Йеңи зеландийә пуқраси шавудун: аиләмни йоқ қиливәткән хитай йәнә маңа тәһдит салмақта

Мухбиримиз гүлчеһрә
2019-05-28
Share
shawudun.jpg Шавудун абдуғупур әпәнди.
Shawudun ependi teminligen

Йеңи зеландийәгә келип яшаватқиниға 10 йил болай дегән шавудун абдуғупур икки йил илгири анисиниң "әмди бизгә телефон қилмиғин" дегән ахирқи бир еғиз сөзидин кейин, униң юрти йәкәндики барлиқ уруқ-туғқанлири билән алақиси үзүлиду, кейин у уларниң лагерға елип кетилгәнликидин хәвәр тапиду. Шундин буян һәллиму-мәһәллә кезип тәшвиқат варақлирини тарқитип, йеңи зеландийә ахбаратлириға чиқип гуваһлиқ берип, аилиси вә уйғурларниң бешиға кәлгән күлпәтләрни аңлитип келиватқан шавудун йеқиндин буян өзиниң йеңи зеландийәдә туруп, хитай даирилириниң тәһдит телифонлирини тапшурувелишқа башлиғанлиқини ашкарилиди.

Йеңи зеландийә уйғурлар көчмәнләр әң аз дөләтләрниң бири һесаблиниду. Шундақ болушиға қаримай, йеқиндин буян лагерлар мәсилиси дуняниң диққитини тартқан бир мәзгилдә йеңи зеландийә ахбаратлиридиму уйғурларниң кәң көләмдә хитай тәрипидин лагерларға қамалғанлиқидәк мәсилә бир қанчә қетим ғулғула қозғиди буниңда

Зеландийәгә көчмән болуп яшаватқиниға 10 йил болуп қалған вә бу дөләтниң пуқралириға өткән уйғурлардин шавудунниң лагерларға қамалған аилә тавабиати һәққидә ахбаратларда сөзлиши бәлгилик рол ойниди.

Бултурдин башлап йеңи зеландийә дөләт радиоси, йеңи зеландийә шуан бир хәвәр қанили қатарлиқ, бу дөләттики асаслиқ радийо вә телевизийә қаналлириниң зияритини қобул қилған шавудун абдуғупур, өзиниң 2016-йилидин башлап 77 яшлиқ аниси турсунгүл қасим вә акилири абдумиҗит абдуғупур, ғәйрәт абдуғупур вә уларниң аяллири, иниси алдулғәни абдуғупур вә униң пүтүн аилиси һәм башқа барлиқ қериндаш, уруқ-туғқанлири билән алақиси үзүлүп қалғанлиқини, тонушлири арқилиқ уларниң хитай һөкүмити тәрипидин түрмә вә лагерларға қамалғанлиқидин хәвәр тапқанлиқини аңлатқан. Униң дейишичә, лагерларға қамалғанлар арисида униң акисиниң бир мәҗруһ қизиму бар икән.

Шавудун, шу чағниң өзидиму хитайниң васитилик вә биваситә намсиз телефон арқилиқ агаһландуруш вә тәһдитигә учрап туруватқан болғачқа, мухбирларниң зиярәтлирини қобул қилғанда өзиниң исмини йошуруп тәхәллус ишләткән икән.

Шавудун 2018-йили, 3-айдин башлап, лагерға қамалған аилиси вә барлиқ уйғурларниң әһвалини йеңи зеландийәгә аңлитиш паалийитини ялғуз башлиған. У өз аилисидин лагерға елип кетилгәнләрниң исимлири вә сүрәтлири чапланған, уйғурларниң нөвәттики вәзийитини ихчам чүшәндүргән вә у зеландийә аммиси вә һөкүмитигә уйғурларниң хитай тәрипидин қирғин қилинишиниң алдини елиш үчүн һәрикәт қилишқа чақириқ қилиш мәзмунида мәхсус тәшвиқат варақчисини лайиһиләп бесип тарқитишқа башлиған. Униң мәһәллиму-мәһәллә, өйму-өй кирип тарқатқан тәшвиқат варақчисиниң сани 40 миңға йәткән. У йәнә буниң биләнла қалмай, дуня уйғур қурултийи қатарлиқ тәшкилатлар бирюссел вә белгийә қатарлиқ җайларда тәшкиллигән хәлқара җәмийәтни уйғурларға көңүл бөлүшкә чақириқ қилған намайишларға берип қатнашқан.

Әнә шу сәвәблик шавудунға хитайдин келидиған тәһдит телефонлири йәниму көпәйгән. Гәрчә шавудун хитай даирилири тәһдит ишлитиштә қолланған барлиқ намсиз телефон номурлириниң һәммисини қайта кирмәс қилип, сақчиларға тәһдит кәлгән номурларниң тизимликини берип, өзиниң тәһдиткә учриғанлиқи һәққидә дело мәлум қилған болсиму, бирақ, униңға та бүгүнгә қәдәр һәр түрлүк тәһдит телефонлири келип тохтимиған. У өзиниң наһайити хатирҗәмсиз болуп қалғанлиқини билдүрди.

Шавудун абдуғопур, зеландийәгә келиштин илгири уйғур дияридики шинҗаң телевизийәсиниң хәвәр бөлүминиң техник хадими болуп, у шу җайда 10 йилларчә хизмәт қилған. Униң билдүрүшигә қариғанда, йеңи зеландийәдә хитайниң тәсири интайин күчлүк болуп, йеқинда йеңи зеландийә ташқи ишлар министири хитайни зиярәт қилип қайтип кәлгәндин кейин болса, һәр саһәдә хитай билән йеңи зеландийәниң һәмкарлиқиниң техиму күчәйгәнлики ипадиләнмәктикән. Һәтта у буни өзиниң бир йеңи зеландийә пуқраси болуш салаһийити билән хитайдин тохтимай тәһдит телефонлирини тапшуруп алғанлиқини йәрлик сақчи вә бихәтәрлик тармақлириға бир қанчә қетим мәлум қилиш җәрянидики алған пәрвасиз инкаслардинму һес қилмақтикән. У ахирқи қетим 2019-йили, 3-март күни өзи туруватқан шәһәрдики сақчи идарисигә өзиниң тәһдит телефони тапшурувалғанлиқини мәлум қилип рәсмий дело қобул қилиш рәсмийитиму беҗиргән икән.

Шавудун өзиниң бундақ бихәтәрсиз, хатирҗәмсиз бир туйғуға келип қелишиға, йеңи зеландийә һөкүмитиниң һәтта өзиниң йәрлик тәтқиқатчисиму йеқинда хитайниң сияситини тәнқид қилип мақалә язғандин кейин, намәлум кишиләр тәрипидин еғир тәһдиткә учриғандиму җиддий бир тәдбир алмиғанлиқини сәвәб қилип көрсәтти. Дәрвәқә, йеңи зеландийә чантербурй университетиниң профессори анне мариә брадйс ханим хитай һөкүмитиниң уйғурларни лагерларға қара-қоюқ қамап, аилиләрни парчилап, бигунаһ балиларниң тирик йетимләргә айлиниватқанлиқидәк хитайниң уйғурларға қаратқан сияситини тәнқид қилип бир парчә мақалә елан қилғандин кейин, 2017-йили декабирда, униң ишханисиға намәлум кишиләр оғрилиқчә кирип ахтурған, компютер вә башқа шәхсий буюмлирини бузғунчилиққа учратқан. Һәтта у йәнә шу җайдики хитай җамаити намида хитайға қарши гәп қилишни тохтитиш һәққидә тәһдит хети тапшуруп алған.

У йеңи зеландийә һөкүмитидин өзини хитай тәһдитидин қоғдашни тәләп қилған һәтта йеңи зеландийә баш министириға очуқ хәт елан қилип ғулғула қозғиған иди. Бу һәқтә йеңи зеландийәдә чиқидиған "стаф" журнилиниң 2019-йили 29-январда елан қилған "йеңи зеландийәлик тәтқиқатчи өз дөлитидә турупму давамлиқ хитайниң тәһдитигә учримақта" дегән хәвиридә қәйт қилинишичә, тәтқиқатчи профессор анне мариә брадйс ханим өзиниң хитай тәрипидин тәһдиткә учришиға қарши һөкүмәтниң хитайға җиддий бир наразилиқ билдүрүши вә өзини қоғдиши тоғрулуқ тәләп сунған болсиму, әмма униң тәләплири та һазирға қәдәр йеңи зеландийә даирилири тәрипидин рәсмий инкасқа еришмигән. У бу һәқтә әпсусланған һалда ; "наһайити әпсус, йеңи зеландийә һөкүмитиниң хитай билән болған мунасивәткә өз пуқралирини қоғдаштинму, бу дөләтниң демократийә вә әркинликини қоғдаштинму бәкрәк әһмийәт беридиғанлиқи ипадиләнмәктә. Наһайити ениқки бу дөләт мәзкур вәқәниң унтулуп кетилишини халимақта" дегән икән.

Шавудун гәрчә өзиниңму бихәтәрликидин әнсирәп туруватқан болсиму, бирақ бигунаһ аниси вә қериндашлири шундақла әркинликтин мәһрум, хитайниң қирғинчилиқ тәһдити астида туруватқан уйғур хәлқиниң авази болушни һәргиз тохтатмайдиғанлиқини ипадә қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт