Қирғизистан уйғурлири бейҗиң қишлиқ олимпик тәнһәрикәт мусабиқиси тоғрисида өз пикирлирини ортақлашти

Ихтиярий мухбиримиз ферузә
2021-06-24
Share
Америка кеңәш палатасида бейҗиң қишлиқ олимпикини башқа дөләткә йөткәш тоғрисида қарар лайиһәси сунулди Бейҗиң 2022-йиллиқ қишлиқ олимпик тәнһәрикәт мусабиқисиниң паалийәтлирини бейҗиңдики лоңтан бағчиси йәрмәнкисидә тонуштурулған көргәзмисидин бир көрүнүш. 2019-Йили 6-феврал, бейҗиң.
AP

Қирғизистан уйғурлири бу дөләттә уюштурулған мурасимларға актиплиқ билән қатнишип вә уйғур тарихидики аммиви вәқәләрни хатириләш паалийәтлирини уюштуруп, яшлар арисида миллий роһни күчәйтишкә тиришмақта. Улар йәнә 1991-йилидин тартип хәлқара уйғур тәшкилатлириға әза болуп уйғур дәвасини күчәйтиштә өз төһпилирини қошуп кәлмәктә. Қирғизистан уйғурлири кейинки вақитларда хәлқара сәһнидики уйғур мәсилисигә аит вәқәләрни көзитип турмақта. Шиветсарийәниң лозан шәһиридики хәлқара олимпик комитетиниң мәркизи бинаси алдида дуня уйғур қурултийи тәшкиллигән бир қетимлиқ зор көләмлик намайиш қирғизистан уйғурлирини пәрвасиз қалдурмиди. Гәрчә, улар бу намайишни қоллап кәң көләмдә паалийәт қилалмиған болсиму, әмма охшашла хитайда өткүзүлидиған қишлиқ олимпик мусабиқигә байқут қилиш тәрәпдарлиридур.

Қирғизистан җумһурийитиниң дөләт тәйкивандо(йәкму-йәк елишиш )командисиниң капитани, хәлқаралиқ тәнтәрбийә маһири әкбәр һәйтахуноф зияритимизни қобул қилип, бу мәсилидики өз қарашлирини ортақлашти. У, хәлқара җамаәтни вә олимпик комитетини иттипақлишип, хитайниң қишлиқ олимпик өткүзүшини тосушқа чақирди. У, олимпикниң кишилик һоқуқи интайин рәһимсизләрчә дәхли-тәрузға учриған дөләттә өткүзүлүшиниң тоғра әмәсликини тилға алди.

Дуня уйғур қурултийи бу сәптә тиришчанлиқ билән түрлүк һәрикәтләрни елип бериватқан болсиму, хәлқара олимпик комитети тәнһәрикәт билән сиясәтниң мунасивити йоқлуқини давамлиқ тәкитлимәктә. Русийәниң новосибирск шәһиридә яшайдиған қирғизистанлиқ грек-римчә челишиш бойичә мәшқавул, новосибирск шәһиридики “вәтән” уйғур җәмийитиниң рәиси хәмит тохтийеф зияритимизни қобул қилип, тәнһәрикәтниң сиясәтниң бир қоралиға айланғанлиқини тәкитләп, мундақ деди.

“һазирқи күнләрдә, сиясәт тәнһәрикәткә қаттиқ тәсир қилиду. Тәнһәрикәтниң сиясәт билән мунасивити йоқ әмәс, әксичә тәнтәрбийә сиясәтниң бир қорали. Тәнһәрикәт арқилиқ һәм бир шәхсни, һәм дөләтни нурғун имтиязлардин мәһрум қалдурғили болиду, шуниң үчүн мән бу қишлиқ олимпикни бейҗиңдин башқа бир дөләттики шәһәргә йөткәшни қоллап буниңға қошулушқа хәлқара җамаәтни тәклип қилимән. Буниң билән хитай һөкүмитиниң қилмишлирини пүтүн дуняға йәткүзүшимиз керәк, тәнһәрикәт арқилиқ хитайни паш қилиш керәк, чүнки тәнһәрикәт интайин муһим. Ахири хәлқара җамаәт хитайға тәсир қилиш керәк, уйғур, қирғиз, қазақ вә башқа аз санлиқ милләтләр үстидин йүргүзүватқан қирғинчилиқни тохтитишни тәләп қилиши керәк. Һазир хәлқарада тонулған тәнһәрикәтчиләр уйғур дияридики вәзийәтни тонуп, уйғур мәсилиси тоғрисида җиддий сөзлимәктә, мәсилән фирансийә путболчиси антуан гризман, шундақла норвегийәниң биатлон бойичә дөләт командиси уйғурларни қоллап бейҗиңдики олимпикни байқут қилмақчи, бундақ тәнһәрикәтчиләргә рәһмәт, улар арқилиқ дуня хитайниң һәқиқий йүзини вә уйғуристанда йүргүзүватқан қирғинчилиқини тонуйду”.

Игилинишичә, муһаҗирәттики бир қисим уйғурлар иҗтимаий таратқулардин пайдилинип, лозан шәһиридики хәлқара олимпик комитетиниң мәркизи бинаси алдидики нәччә миң кишилик намайишқа уйғур җамаитиниң актип қатнишишини бәс-бәстә тәшәббус қилишмақта.

Явропа иттипақиниң қирғизистанда турушлуқ вәкилләр өмикиниң хадими фәрхад ибраһимоф зияритимизни қобул қилип, қишлиқ олимпик тәнһәрикәт мусабиқисиниң бейҗиңдин башқа шәһәргә йөткилиши хитайниң сиясий образиға сәлбий тәсир қилиду дәп, мундақ тәкитлиди.

“қандақ болсиму үмидимиз бар, үмидимиздин айрилмаймиз, қишлиқ олимпик мусабиқисиниң йөткилишигә кәлсәк, хәлқара олимпик комитети бир қанчә қетим тәнһәрикәт билән сиясәт айрим туриду дәп тәкитлимәктә, улар өзлириниң сиясәттин йирақ туридиғанлиқини билдүрмәктә, бирақ, әгәр олимпик мусабиқиси башқа дөләткә йөткәлсә, бу хитайниң сиясий образиға қаттиқ сәлбий тәсир көрситиду, йәни хитай дуня җамаитиниң нәзиридин чүшиду. Шуниң үчүн хитай һәр хил амаллар билән бу һәрикәткә қарши туруп, тәнһәрикәтчиләр арисида өзиниң қоллиғучилирнии издәшкә урунмақта, бу сәптә уларниң сәмимийәтсиз усулларни қоллинидиғанлиқидин гуман бар. Мәсилән тәнһәрикәтчиләр үчүн пайдилиқ тохтамлар, парихорлуқ вә башқа усуллар. Әпсуски қирғизистанлиқларниң көпинчиси нейтрал яки пәрвасиз позитсийәсини тутмақта. Сәвәби қирғизистанда бу мәсилә, уйғур вә башқа милләтләрниң кишилик һоқуқиға дәхли-тәруз қилиши кәң көләмдә тонуштурулмиған, әлвәттә әнсирәйдиғанлар бар, һесдашлиқ қилғанларму бар. Билишимчә, қирғизистанлиқлар пәқәт торда уюштурулған олимпик мусабиқисини йөткәш үчүн имза топлаш һәрикитигә қатнашқан.”

Қирғизистан 1991-йили сабиқ совет иттипақи йимирилгәндин кейин өз мустәқиллиқини җакарлиған оттура асиядики бир мәмликәт. Мәлумки муһаҗирәттики уйғурлар, уйғур дияри вә қазақистандин қалса, әң көп қирғизистанға орунлашқан. Рәсмий мәлуматларға қариғанда қирғизистанда 60 миң әтрапида уйғур аһалиси яшайду, әмәлийәттә болса уйғурларниң сани буниңдин көп дәп қариливатиду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт