Язғучи шавкәт нәзәроф: қолумдин келишичә вәтән мавзусини йорутушқа тиришип келиватимән

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2021-02-22
Share
язғучи шавкәт нәзәроф: қолумдин келишичә вәтән мавзусини йорутушқа тиришип келиватимән Язғучи шавкәт нәзәрофниң "кечәлмәймән сениңдин, вәтән" намлиқ китабини тонуштуруш мурасимидин көрүнүш. 2021-Йил 20-феврал, алмута.
RFA/Oyghan

Қазақистан уйғур язғучилириниң өзлири яшаватқан мәмликәтниң һазирқи мумкинчиликлиридин пайдиланған һалда, һәр хил шараитларда өз иҗадлирини давам қилип, уйғур әдәбиятиниң тәрәққиятиға мунасип төһпә қошуп келиватқанлиқи мәлум. Бу һәқтә қазақистан язғучилар иттипақи тәрипидин уюштурулуп келиватқан һәр хил мәзмун вә шәкилләрдики паалийәтләрдә ейтилип келиватмақта һәм мәтбуатлардиму тилға елинмақта.

Игилишимизчә, совет иттипақи йимирилип, қазақистан қатарлиқ җумһурийәтләр өз мустәқилликигә еришкән болсиму, әмма пәйда болған иқтисадий чүшкүнлүкләр сәвәбидин язғучиларниң әркин иҗад қилишида бир мунчә қийинчилиқлар садир болғаникән һәм улар һазирму мәвҗуткән. Шуниңға қаримай, қәләм игилири түрлүк мавзуларға мураҗиәт қилип, өз әсәрлирини һәр хил йоллар билән нәшр қилип, оқурмәнләр диққитигә сунмақтикән.

Йеқинда алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисидә өткән бир тонуштуруш мурасимида бүгүнки күндә уйғур әдәбияти алдида турған бәзи муһим мәсилиләр, уйғурларниң һазирқи тәқдири вә миллий кимликни сақлап қелишниң амаллири муһакимә қилинди. Мәзкур мурасим қазақистанда тонулған язғучи вә журналист шавкәт нәзәрофниң йеқинда йоруқ көргән "кечәлмәймән сениңдин вәтән" намлиқ китабиға беғишланди. Корона вируси вабасиниң сәвәбидин бихәтәрлик чарилирини сақлаш мәқситидә 30 әтрапида адәм тәклип қилинған бу мурасимға зиялийлар, җәмийәтлик бирләшмиләр вәкиллири, юрт-җамаәт актиплири қатнашти.

Алмута шәһәрлик уйғур мәдәнийәт мәркизи вә йигит башлириниң қоллап-қуввәтлишидә өткән бу тонуштуруш мурасимиға русийә тәбиий пәнләр академийисиниң мухбир әзаси, профессор алимҗан һәмрайеф риясәтчилик қилди. У қазақистандики уйғур әдәбиятиниң түрлүк өзгиришләрни бешидин кәчүрүп кәлгәнликини тәкитләп, шавкәт нәзәрофниң әдәбият, сәнәт, мәдәнийәт, журналистика вә башқиму саһәләрдә актип паалийәт елип бериватқан зиялийларниң бири икәнликини оттуриға қойди.

Дәсләп сөз алған шавкәт нәзәроф иқтисад қийинчиллиқи сәвәбидин китабниң вақтида йоруқ көрәлмигәнликини тәкитләп, униң мәзмуниға тохталди. У уйғур язғучилириниң иҗадийитидә вәтән мавзусиниң алаһидә орун тутуш лазимлиқини һәм буниң һәр бир әдиб үчүн алий бурч икәнликини илгири сүрди.

Тонуштуруш мурасимидә сөзгә чиққан пешқәдәм мәтбәәчи зерип молотоф, алмута шәһәрлик уйғур мәдәнийәт мәркизиниң рәиси һосман обулоф, сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди, язғучи гүлбәһрәм хошайева вә башқилар қазақистандики миллий маарипниң, мәдәнийәтниң, сәнәтниң, мәтбуатниң бүгүнки әһвали, уйғурларниң алдида турған мәсилиләр, язғучиларни рәғбәтләндүрүш, яш иҗадкарларни тәрбийәләш, кадирларни тәйярлаш вә башқиму мәсилиләр һәққидә өз қарашлирини оттуриға қойди. Улар шавкәт нәзәроф иҗадийитиниң алаһидилики вә әһмийитини юқири баһалап, йәниму чоң утуқларға йетишини тилиди.

Тарихчи вә сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди шавкәт нәзәрофниң көп қирлиқ язғучи икәнликини, миллий дава йолидиму һәрикәт қилип кәлгәнликини тәкитләп, мундақ деди: "милләтниң зиялийлири дегән шу милләтниң һәқиқий ғайисини өзлириниң усули билән ипадиләйду, сәһнигә чиқириду, хәлқигә йәткүзиду. Һазир мән билидиған абдуғопур қутлуқоф вә йәнә бирлири қазақистан қануни бойичә, қазақистанда шәкилләңән әхлақ принсиплири бойичә мушундақ қиливатиду. Мән һәр қачан дәймән. Қазақистан уйғурлири қазақистанда әң вәтәнпәрвәрләр. Әмди вәтән давасиға кәлсәк, бурунқидәк үмидсиз болмаңлар. Улуғ уйғур миллити һеч нәрсә болмайдикән. Түрмидин, лагердин үч йил йетип чиққанларни көрдүм. Иҗадкарларниң вәзиписи 20 милйон хәлқтә болуватқан һәқиқәтни ипадиләш, йезиш, дуняға йәткүзүш, сәһниләштүрүш, қоюш."

Қәһриман ғоҗамбәрди дуня уйғур қурултийиниң көп күч чиқириши арқисида уйғурларни дуняниң тонуп йәткәнликини, һазирқи күндә қазақистанлиқ уйғурларниң биринчи вәзиписиниң миллий маарипни сақлап қелиштин ибарәт икәнликини билдүрди.

Радийомиз зияритини қобул қилған язғучи шавкәт нәзәроф әпәнди мундақ деди: "мән қазақистан диярида туғулуп өссәмму, аиләм тәлтөкүс, бәхтияр өмүр сүрсәкму, мениң қәлбимдә тарихий вәтинимизниң орни бөләкчә. Мән вәтәнни талай мәртәм зиярәт қилған. Тамамән башқа дуня. Уни аддий тил билән ейтип, түгитиш мумкин әмәс. Китаб үч қисимдин ибарәт. Биринчи қисимға хәлқимиз тәқдири, миллий мәдәнийитимиз тәрәққиятиға аит мақалиләр кирди. Иккинчи қисимға вәтинимиздә бүгүнки күндә йүз бериватқан паҗиәлик вәқәләргә аит шеирлар киргүзүлди. Мушу икки қисим китабниң асасини тәшкил қилиду."

Шавкәт нәзәрофниң ейтишичә, у һәҗвий жанир язғучиси болуп, униң оқурмәнлири, күлкигә тәшна хәлқи язғучидин көңүлгә арам, хуш кәйпият беғишлайдиған әсәрләрни күтидикән. Иккинчидин, аптор китабниң дәсләпки икки қисмидин кейин оқурмәнләр қәлбигә тәшвишлик ой, өкүнүш, һәсрәт отлирини селип, йәкүнлигәндин көрә, аз болсиму, хатирҗәмлик, шатлиқ пәдисидә өз әсирини тамамлашни тоғра көргәникән. Шу сәвәбтин китабниң үчинчи қисмиға бир һәҗвий повестини киргүзгән.

Китабтин мәлум болушичә, униңда "хитай коммунистлириниң уйғур елидә йүргүзүватқан қирғинчилиқ сияситигә аит пикир-мулаһизиләр вә шеирлар" орун алғаникән.

Шавкәт нәзәроф қазақистан уйғурлириниң, шу җүмлидин язғучиларниң биринчи вәзиписиниң мәмликәттики сиясий турақлиқни, хатирҗәмликни вә милләтләр ара разимәнликни сақлап қелиштин ибарәт икәнликини билдүрди. У вәтән чүшәнчисиниң һәр язғучида һәр хил болидиғанлиқини, һәр кимниң виҗданиға бағлиқ икәнликини оттуриға қоюп, йәнә мундақ деди: "һеч бир язғучи айлинип, өтүп кетәлмәйдиған икки мавзу бар. Биринчиси муһәббәт болса, иккинчиси вәтән. Бу йәрдә һәр ким шу яқта болуватқан ишлар һәққидә өзиниң шәхсий пикрини ейтип кетиш һоқуқиға игә. Мән өзүм қазақистанниң асасий қанунида капаләтләндүргән һоқуқумдин пайдилинип, хәлқара нормилар қелипидин чиқмай, қолумдин келишичә йорутушқа тиришип келиватимән. Қазақистан уйғур язғучилиридин вәтән мавзусиға мураҗиәт қиливатқанлар наһайити кәм, дәп ойлаймән. Бу мәсилидә биз һеч кимни кәскин бир һәрикәтләргә чақирмаймиз, әлвәттә. Йәнә қайта-қайта ейтсақ, һәр қандақ иш әң биринчи мушу өзимиз яшаватқан дөләтниң қанунлири даирисидә болуши керәк. Лекин пүтүн дуня вәтәндә болуватқан ишни етирап қиливатқанда өзимизниң тинч йетивалғини әқилгә мувапиқ кәлмәйду. Мениңчә болса, аста-аста язғучиларму, журналист вә алимлиримизму ойғиниватиду, дәп ойлаймән."

Радиоймиз зияритини қобул қилған талғир наһийәси бесағаш йезисиниң турғуни, журналист исмаил розийеф уйғур елидә йүз бериватқан вәқәләрниң қазақистан уйғур язғучилири иҗадийитидики орни һәққидә тохтилип, мундақ деди: "қазақистанда уйғур әдәбиятида мушу күнләрдә вәтәндә хитай коммунистлири тәрипидин йүргүзүлүватқан азаб-оқубәтләрни тартиватқан хәлқимизниң һаяти тоғрилиқ йезиватқан әдибләрни ейтишқа қийнилисән. Йеши 80 дин ашқан абдуғопур қутлуқоф бар. Униң алдида язғучи алимҗан бавдинофниң китаблири болидиған. Бурун совет вақтида зия сәмәди башлиқ башқа язғучиларниңму нурғун китаблирини оқудум. Вәтәндики әһвални һазир һәммимиз билимиз. Өз вақтида зордун сабирниң'ана юрт‹, абдуреһим өткүрниң'из‹, 'ойғанған земин‹китаблирини оқуп, тәрбийиләндуқ. Қазақистанда бу тоғрилиқ язидиған язғучи-шаирилиримиз болидиған. Уларниң һәммиси у дунялиқ болуп кәтти. Шавкәт нәзәрофниң язған китаби бу бир йеңилиқ. Биз шундақ шаирлар, язғучилар йетилип чиқсикән дәп күтимиз."

Игилишимизчә, һазир қазақистанда вәтән мавзусиға мураҗиәт қилип, лирикилиқ әсәрлири билән тонулуватқан яш иҗадкарлар йетилип чиқиватқан болуп, хәлқ уларға чоң үмид қилидикән. Уларниң әсәрлири мәтбуат сәһипилиридә орун еливатқан болса, бәзилири айрим китаблар сүпитидә йоруқ көрүватмақтикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт