Qirghizistan Uyghurliri xitayning türme we lagérlirida qurban bolghan qérindashlirigha atap xetme qur'an ötküzdi

Ixtiyariy muxbirimiz féruze
2020-11-02
Share
qirghizistan-virus-doxturxana.jpg Tébbiy mutexessisler tajsiman wirus késili tarqilish jeryanida doxturxanida bimarlarni dawalimaqta. 2020-Yili 16-iyul, bishkek.
REUTERS

Melum bolghinidek, xitay hökümiti Uyghur diyarida irqiy qirghinchiliq siyasitini yürgüzüp kelmekte. Uyghur diyarida échilghan "Terbiyilesh lagérliri" gha Uyghurlarni asas qilghan millyunlighan musulmanlar solinip, köpligen kishiler shu lagérlarda qaza qildi yaki éghir késellerge muptila boldi.

2019-Yilning axirlirida xitayning wuxen shehiridin tarqalghan korona wirusi pütün dunyagha yamrap, nurghun kishilerning jénini aldi, insanlarning normal xizmet we turmush usulini pütünley özgertiwetti. Qirghizistan 2020-yilning mart éyidin tartip taki iyun éyighiche mezkur wirus yuqumining yamrap ketmesliki üchün dölet boyiche karantin tedbirliri élip, paytext béshkek we bashqa sheherlerde jiddiy halet yürgüzgen idi. Lékin qirghizistan qollan'ghan chare-tedbirliri ünümlük bolmidi. Bu yilning iyun we iyul aylirida korona wirusi yuqumi qattiq yamrap kétip, memlikette 1500 oshuq kishi qaza tapti, ularning arisida Uyghurlarmu bar.

Korona wirusi yuqumining aldini élish üchün qirghizistandiki Uyghurlar küch chiqirip, saxawetlik ishlarni élip bérishti. Doxtur we sehiye xadimlirini issiq tamaq bilen teminlidi, turmushi nachar a'ililerge yardem körsitip, dora-dermeklerni we oksigén béridigen apparatlarni élip berdi, hetta yézilarda özliri küch chiqirip doxturxanilarni achti.

Wirus sewebidin qirghizistan Uyghurliri "Ittipaq" jem'iyitining ammiwi pa'aliyetliri biraqla toxtap qaldi. Her yili Uyghurlar tarixidiki chong weqelerge atap xatirilinip kéliwatqan pa'aliyetler we murasimlar'emeldin qalduruldi.

31-Öktebir küni qirghizistan Uyghurliri "Ittipaq" jem'iyitining uyushturushi bilen Uyghur jama'iti xitayning türme we lagérlirida qurban bolghan qérindashlirigha we qirghizistanda korona wirusi aghriqi we bashqa aghriqlardin qaza tapqan qérindashlirigha atap, xetme qur'an ötküzdi. Murasim béshkek shehirining "Awat" kaféxanisida ötküzüdi. Mezkur murasimgha qirghizistan xelq birleshmisi kéngishining mu'awin re'isi, az sanliq milletler wekilliri, béshkek shehiri we uning etrapidiki yézilardin kelgen Uyghur jama'iti qatnashti.

Qirghizistan xeq birleshmisi kéngishining mu'awi re'isi rawshan sabirow öz nutuqisida Uyghur xelqining bay medeniyetke ige ikenlikini tilgha élip, mundaq dédi:

"Essalamu'eleykum eleykum qérindashlar, biz hemmimiz bilimiz, Uyghur xelqi qedimiy bay medeniyetke ige bir xelq. Uyghurlar özlirining méhmandostluqi we bay örp-adatliri shundaqla güzel en'enilirini saqlap kelgenliki bilen dangliq. Shuning üchün biz bügün bu murasimgha jem bolup, milliy we diniy adetlirimizni ötküzmektimiz. Her bir musulmanning bashqa bir musulman qérindishi aldida mes'uliyiti bar. Mushu alte ay jeryanida biz körüshelmiduq, emma arimizda birersining qérindishi wapat bolghan bolsa, shu qérindishimizgha atap, qur'an tilewet qilishimiz kérek. Bügünki murasimda men musulman qérindashlirimiz üchün bizge perz we qezr bolghan mes'uliyitimizni ada qilghanliqim üchün bek xushalmen."

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan "Ittipaq" jem'iyitining re'isi esqar qasimi bu yil korona wirusi tüpeylidin qirghizistan Uyghurliri bezi ammiwi pa'aliyetlirini ötküzelmey qalghanliqini tilgha aldi. U bu yil qirghizistanda sabiq sherqiy türkistan jumhuriyiti milliy armiye jengchiliridin abdukérim abdurahmanof we abduréshit selimofalarning baqiy dunyagha seper qilghanliqini bayan qilip ötti.

Mezkur murasimgha qatnashqan "Ittipaq" jem'iyiti aqsaqallar kéngishining ezasi we nowopokrowka yézisining yigit béshi gheyret jahanof ziyaritimizni qobul qilip, mezkur murasimgha qirghizistan xelq birleshmisi kéngishining köp qisim ezaliri qatnashqanliqini, özining bu dölettki Uyghur jamatchilikini bashqa puqralar bilen teng hoquqluq dep qaraydighanliqini tekitlidi.

Igilinishiche, qirghizistanda korona wirusi yuqumi qaytidin yamrimaqta. Hökümet we sehiye xadimliri bu aghriqtin mudapi'elinish üchün ahalilerni shexsiy tedbirlerni qollinishqa tewsiye qilmaqta. Shshxanilarning ish waqti qisqartilip, ijtima'iy pa'aliyetlerge qatnashquchilarning sani cheklenmekte.

Shundaq bolsimu, qirghizistan Uyghurliri "Ittipaq" jem'iyiti wirus yuqumidin mudapi'elinish üchün barliq belgilimilerge ri'aye qilghan asasta 12-noyabirda yétip kélidighan sherqiy türkistanjumhuriyet bayrimini tebrikleshni qarar qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet