Qazaqistanning almuta wilayitide yerlikler bilen xitay ishchiliri arisida toqunush yüz berdi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2019-10-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Qazaqistanda yüz bergen xitayning zoriyiwatqan tesirige qarshi namayishlardin bir körünüsh . 2019-Yili 4-séntebir. Qazaqistan.
Qazaqistanda yüz bergen xitayning zoriyiwatqan tesirige qarshi namayishlardin bir körünüsh . 2019-Yili 4-séntebir. Qazaqistan.
Social Media

Kéyinki waqitlarda qazaqistanda xitaygha qarshi naraziliq heriketliri ewj almaqta. Ammiwi axbarat wasitiliridin melum bolushiche, xitayning qazaqistanni bésiwélish xewpi, xitay iqtisadiy layiheliri, xitay zawutlirining sélinishigha oxshash seweblerdin her xil namayishlar kélip chiqmaqta. Mushundaq bir peytte yéqinda almuta wilayitining éskéldin nahiyeside yerlikler bilen xitay ishchiliri otturisida toqunush yüz berdi. Bu weqe almuta-öskémén aptomobil yolidin 303 kilométir ariliqta orunlashqan "Sitich sonstruchti'on" shirkitide yüz bergen. Bu shirket öskémén-taldiqorghan tash yolini yasash bilen shughullinidiken.

"Qazaq télégraf agéntliqi" élan qilghan "Almuta wilayitide xitay ishchiliri qazaqistanliqlarni dumbalidi" namliq maqalida éytilishiche, 7-öktebirde bir qazaqistanliq bilen töt xitay ishchisi otturisida toqunush yüz bérip, qanat jambil yénik derijide yarilan'ghan. Shu munasiwet bilen weqe yüz bergen yerge almuta wilayiti hakimining orunbasari batirjan bayjumanof kélip, ishchilar bilen uchrashqan. Uchrishish jeryanida qazaqistanliq ishchilar ish we turushluq jay shara'itliri hemde sirttin kelgen ishchilar sani bilen kélishmeydighanliqini bildürgen. Shu küni qazaqistan bash ministiri asqar mamin almuta wilayitining hakimi amandiq batalof we shirket mudirining yighin ötküzüp, bu mesililerni qaraydighanliqi xewer qilin'ghan.

"Nur qazaqistan" agéntliqida bérilgen "Almuta wilayitide yerlikler bilen xitay ishchiliri mushtliship qaldi" namliq maqalide déyilishiche, xitay ishchiliri memuriy jawabkarliqqa tartilghan. Weqe yüz bérip etisi yerlik turghunlar bilen shirket xizmetchiliri birikip, shu shirkette ishleydighan xitay ishchilirini dumbalighan. Buning netijiside töt xitay ishchisi türlük derijidiki ten jarahetliri bilen doxturxanigha yatquzulghan. Almuta wilayitining saqchi bashqarmisi tekshürüsh élip bérip, gumandarlarni éniqlighan we qolgha alghan.

Buningdin tashqiri shirketni tekshürüsh netijiside 33 chet'ellik xizmetchining qazaqistanning köch-qon qanunini buzghanliqi éniqlinip, ular memuriy jawabkarliqqa tartildi. Hazir ularni memlikettin chiqiriwétish mesilisimu qaralmaqtiken.

Emdi "Jas alash" tor bétide élan qilin'ghan érbol iliyasning "Qazaq-xitay ishchiliri otturisidiki jangjal: jinayi ish qozghaldi" namliq maqalide mundaq déyilgen: "21 Yashtiki yerlik ishchi qanat jambilning éytishiche, 3 xitay puqrasi uni dumbalighan. Puqraliqni téxi resmiyleshtürmigen xitay puqraliqidiki qanat qazaqistan yéride ixtiyar xéti bilen yürgen iken. Zerdab chekken puqraning sözige ishensek, xitay ishchiliri uni kürek bilen bir nechche qétim urghan iken." maqalide éytilishiche, etisi shu yerge yéqin ariliqta bolup qalghan bir top qazaq puqrasi shirkette ishlewatqan xitaylarni dumbilighan iken.

Mezkur maqlide: "Qazaq ishchiliri atalghan kompaniyede mundaq ehwallarning pat-pat yüz bérip turidighanliqini éytqan. Shu seweb bilen muxbirlardin yardem sorap, widéyoluq xewer élan qilghan iken. Bu yerdiki ishchilarning sözige ishensek, kompaniyede tengsizlik mesilisi bar iken," déyilgen.

Mezkur widéyo bildürüshide mundaq déyilgen: "Bizning erzimiz héch yerge ötmeywatidu. Taldiqorghan-öskémén yolliridiki xitayning 'sitich sonstruchti'on' shirkitide hemmimiz ishleymiz. Xitaylar qazaqlargha bésim körsitip, nechche weqeler boldi. Shunglashqa silerdin yardem sorawatimiz. Bu yerde pütkül yigitlerning yighilip turghini töt xitayning bir qazaqni kürek bilen urup-soqqanliqi boluwatidu. Néme dégen dehshet, néme dégen uyatsizliq!"

Biz weqe yüz bergen yerde bolup qaytqan musteqil zhurnalist sérik boxanni ziyaret qilduq. U weqe yüz bergen yerge "Ata yurt pida'iyliri" xadimliri bilen bille barghanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Men zhurnalist süpitide shu yerge barsam, shirketning ishxanisini saqchilar qorshiwaptu. Xitay ishchilirining bezilirining höjjetliri bar iken, qalghinining yoq. Bügün memuriy sot boldi. 70 Ke yéqin ishchini déport qilip, xitaygha qayturidighan boldi. Ularning ishlesh ruxsiti yoq iken. Qazaq balisini urghan üch xitay ishchisini on kün'ge qamap qoyuptu. Andin ularnimu memlikettin chiqiriwétip, qazaqistan'gha besh yilghiche kirish men'i qilinidighan boldi. Emdi qazaq balilirining qamalghanliqi yaki qamalmighanliqi heqqide éniq melumat yoq. Hazir bu shirketning ishi töt kün'ge toxtitilghan. Emdi ishchilar bilen yéngi kélishim sherti tüzülüshi mumkin. Biraq xitayning bésiwélish xewpige qarshiliq ahaliler arisida yuqiri derijige yetti dep oylaymen. Bu yerde xitay lagérlirining sewebimu bar. Chünki üch yildin buyan xelq buningdin oyghan'ghanliqtin, buningmu biwasite baghlinishi bar dep oylaymen."

"Libérti" jem'iyetlik fondining yétekchisi ghalim agéléyofning pikriche, xitay we qazaqistanliq ishchilar otturisidiki toqunushning sewebi bir nechche yildin buyan hel qilinmay kéliwatqan iken. Buning bir nechche sewebi bolup, shularning biri ish heqqi iken. U mundaq dédi: "Xitaylar qazaqistanliqlargha qarighanda üch-töt hesse köp ma'ash alidu. Xitaylargha qulayliqlar yaritiliwatqanliqtin ular özlirini bu yerde xojayindek sézidu, öz shertlirini qoyidu, öz qanunlirini ishlitishke tirishidu. Shuning üchün biz qazaqistan qanunlirini ishlitishke tirishishimiz lazim. Mushu waqitqiche yuqiridiki emeldarlar birer jawab qayturghini yoq. Bizning ishchilar öz hoquqlirini qoghdiyalmaywatqanliqtin, ene shundaq toqunushlar kélip chiqiwatidu. Yerlik qanunlar ishlimigüche, mundaq toqunushlar yenimu dawam qilidu. Xitay ishchiliri öz hökümitige muraji'et qilidu, u hökümet öz nöwitide shirket rehberlikige bésim körsitidighan bolidu. Bu durus emes. Hökümet birinchi nöwette öz puqralirini oylishi kérek."

Igilishimizche, ötken yili 27-féwralda atiraw shehiridiki néfit shirkitide xitay ishchiliri bilen shirket közetchiliri otturisida toqunush yüz bergen idi. Buninggha közetchilerning xitay ishchilirini ish waqti pütmey turup, sirtqa chiqarmighanliqi seweb bolghan idi.

Toluq bet