аһалә арисида йетәрлик дәризһидә тәшвиқ-тәрғибат ишлири йүргүзүмигәнлики илгири сүрүлмәктә.

Радийомиз зияритини қобул қилған вирус илми мутәхәссиси, академик мәсимҗан веләмоф әпәнди қазақистанда юқумлуқ кесәлләр вәзийитиниң хели җиддийләшкәнликини оттуриға қоюп, мундақ деди: “бу ағриқниң чапсан өзгирип, йеңи ағриқларни кәлтүрүп чиқиватқанлиқи, дуня бойичә, шуниң ичидә қазақистанда корона вирусиниң түрлириниң тариливатқанлиқи байқалмақта. Қазақистан бойичә корона вирусиниң ениқлаш мәсилилири көтүрүлмәктә. Һазир буниң испатлириму һөр түрлүк болуватиду. Шуниңға қаримай, алимларниң қатнишишида қазақистанда униңға қарши ваксиналарни чиқириш юқири дәриҗидә йүргүзүлмәктә. Мушу җәһәттә җумһурийәтлик уйғур мәдәнийәт мәркизи чоң ишларни йүргүзмәктә.”

Мәсимҗан веләмоф йәнә қазақистанда корона вирусиниң йәниму тарилишиниң алдини елиш мәқситидә бәзи карханиларниң ишини тохтитиш я чәкләш, ағриқ күчийип, кесәлләрни орунлаштуруш мәқситидә башқа биналарни пайдилиниш ишлириниң елип бериливатқанлиқини билдүрди. Униң ейтишичә, қазақистанда корона вирусиниң техиму күчийишиниң алдини елиш үчүн мәмликәт бойичә бихәтәрлик чарилирини тохтатмаслиқ, буниң үчүн пүткүл қазақистан хәлқиниң бирлишип һәрикәт қилишини тәминләш лазимкән.

Қазақистандики уйғур паалийәтчилириниң тәкитлишичә, корона вируси уйғурларниңму турмуш-тирикчиликигә, күндилик паалийәтлиригә тәсир қилмақтикән.

Җумһурийәтлик уйғур мәдәнийәт мәркизиниң иҗраий мудири зухруллам қурванбақийеф әпәнди әлдә карантин тәртипи бир аз йениклитилип, аһалә базарларға, карханиларға, мәһкимиләргә ишқа чиққан болсиму, әһвалниң йәнила еғирлашқанлиқини билдүрүп, мундақ деди: “шәһәрдә корона вируси билән ағриватқанлар азийишниң орниға вирус әвзһийип кетиватиду. Той-төкүн, нәзир-чирағ, мусибәт болуватқан өйләргә маскисиз вә 35-40 адәмдин артуқ киришкә болмайду. Дориханилардиму адәмләр нөвәткә туруп, бир-бирләп кириватиду. Бу хәлққә өз тәсирини йәткүзүватиду.”

Зухруллам қурванбақийеф йәнә башқа милләтләр билән бир қатарда уйғурларниң той-төкүнлирини өткүзүшниңму чәкләнгәнликини, кафе-ресторанларда қаттиқ қаидиләргә риайә қилиш керәкликини билдүрди. Униң ейтишичә, һазир уйғурларниң һәр қандақ аммиви паалийәтлирини өткүзүш мумкин болмайватқаникән. Уйғур җәмийәтлик бирләшмилири һөкүмәт бәлгилигән қаидиләргә әмәл қилмақта.

Игилишимизчә, дуняда корона вируси вәзийитиниң кәскинлиш иши билән қазақистанда 16-мартта пәвқуладдә һаләт елан қилинғаниди. Әлдә қоллинилған бихәтәрлик чарилириниң үнүмсиз болуш сәвәбидин карантин тәртипи киргүзүлди. 11-Майда пәвқуладдә һаләт тохтитилип, бәзи йениклитишләр елан қилинған болсиму, саламәтликни сақлаш органлири аһалини бихәтәрлик чарилирини сақлашқа чақирғаниди.

Мәлум болушичә, қазақистан президенти қасим-җомарт тоқайеф 26-июн күни кейинки һәптидә корона вируси вәзийитини турақландуруш бойичә бәзи чариләш көрүшни һөкүмәткә тапшурған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт