Москвадики рус намайишчи: мән уйғурларни қоллап, хитайни әйибләшни күчәйтишни қарар қилдим

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-01-28
Share
Rus-paaliyetchisi-aleksey-kazakof-moskwadiki-xitay-elchikhanisi-aldida-namayish.jpg Рус паалийәтчиси алексей казакоф москвадики хитай әлчиханиси алдида намайишта. 2020-Йил 23-январ, москва.
RFA/Oyghan

Хитай даирилириниң уйғур елидики бастуруш сиясити һәмдә җаза лагерлириға қарши һәрикәтләрниң дуняниң башқиму мәмликәтлири билән бир қатарда қазақистан вә русийәдиму елип бериливатқанлиқи мәлум. Мәзкур намайишлар һәр хил шәкилдә өтүватқан болсиму, уларни бир мәқсәт, йәни хитайниң уйғур вә башқиму түрк-мусулман милләтлиригә қарши йүргүзүватқан сияситигә наразилиқ билдүрүш идийәси бирләштүрмәктә. Буниңдин илгири русийәниң москва, қазан шәһәрлиридә, шундақла қазақистанниң алмута вә нурсултан шәһәрлиридә хитайға қарши намайишларниң өткәнлики һәққидә аммиви ахбарат васитилири һәм иҗтимаий таратқуларда учурлар елан қилинған болуп, бу, аһалиләр арисида күчлүк инкас қозғиғаниди.

Йеқинда болса, алмута вә москва шәһәрлиридә бир нәччә ялғуз кишилик намайишлар йәнә болуп өтти. Игилишимизчә, икки йилға йеқин вақит давамида русийәлик паалийәтчи алексей казакофниң хитай даирилириниң уйғур елидики сияситигә қарши наразилиқ һәрикәтлири иҗтимаий таратқуларда күчлүк инкас қозғап кәлгәниди. У, хитайниң уйғур вә башқиму мусулман хәлқләргә қаратқан сияситини қирғинчилиқ сиясити дәп, қаттиқ әйиблиди.

Алексей казакоф 23-январда москва шәһиридики хитай әлчиханиси алдида ялғуз кишилик намайиш елип барған. Алексей казакоф қолида «хитай! ! ! уйғур қирғинчилиқини тохтат! ! !» дегән плакат көтүрүп, русийәликләр вә дуня җамаәтчиликини уйғур вә башқиму мусулман хәлқләрниң һәқ-һоқуқлирини қоғдашқа чақирған. Алексей казакофниң бу намайишиниң мәқситини билмәкчи болған сақчиға у мундақ дәп җаваб бәргән: «дуняниң 26 мәмликити, шу җүмлидин германийә, фирансийә, бүйүк британийә, а қ ш, канада, японийә бирләшкән дөләтләр тәшкилати даирисидә хитай уйғурларниң инсан һәқлирини бузуватиду, уларни қийнаватиду, йиғивелиш лагерлирида тутуп туруватиду, дәп хәт язған. Мән русийә пуқраси болуш сүпитим билән дуняда тинчлиқни сақлаш мәнпәәтидә өз елимни уларниң хәлқара инсан һәқлири вә бирләшкән дөләтләр тәшкилати нормилирини бузуватқанлиқиға диққәт қилишқа чиқиришни өз мәҗбурийитим дәп һесаблаймән.»

Биз һазир русийә пайтәхти москвада яшаватқан алексей казакоф билән алақиләштуқ. У радийомиз зияритини қобул қилип, мундақ деди: «русийә қануни русийәниң һәр қандақ пуқрасиниң һеч кимгә хәвәр қилмай яки һеч кимдин рухсәт алмай, ялғуз кишилик намайишқа чиқиш һоқуқини тәминләйду. Бу мәмликәтниң асасий қанунида ейтилған. Шуниң үчүн мән бу намайишқа хитайниң уйғурларға қаратқан сияситини әйибләш мәқситидә чиқтим. Һазир ислам диниға етиқад қилидиған милйондин ошуқ уйғур, қазақ вә қирғизлар лагерларға ‹қайта тәрбийәлиниш' үчүн соланди. Адәмләр бу лагерлардин тамамән башқичә болуп чиқиватиду. Шуниң үчүн мән буниңға қарши күрәшни бир йерим йил илгири башлиған идим. Бу вақитта 26 мәмликәт хитайниң бу сияситини әйибләп, хәт язғандин кейин, мән бу һәрикитимни техиму күчәйтишни қарар қилдим».

Алексей казакоф уйғурларниң бүгүнки күндә иттипақлишип, хитайниң уйғур елидики сияситигә қарши омумйүзлүк һәрикәткә өтүш лазимлиқини, өзиниң болса, қолидин келишичә буниңға һәмкарлишидиғанлиқини билдүрди.

Алексей казакофниң тәрҗимиһалиға қариғанда, у русийә студентлар бирләшмисиниң рәиси болған. У, йеқинқи вақитлардин буян хитайниң лагерлар сияситини әйибләп көп паалийәтләрни қилғаниди. У, руслар ичидә тунҗи болуп, москвадики хитай әлчиханиси алдида уйғурларни қоллап ялғуз намайиш қилған паалийәтчи болуп һесаблиниду.

Алексей казакқа охшаш мундақ ялғуз кишилик намайиш йәнә хитайниң алмутадики консулханиси бинаси алдидиму өткән. Игилишимизчә, униңға қатнашқан серк аҗибай, байболат күнболатули вә марат қурбанофлар өзлириниң уйғур елидә изсиз йоқап кәткән һәм шундақла хитайниң җаза лагерлирида ятқан уруқ-туғқанлирини сүрүштә қилған һәм уларниң из-дерикини хитай консулханисидин тәләп қилған. Әмма хитай консулханисидин һеч ким чиқмиған. Биз әнә шу ялғуз кишилик намайишқа чиққан уйғур йигити марат қурбанофни зиярәт қилдуқ.

1962-Йили алмута вилайитиниң челәк йезисида дуняға кәлгән, һазир алмута шәһиридә яшаватқан марат қурбаноф радийомиз зияритини қобул қилип, мундақ деди: «намайишқа чиққан сәвәби мениң туғқанлирим йоқап кәткән иди. Үч йил болди, улардин хәвәр йоқ. Биринчи қетим мән 26-сентәбирдә хитайға қарши намайишқа чиқтим. Андин шәһәрдики көргәзмә бинаси алдида чиқтим. У күни хитайниң көргәзмиси болған иди.»

Марат қурбаноф 22-январда алмутадики хитай консулханиси алдида ялғуз кишилик намайишқа чиққан. У мундақ деди: «плакатларни көтүрүп чиқтим. Консулханидин һеч ким чиқмай, уни тақивәтти. Биздә намайишқа чиқиш мумкин әмәс. Шуңлашқа бир-бирдин чиқтуқ. Һазир сиясәт күчийип кәтти. Русларму һазир сибирда хитайға қарши чиқиватиду. Алексей казакниң қилған ишиға рәһмәт дәймән.»

Мундақ ялғуз кишилик намайишниң әң узун давам қиливатқини голландийәниң амстердам шәһиридики дам мәйданидики уйғур паалийәтчи абдуреһимҗанниң намайиши болуп, униң бу һәрикитиниң охшашла башқа әлләрдики паалийәтчиләргә тәсир көрситиватқанлиқи билдүрүлмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.