Qirghizistan Uyghurliri béyjing qishliq olimpik tenheriket musabiqisi toghrisida öz pikirlirini ortaqlashti

Ixtiyariy muxbirimiz féruze
2021-06-24
Share
Amérika kéngesh palatasida béyjing qishliq olimpikini bashqa döletke yötkesh toghrisida qarar layihesi sunuldi Béyjing 2022-yilliq qishliq olimpik tenheriket musabiqisining pa'aliyetlirini béyjingdiki longtan baghchisi yermenkiside tonushturulghan körgezmisidin bir körünüsh. 2019-Yili 6-féwral, béyjing.
AP

Qirghizistan Uyghurliri bu dölette uyushturulghan murasimlargha aktipliq bilen qatniship we Uyghur tarixidiki ammiwi weqelerni xatirilesh pa'aliyetlirini uyushturup, yashlar arisida milliy rohni kücheytishke tirishmaqta. Ular yene 1991-yilidin tartip xelq'ara Uyghur teshkilatlirigha eza bolup Uyghur dewasini kücheytishte öz töhpilirini qoshup kelmekte. Qirghizistan Uyghurliri kéyinki waqitlarda xelq'ara sehnidiki Uyghur mesilisige a'it weqelerni közitip turmaqta. Shiwétsariyening lozan shehiridiki xelq'ara olimpik komitétining merkizi binasi aldida dunya Uyghur qurultiyi teshkilligen bir qétimliq zor kölemlik namayish qirghizistan Uyghurlirini perwasiz qaldurmidi. Gerche, ular bu namayishni qollap keng kölemde pa'aliyet qilalmighan bolsimu, emma oxshashla xitayda ötküzülidighan qishliq olimpik musabiqige bayqut qilish terepdarliridur.

Qirghizistan jumhuriyitining dölet teykiwando(yekmu-yek élishish )komandisining kapitani, xelq'araliq tenterbiye mahiri ekber heytaxunof ziyaritimizni qobul qilip, bu mesilidiki öz qarashlirini ortaqlashti. U, xelq'ara jama'etni we olimpik komitétini ittipaqliship, xitayning qishliq olimpik ötküzüshini tosushqa chaqirdi. U, olimpikning kishilik hoquqi intayin rehimsizlerche dexli-teruzgha uchrighan dölette ötküzülüshining toghra emeslikini tilgha aldi.

Dunya Uyghur qurultiyi bu septe tirishchanliq bilen türlük heriketlerni élip bériwatqan bolsimu, xelq'ara olimpik komitéti tenheriket bilen siyasetning munasiwiti yoqluqini dawamliq tekitlimekte. Rusiyening nowosibirsk shehiride yashaydighan qirghizistanliq grék-rimche chélishish boyiche meshqawul, nowosibirsk shehiridiki “Weten” Uyghur jem'iyitining re'isi xemit toxtiyéf ziyaritimizni qobul qilip, tenheriketning siyasetning bir qoraligha aylan'ghanliqini tekitlep, mundaq dédi.

“Hazirqi künlerde, siyaset tenheriketke qattiq tesir qilidu. Tenheriketning siyaset bilen munasiwiti yoq emes, eksiche tenterbiye siyasetning bir qorali. Tenheriket arqiliq hem bir shexsni, hem döletni nurghun imtiyazlardin mehrum qaldurghili bolidu, shuning üchün men bu qishliq olimpikni béyjingdin bashqa bir dölettiki sheherge yötkeshni qollap buninggha qoshulushqa xelq'ara jama'etni teklip qilimen. Buning bilen xitay hökümitining qilmishlirini pütün dunyagha yetküzüshimiz kérek, tenheriket arqiliq xitayni pash qilish kérek, chünki tenheriket intayin muhim. Axiri xelq'ara jama'et xitaygha tesir qilish kérek, Uyghur, qirghiz, qazaq we bashqa az sanliq milletler üstidin yürgüzüwatqan qirghinchiliqni toxtitishni telep qilishi kérek. Hazir xelq'arada tonulghan tenheriketchiler Uyghur diyaridiki weziyetni tonup, Uyghur mesilisi toghrisida jiddiy sözlimekte, mesilen firansiye putbolchisi antu'an grizman, shundaqla norwégiyening bi'atlon boyiche dölet komandisi Uyghurlarni qollap béyjingdiki olimpikni bayqut qilmaqchi, bundaq tenheriketchilerge rehmet, ular arqiliq dunya xitayning heqiqiy yüzini we Uyghuristanda yürgüzüwatqan qirghinchiliqini tonuydu”.

Igilinishiche, muhajirettiki bir qisim Uyghurlar ijtima'iy taratqulardin paydilinip, lozan shehiridiki xelq'ara olimpik komitétining merkizi binasi aldidiki nechche ming kishilik namayishqa Uyghur jama'itining aktip qatnishishini bes-beste teshebbus qilishmaqta.

Yawropa ittipaqining qirghizistanda turushluq wekiller ömikining xadimi ferxad ibrahimof ziyaritimizni qobul qilip, qishliq olimpik tenheriket musabiqisining béyjingdin bashqa sheherge yötkilishi xitayning siyasiy obrazigha selbiy tesir qilidu dep, mundaq tekitlidi.

“Qandaq bolsimu ümidimiz bar, ümidimizdin ayrilmaymiz, qishliq olimpik musabiqisining yötkilishige kelsek, xelq'ara olimpik komitéti bir qanche qétim tenheriket bilen siyaset ayrim turidu dep tekitlimekte, ular özlirining siyasettin yiraq turidighanliqini bildürmekte, biraq, eger olimpik musabiqisi bashqa döletke yötkelse, bu xitayning siyasiy obrazigha qattiq selbiy tesir körsitidu, yeni xitay dunya jama'itining neziridin chüshidu. Shuning üchün xitay her xil amallar bilen bu heriketke qarshi turup, tenheriketchiler arisida özining qollighuchilirni'i izdeshke urunmaqta, bu septe ularning semimiyetsiz usullarni qollinidighanliqidin guman bar. Mesilen tenheriketchiler üchün paydiliq toxtamlar, parixorluq we bashqa usullar. Epsuski qirghizistanliqlarning köpinchisi néytral yaki perwasiz pozitsiyesini tutmaqta. Sewebi qirghizistanda bu mesile, Uyghur we bashqa milletlerning kishilik hoquqigha dexli-teruz qilishi keng kölemde tonushturulmighan, elwette ensireydighanlar bar, hésdashliq qilghanlarmu bar. Bilishimche, qirghizistanliqlar peqet torda uyushturulghan olimpik musabiqisini yötkesh üchün imza toplash herikitige qatnashqan.”

Qirghizistan 1991-yili sabiq sowét ittipaqi yimirilgendin kéyin öz musteqilliqini jakarlighan ottura asiyadiki bir memliket. Melumki muhajirettiki Uyghurlar, Uyghur diyari we qazaqistandin qalsa, eng köp qirghizistan'gha orunlashqan. Resmiy melumatlargha qarighanda qirghizistanda 60 ming etrapida Uyghur ahalisi yashaydu, emeliyette bolsa Uyghurlarning sani buningdin köp dep qariliwatidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet