Русийә вә мәркизий асиядики иҗтимаий таратқуларда уйғурларға болған һессидашлиқ күчәймәктә

Ихтияри мухбиримиз ойған
2019-12-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Өзбекистандики яшлар «шәрқий түркистанни қоллаймиз» дегән шоар бойичә бир йәргә җәм болди (вақти вә орни ениқ әмәс)
Өзбекистандики яшлар «шәрқий түркистанни қоллаймиз» дегән шоар бойичә бир йәргә җәм болди (вақти вә орни ениқ әмәс)
haberlerozbekistan

Рус, қазақ, өзбек тиллиқ аммивий ахбарат васитилири һәм иҗтимаий таратқуларда елан қилиниватқан мәлуматларға қариғанда, хитай даирилириниң уйғур елида елип бериватқан бесим сияситидин зәрдаб чекиватқан уйғурларға болуватқан һессидашлиқ барғансери күчәймәктикән.

Йеқинда мундақ хәвәрләр көплигән иҗтимаий таратқуларда елан қилинған болуп, германийәлик түрк путбол чолпини мәсут өзилниң хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики сиясий бастуруш һәрикитини әйиблиши қазақистандики уйғурларниму қаттиқ тәсирләндүргән иди.

Йеңи зеландийәлик йәнә бир тәнһәрикәтчи сонни вилямсниң уйғур мәсилисидә хитайни әйиблиши фейсбук, ватсап, твиттер вә башқиму таратқуларда қаттиқ муназирә қозғиған асасий темиларниң биригә айланди. «Идел рияли» агентлиқиниң һәм шундақла өзбекистанниң ахбарат мәркизи болған «азон өзбекистан» агентлиқида елан қилинған «йеңи зеландийәлик мәшһур тәнһәрикәтчи уйғурларниң қоллап-қувәтлиди» намлиқ мақалида ейтилишичә, мәшһур тәнһәрикәтчи сонни вилямс 2009-йили ислам динини қобул қилған болуп, у дуняни «биринчи орунға иқтисадий мәнпәәтләрни әмәс, бәлки инсаний қәдрийәтләрни қоюш» қа чақирған.

Әмди «явро путбол» агентлиқи елан қилған «билич өзилдин кейин уйғурларни яқлап чиқти» намлиқ мақалида ейтилишичә, «вест бромвич» путбол командисиниң баш тренери славен билич хитайдики зулумға учраватқан уйғурларни яқлап сөз сөзлигән. Мақалидә бу путбол командисиниң игиси һәм рәисиниң хитайлар икәнлики ейтилған. Игилишимизчә, славен билич мәшһур хорватийәлик путбол мутәхәссиси болуп, әнглийәдики алдинқи қатардики путбол кулубиниң баш тренени болуп хизмәт қилидикән.

«Фейсбук» варақчисида шундақла бухара яшлириниң «туран» путбол командисиниң уйғуристандики уйғурларға һессидашлиқ сүпитидә путбол мусабиқиси өткүзгәнлики тоғрилиқ хәвәр тарқитилған. Мусабиқә уюштурғучилири пүткүл дуняни уйғур хәлқиниң бүгүнки мәсилисигә диққәт қилишқа чақирип, хитай коммунист һакимийитиниң уйғурларға қаратқан қаттиқ зулумини әйиблигән.

Өзбекистанниң «земин» тор гезитида берилгән «мусулман дөләтләр хитай мәһсулатлирини байқут қилишқа чақирилмақта» намлиқ мақалида көрситилишичә, малайсиялиқ нопузлуқ ислам һоқуқшунаси мөһд әсри бин зәйнулабидин ана хитайда бир милийонға йеқин уйғурниң зулумға учриғанлиқини тәкитләп, бейҗиңниң уйғур хәлқигә көрситиватқан зораванлиқлири һәм инсан һоқуқлириниң бузулушиға қарши иқтисадий вә дипломатийәлик байқут елан қилишқа чақирған.

Буниңдин ташқири йәнә иҗтимаий таратқуларда түркийәниң лефкон университетиниң оқуғучиси әзәрбәйҗанлиқ әли ғасанофниң қолиға уйғур байриқини тутуп, хитай лагерлирида азаб чекиватқан милийонлиған уйғур, қазақ, қирғиз, өзбек вә татарларни қоллап, ялғуз кишилик намайишқа чиққанлиқи тоғрилиқ учурларму көпчиликни қаттиқ һаяҗанландурған иди.

Қериндаш әзәрбәйҗан хәлқи вәкиллириниң мушу йеқинда бакудики хитай әлчиханиси алдида шәрқий түркистанниң ай-юлтузлуқ көк байриқини көтүрүп, наразилиқ намайишини өткүзгәнлики пүткүл уйғур җамаәтчиликиниң диққәт мәркизидә болди.

Қазақистандики уйғур паалийәтчилириниң бири турсун арзийефниң ейтишичә, уйғур елида «тәрбийиләш лагерли» ри қурулғандин буян дәсләптә пәқәт түркийә хәлқи уйғурларни һәр җәһәттин қоллиған болса, кейинки вақитларда америка дөләт мәҗлисиниң «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» ни қобул қилиши билән пүткүл дуняда уйғурларға нисбәтән көз қараш өзгирип, уларни қоллайдиғанларниң сепи барғансери өсмәктикән.

Турсун һаҗим арзийеф мундақ деди: «һиндонезийә пайтәхти җакарта шәһиридики хитай әлчиханиси алдида чоң намайиш болди. Буниңдин кейин кувәйт парламенти әзалириму бизни қоллиди. явропа парламентиму бизгә ян бесиватиду. Һәтта хоңкоңдики яшларму бизниң байриқимизни көтүрүп, шуаларни товлап, һәрикәт қиливатиду.»

Турсун арзийеф йәнә уйғурларниң иттипақлишип һәрикәт қилған тәқдирдила лагерлардики қериндашлирини азад қилишқа, өзлириниң мустәқил дөлитини қурушқа мумкинчилик туғулидиғанлиқини

Башқа хәлқләр уйғурларни қоллаватқан бир пәйттә қазақистанлиқ уйғурларға немә қилиш керәк?

Радийомиз зияритини қобул қилған дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики вәкили сәдирдин аюпоф әпәнди бу һәқтә мундақ деди: «биз 500 миң уйғур болсақ, 500 миң йәрдин сөзләйдиған болсақ, чоқум вәтинимиз азад болиду. Биз қазақистандәк азад мәмликәттә яшаватқандикин, бизгә җим туруш ярашмайду. Шуниң үчүн өзимиздинму һәрикәт башлиниши керәк.»

Сәдирдин аюпоф йәнә қазақистан вә башқиму мәмликәтләрдики уйғурларниң уйғур елида азаб чекиватқан уйғурларға биринчи нөвәттә қериндашлиқ болуш сүпити билән даим һессидашлиқ билдүрүш лазимлиқини, уйғурларниң шан-шөһритиниң пул, аброй билән әмәс, бәлки өз хәлқигә, вәтинигә болған сәмимий һөрмәт һәм муһәббәт билән өлчинидиғанлиқини оттуриға қойди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт