Ilham toxti: 'achquchluq nuqta shinjangda heqiqiy aptonomiyini yolgha qoyushtin ibaret'

Musteqil tetqiqatchi ilham toxti Uyghurlarning kishilik hoquqi üchün dawamliq küresh qilidighanliqini bildürdi. U, bu sözlerni "jenubiy junggo seher géziti"ning ziyaritini qobul qilghanda otturigha qoyghan.
Muxbirimiz jüme
2010.05.31
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Xewerde neqil qilishiche, ilham toxti bundin kéyin qilidighan ishliri heqqide toxtilip, "men Uyghurlarning qanun we qanun bilen idare qilishqa bolghan chüshenchisini östürüshke tirishchanliq körsitimen" dégen.

U yene, özining musteqilliq terepdari emeslikini bildürgen. U, mundaq dégen: "junggo algha qarap ilgirilewatidu. Uyghurlarmu junggoning tereqqiyatigha töhpe qoshalaydu we buningdin nep alalaydu. Buningdiki eng achquchluq nuqta shinjangda heqiqiy aptonomiyini yolgha qoyushtin ibaret."

Ilham toxti yene, yéqinda béyjingda échilghan "shinjang xizmet yighini" heqqide toxtilip, Uyghur élide peqet iqtisadni tereqqiy qildurush bilenla ish pütmeydighanliqini, xitay da'irilirining Uyghur xelqi yoluquwatqan qismetler we ularning derd elemlirige qulaq sélishi lazimliqini bildürgen.

U, xitaylarning Uyghur xelqni chüshinish mesiliside toxtilip, Uyghurlarning öz dini, tili, medeniyiti we tarixi barliqini, emma Uyghur tilini bilidighan we Uyghurlarni chüshinishke tirishqan xitay alimlarning intayin azliqini ilgiri sürgen.
 
Melum bolushiche, ilham toxtini chet'ellerdiki bir nechche uniwérsitét xéli obdan imtiyazlar bilen özliride ishleshke teklip qilghan, ilham toxti Uyghur xelqi üchün köwrüklük rol oynash meqsitide yenila xitayda qélishni tallighan. U mundaq dégen: "peqet bu yerdila men öz xelqimge yéqinlishalaymen we ularning awazi bolalaymen."
 
Ilham toxti béyjingda "Uyghur biz" torini tesis qilip, Uyghurlargha a'it herxil xewerlerni xitay tilida élan qilip kelmekte idi. 2009 - Yilidiki "5 - iyul weqesi" din kéyin, xitay da'iriliri uning tor békitini taqiwetken we uni nezer bend astigha alghan idi. Melum bolushiche, uning a'ilisimu bu xil bésimlarning derdini tartmaqta iken.

Ilham toxti bu heqte toxtilip, "a'ilemning bedel tölewatqanliqi méni bekmu azablaydu. Emma men pushayman qilmaymen. Eger tarixqa qaraydighan bolsingiz, bashqilarning da'im öz wetini üchün bedel töligenlikini körisiz. Belkim tarix méni tallighandu. Men a'ilemdikilerge shundaq deymen," dégen.

Ilham toxti xitay merkiziy uniwérsitétining dotsénti. U, mezkur uniwérsitétta 1991 - yilidin buyan ishlep kelmekte idi.

Xitay bixeterlik da'iriliri ilham toxti ustidin nazaret qilishini kücheytken bolsimu, ilham toxti hazir milletler uniwérsitétida léksiye sözlesh pa'aliyetlirini dawamliq uyushturup kelmekte iken.


 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.