Xitay bilen rosiye arisidiki iqtisadi ixtilaplar ötkürleshmekte


2004.07.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Rosiye metbu'atlirining xewiridin melum bolishche, rusiyining dunya soda teshkilatigha kirish yolida xitay bilen ötküzüwatqan yéngi bir qarar söhbiti jenwede dawamlishiwatqan bolup, rosiye xitay da'irilirining söhbettiki ipadisidin intayin narazi bolghan, shundaqla xitayni rusiyining dunya soda teshkilatigha eza bolushigha qesten tosqunluq qiliwatidu dep eyipligen.

Xewerde buning bir roshen ipadisi süpitide neqil qilip körsitishiche, xitay wekiller ömiki söhbette, rosiyini dölet ichidiki tebi'iy gaz bahasini östürüp, ikisport qilish bahasigha yetküzüshtek telepni otturigha qoyghan. Buning aldida, peqet yawropa birlikila bundaq telepni qoyghan bolup, rosiye, yawropa birliki bilen qayta qayta söhbet ötküzüsh arqiliq, ming bir teslikte bu heqte kélishim hasil qilghan idi. Shu chaghdimu, rosiye pirizidénti wiladimir putin yawropa birliki re'isining bu telipige qoshulmighan.

Dunya soda teshkilatining belgilimisi boyiche,mezkur teshkilatqa eza herqandaq bir dölet érishken étibar mu'amile, teshkilatning bashqa ezalirimu özlükidin bérilidu. Shunga xitay terepning bu mesilini qayta tekitlishi, rosiyige xuddi musheqqet bilen yenggen bir meydan urushni qayta bashlashqa toghra kelgendek éghir toyulghan. Buningdin sirt, xitay terep yene, emgek bazirini ichiwétish, import béjini zor derijide töwenlitish, ikisport béjini özgertish qatarliq nurghun teleplerni qoyghan bolup, bu rosiyining dunya sehiye teshkilatigha kirish yolini tolimu müshkülleshtürgen.

Rosiye dunya soda teshkilatigha eza bolush üchün söhbet ilip barghili 11 yildin ashti, bu yil 5 - ayda yawrupa birliki bilen öz ara kilishim hasil qilalishi, rosiyining dunya soda teshkilatigha kirish ishenchisini zor derijide ashurghan idi. Uning üstige, rosiyining iqtisati yéqinqi yillardin boyan tiz eslige kiliwatqan bolup, pirizidént putin yéqinda dölet dumasigha doklat bérip, rosiyining bu yilning birinji peslidiki iqtisati tereqqiyat sür'iti 7.3% Yetkenlikini, puqralarning kirimining bolsa 9.9% Ashqanliqini bildürgen.

U yene mundaq digen: biz buningdin yaxshi qilalishimiz momkinti. Biraq nimila digen bilen biz iqtisati kötürilishning shepisini köriwatimiz.

Rosiye, dunya soda teshkilatigha kirishni, iqtisati tereqqiyatini ilgiri sürüshte türtkilik rol oynaydu dep qarighanliqi üchün, mezkür teshkilatqa eza bolushqa qet'i bel baghlighan. Rosiyining dunya soda teshkilatigha kirish ishlirigha mes'ol mu'awin soda ministiri yéqindila téxi dunya soda teshkilatigha eza bolush yolidiki her tereplime söhbetlerning ongoshluq boliwatqanliqini, rosiyining kiler yili yil axirida dunya soda teshkilatigha kirelishi momkinligini bildürgen idi.

Biraq xitay terepning söhbettiki ipadiliri rusiyige zerbe bolmaqta. Emma mulahizichilerning bildürishiche, xitayning rosiyening dunya soda teshkilatigha kirishige qattiq teleplerni qoyushi , kishini azraqmu ejeplendürmeydiken. Chünki rosiye bilen xitayning soda ixtilabi yéqinqi waqitlarda barghanséri ötkürleshken.

Bu yilning béshida, rosiye”sodigerler“ Gézitining ashkarilishche, rosiye tamozhna da'iriliri xitaydin import qilidighan mallargha qaratqan bajni yuqiri kötürüsh belgilimisini chiqarghan. Xitaydin import qilidighan her bir kilo maldin alidighan bajni 7 hesse östürgen. Shuning bilen bir waqitta,yene xitayning mallirini tamozhnidin ötküzüsh resmiyetlirini qiyinleshtürgen. Tamozhna da'iriliridin sirt, rosiye saqchi da'irilirimu,rusiyidiki xitay bazarlirigha qaratqan nazaretni kücheytken. Bu yil 2 - ayda rosiye saqchiliri, moskwadiki ” emla “ Top sétish merkizidiki xitaylarning 300 din artuq botkisini pichetlep, xitay sodigerlirining 30 milyon dollar qimmitidiki mallirini musadire qilghan.

Bezi rosiye emeldarlirining ashkarilishiche, bu xil toqunush yüz bérishining asasliq sewebi, xitayning bashtin axir rusiyining dunya soda teshkilatigha kirishige tosqunluq qilghanliqidin iken.Melumatlargha qarighanda,xitay terepmu, rusiyining an'giriski néfit turuba yoli qurulushini xitay bilen emes belki yaponiye bilen ilip barmaqchi bolghanliqigha intayin narazi bolghan iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.