Moskwadiki rus namayishchi: men Uyghurlarni qollap, xitayni eyibleshni kücheytishni qarar qildim

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-01-28
Élxet
Pikir
Share
Print
Rus pa'aliyetchisi alékséy kazakof moskwadiki xitay elchixanisi aldida namayishta. 2020-Yil 23-yanwar, moskwa.
Rus pa'aliyetchisi alékséy kazakof moskwadiki xitay elchixanisi aldida namayishta. 2020-Yil 23-yanwar, moskwa.
RFA/Oyghan

Xitay da'irilirining Uyghur élidiki basturush siyasiti hemde jaza lagérlirigha qarshi heriketlerning dunyaning bashqimu memliketliri bilen bir qatarda qazaqistan we rusiyedimu élip bériliwatqanliqi melum. Mezkur namayishlar her xil shekilde ötüwatqan bolsimu, ularni bir meqset, yeni xitayning Uyghur we bashqimu türk-musulman milletlirige qarshi yürgüzüwatqan siyasitige naraziliq bildürüsh idiyesi birleshtürmekte. Buningdin ilgiri rusiyening moskwa, qazan sheherliride, shundaqla qazaqistanning almuta we nursultan sheherliride xitaygha qarshi namayishlarning ötkenliki heqqide ammiwi axbarat wasitiliri hem ijtima'iy taratqularda uchurlar élan qilin'ghan bolup, bu, ahaliler arisida küchlük inkas qozghighanidi.

Yéqinda bolsa, almuta we moskwa sheherliride bir nechche yalghuz kishilik namayishlar yene bolup ötti. Igilishimizche, ikki yilgha yéqin waqit dawamida rusiyelik pa'aliyetchi alékséy kazakofning xitay da'irilirining Uyghur élidiki siyasitige qarshi naraziliq heriketliri ijtima'iy taratqularda küchlük inkas qozghap kelgenidi. U, xitayning Uyghur we bashqimu musulman xelqlerge qaratqan siyasitini qirghinchiliq siyasiti dep, qattiq eyiblidi.

Alékséy kazakof 23-yanwarda moskwa shehiridiki xitay elchixanisi aldida yalghuz kishilik namayish élip barghan. Alékséy kazakof qolida "Xitay! ! ! Uyghur qirghinchiliqini toxtat! ! !" dégen plakat kötürüp, rusiyelikler we dunya jama'etchilikini Uyghur we bashqimu musulman xelqlerning heq-hoquqlirini qoghdashqa chaqirghan. Alékséy kazakofning bu namayishining meqsitini bilmekchi bolghan saqchigha u mundaq dep jawab bergen: "Dunyaning 26 memlikiti, shu jümlidin gérmaniye, firansiye, büyük britaniye, a q sh, kanada, yaponiye birleshken döletler teshkilati da'iriside xitay Uyghurlarning insan heqlirini buzuwatidu, ularni qiynawatidu, yighiwélish lagérlirida tutup turuwatidu, dep xet yazghan. Men rusiye puqrasi bolush süpitim bilen dunyada tinchliqni saqlash menpe'etide öz élimni ularning xelq'ara insan heqliri we birleshken döletler teshkilati normilirini buzuwatqanliqigha diqqet qilishqa chiqirishni öz mejburiyitim dep hésablaymen."

Biz hazir rusiye paytexti moskwada yashawatqan alékséy kazakof bilen alaqileshtuq. U radiyomiz ziyaritini qobul qilip, mundaq dédi: "Rusiye qanuni rusiyening her qandaq puqrasining héch kimge xewer qilmay yaki héch kimdin ruxset almay, yalghuz kishilik namayishqa chiqish hoquqini teminleydu. Bu memliketning asasiy qanunida éytilghan. Shuning üchün men bu namayishqa xitayning Uyghurlargha qaratqan siyasitini eyiblesh meqsitide chiqtim. Hazir islam dinigha étiqad qilidighan milyondin oshuq Uyghur, qazaq we qirghizlar lagérlargha 'qayta terbiyelinish' üchün solandi. Ademler bu lagérlardin tamamen bashqiche bolup chiqiwatidu. Shuning üchün men buninggha qarshi küreshni bir yérim yil ilgiri bashlighan idim. Bu waqitta 26 memliket xitayning bu siyasitini eyiblep, xet yazghandin kéyin, men bu herikitimni téximu kücheytishni qarar qildim".

Alékséy kazakof Uyghurlarning bügünki künde ittipaqliship, xitayning Uyghur élidiki siyasitige qarshi omumyüzlük heriketke ötüsh lazimliqini, özining bolsa, qolidin kélishiche buninggha hemkarlishidighanliqini bildürdi.

Alékséy kazakofning terjimihaligha qarighanda, u rusiye studéntlar birleshmisining re'isi bolghan. U, yéqinqi waqitlardin buyan xitayning lagérlar siyasitini eyiblep köp pa'aliyetlerni qilghanidi. U, ruslar ichide tunji bolup, moskwadiki xitay elchixanisi aldida Uyghurlarni qollap yalghuz namayish qilghan pa'aliyetchi bolup hésablinidu.

Alékséy kazakqa oxshash mundaq yalghuz kishilik namayish yene xitayning almutadiki konsulxanisi binasi aldidimu ötken. Igilishimizche, uninggha qatnashqan sérk ajibay, baybolat künbolatuli we marat qurbanoflar özlirining Uyghur élide izsiz yoqap ketken hem shundaqla xitayning jaza lagérlirida yatqan uruq-tughqanlirini sürüshte qilghan hem ularning iz-dérikini xitay konsulxanisidin telep qilghan. Emma xitay konsulxanisidin héch kim chiqmighan. Biz ene shu yalghuz kishilik namayishqa chiqqan Uyghur yigiti marat qurbanofni ziyaret qilduq.

1962-Yili almuta wilayitining chélek yézisida dunyagha kelgen, hazir almuta shehiride yashawatqan marat qurbanof radiyomiz ziyaritini qobul qilip, mundaq dédi: "Namayishqa chiqqan sewebi méning tughqanlirim yoqap ketken idi. Üch yil boldi, ulardin xewer yoq. Birinchi qétim men 26-séntebirde xitaygha qarshi namayishqa chiqtim. Andin sheherdiki körgezme binasi aldida chiqtim. U küni xitayning körgezmisi bolghan idi."

Marat qurbanof 22-yanwarda almutadiki xitay konsulxanisi aldida yalghuz kishilik namayishqa chiqqan. U mundaq dédi: "Plakatlarni kötürüp chiqtim. Konsulxanidin héch kim chiqmay, uni taqiwetti. Bizde namayishqa chiqish mumkin emes. Shunglashqa bir-birdin chiqtuq. Hazir siyaset küchiyip ketti. Ruslarmu hazir sibirda xitaygha qarshi chiqiwatidu. Alékséy kazakning qilghan ishigha rehmet deymen."

Mundaq yalghuz kishilik namayishning eng uzun dawam qiliwatqini gollandiyening amstérdam shehiridiki dam meydanidiki Uyghur pa'aliyetchi abduréhimjanning namayishi bolup, uning bu herikitining oxshashla bashqa ellerdiki pa'aliyetchilerge tesir körsitiwatqanliqi bildürülmekte.

Toluq bet