Xitay, Uyghur élida tekshürüsh we adem tutush herikitini téximu qattiq we jiddiy élip barmaqta

Xitay axbaratliri tarqatqan xewerlerge qarighanda, 2009 - yili Uyghur éli miqyasida élip bérilghan "jem'iyet muqimliqni her tereplime tüzesh" herikiti qattiq élip bérilghan. Bu jeryanda xitay da'iriliri, aqma nopus we öy ijarige bérishni tizginlesh qatarliq heriketlerni yürgüzgen.
Muxbirimiz jüme
2010.01.11
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Shinxu'a agéntliqining xewer qilishiche, xitay yerlik saqchilirining Uyghur élining her qaysi jaylirida, ötken yili noyabirdin bashlap, ikki yérim aygha yetmigen waqit jeryanida, 16 ming jinayi ishlar délosini pash qilghanliqi, 145 jinayetchiler guruhini tar‏ - mar qilghanliqi, intérnétta jinayet ötküzgüchilerdin 552 ademni qolgha chüshürülgenliki hemde jem'iyet muqimliqigha tesir körsitidighan "qalaymiqan" orunlardin 1570 ni bayqighanliqi ashkarilan'ghan.

Xitay yerlik hökümiti Uyghur élide 1994 - yilidin buyan, "jem'iyet muqimliqini her tereplime tüzesh nizamnamisi"ni yolgha qoyup, shu buyiche her yili "100 künlük qattiq zerbe bérish herikiti" ni dawamlashturup kelmekte idi.

2009 - Yili 1 - noyabirdin bashlap élip bérilghan "tüzesh" herikitimu, xitayning shu xildiki qattiq zerbe bérish heriketlirining bir qismi. Halbuki xitay yerlik da'iriliri bu nöwet élip bérilghan zerbe bérish herikitide "5 - iyul weqesi" din qachqan gumandarlarni qoghlap tutush we Uyghur élining her qaysi jaylirida "5 - iyul weqesi" ni bir terep qilish ponkitlirini qurudighanliqini xewer qilghan idi.

Aldinqi hepte radi'omiz igiligen xewerlerge qarighanda, xitay hökümiti otken bir ay ichide ürümchi, qeshqer we ghulja qatarliq sheher, wilayetlerde "tinjitish we adem tutush"ni keskin dawamlashturghan.

Ghulja shehiride "5 - iyul weqesi"ge alaqidar léntilarni saqlash jinayiti bilen 10 ademni qolgha alghan. Xitay saqchiliri 25 - dékabirdin 30 - dékabirgha qeder qeshqer shehiride öy axturush élip bérip qedimiy kitablarni yighqan we ot qoyghan.

Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishtining bildürüshiche, xitay da'iriliri bu nöwet "5 - iyul ürümchi weqesi" ni bahane qilip, Uyghurlar topliship olturaqlashqan sheher, rayonlarda tekshürüsh we adem tutush herikitini yillardikige qarighanda téximu qattiq we téximu jiddiy élip barghan.

Dilshat risht bu heqte toxtilip: "xitay da'iriliri yuqirida ilgiri sürgen sanliq melumatlarning köpinchisi Uyghurlargha alaqidar atalmish délolarni teshkil qilidu, emma bir milletning erkinlikke bolghan iradisini bu xildiki basturush bilen pütünley yoqatqili bolmaydu" dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.