Америка-хитай истратегийә вә иқтисад сөһбитидә хитайдин интернет җасуслуқини тохтитиш тәләп қилинди

Мухбиримиз ирадә
2013.07.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
joe-biden-xitayda-305.jpg Америка муавин президенти җов байдин хитай зиярити үчүн бейҗиңға йетип кәлди. 2011-Йили 17-авғуст.
AFP

Америка-хитай истратегийә вә иқтисад сөһбити бүгүн ечилиш мурасими билән рәсмий башланди. Сөһбәтләрдә сиясәттин иқтисадқичә музакирә қилинидиған нурғун мәсилиләр болсиму, әмма буларниң ичидики әң муһиминиң йәнила интернет тор бихәтәрлики мәсилиси болидиғанлиқи мөлчәрләнмәктә. Америкиниң муавин президенти җо байдин ечилиш мурасимида қилған сөзидә очуқ қилип, хитай интернет тори арқилиқ оғрилиқ қилишни тохтитиши керәк, деди.

Америка-хитай истратегийә вә иқтисад сөһбити чаршәнбә күни әтигәндә ечилиш мурасими билән рәсмий башланди. Мурасимға америка муавин президенти җон байдин, дөләт ишлири министири җон керрий вә малийә министири җәк лүв вә шундақла хитай дөләт комиссари яң җечи вә муавин баш министир ваң яң қатнашти. Ечилиш мурасимида америка муавин президенти җо байдинниң қилған сөзи мәтбуатларниң алаһидә диққитини тартти. Чүнки у сөзидә нуқтилиқ һалда икки дөләт мунасивитиниң сәмимий вә адил болуши керәкликини тәкитлиди. Җо байдин ениқ қилип, очуқ, бихәтәр вә ишәнчлик интернет һәр иккила дөләткә мәнпәәт елип келиду. Интернет йоли арқилиқ америка шеркәтлириниң мәхпийәтликлирини оғрилаш вәқәлири чәктин ашқанлиқ, дәп қарилиши вә дәрһал тохтитилиши керәк, деди.

Җо байдин сөзини давам қилип “бизниң мунасивитимиз һәм риқабәт, һәм һәмкарлиқ ичидә давам қилиду. Риқабәт һәр иккила дөләткә пайдилиқ, һәмкарлиқ болса мунасивәтлиримизниң ядроси. Икки дөләттә риқабәт болуши интайин тәбиий әһвал. Лекин оюнни адил ойниғандила, риқабәт сағлам болғандила бизгә пайда елип келду” деди.

Ичилиш мурасимида хитайдин кәлгән һәйәткә вакалитән хитай дөләт комиссари яң җечи қилған. яң җечи сөзидә хитайниң ислаһат вә сиртқа ечиветишни давам қилидиғанлиқини тәкитлигән. Әмма яң җечи җо байдинниң әксичә, интернет җасуслуқи мәсилисидә көп тохтилишни халимиған. яң җечи интернет җасуслуқиниң “дуняви риқабәт” ликини илгири сүрүп, америка вә хитай бу мәсилә үстидә һәмкарлишиши керәк, дәпла өтүп кәткән. Әмма яң җечи хитайниң кишилик һоқуқ вә һәрбий мунасивәтләр мәсилисидә америка билән сөһбәтлишишкә тәйяр икәнликини сөзидә әскәртип өткән.

Бу нөвәтлик сөһбәт башлиниш алдида, кишилик һоқуқ органлири арқа-арқидин баянат елан қилип, америкини алди билән хитайдики кишилик һоқуқ мәсилисигә көңөл бөлүшкә чақирған иди. Бүгүн, хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиму мәхсус баянат елан қилип, америкидин кишилик һоқуқ мәсилисидә хитайға тутқан позитсийини қаттиқлаштурушни тәләп қилди. Улар баянатида, кишилик һоқуқ мәсилисидә хитайға қаттиқ позитсийә тутуш америкиниң хитай билән болған мунасивәтлиридики барлиқ кашиларниң түзилишигә пайдилиқ. Чүнки америкиниң хитай билән болған дипломатик, иқтисадий вә истратегийилик мәсилилириниң һәммиси хитайда дөләтниң қанун арқилиқ идарә қилиниши, учурниң әркин қоюветилиши вә пуқраларниң ойлиғинини әркин сөзлийәлиши билән зич мунасивәтлик, деди.

Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати баянатида йәнә, ши җинпиң дөләт рәиси болған 3 айдин буян хитайда кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлириниң йәнила охшаш давам қиливатқанлиқини, болупму ши җинпиңниң уйғур вә тибәт районлиридики мәсилиләрни һәл қилиш үчүн бир өзгириш ясимиғанлиқини алаһидә әскәртип өткән.

Вашингтон почтиси гезити бүгүн бу һәқтә елан қилған мулаһизисидә, икки тәрәп арисида 5 йилдин буян өткүзүлүватқан диалогларниң икки тәрәп арисидики мәсилиләрни һәл қилишта көрүнәрлик үнүм яриталмиғанлиқини, бейҗиң һөкүмитиниң америкиниң өзини давамлиқ аз санлиқ милләтләр вә сиясий өктичиләр мәсилисидә әйиблишидин қаттиқ биарам болидиғанлиқини, америка- хитайниң һәрбий һәмкарлиқлардиму бир көрүнәрлик илгириләш һасил қилалмиғанлиқини билдүргән.

Әмма вал стрт журнилиниң хәвәр қилишичә, хитайниң америкида турушлуқ баш әлчиси сүй тйәнкәй бу сөһбәтләрни истратегийилик дәп қаримайдиғанлиқини билдүргән. У, әсли бундақ сөһбәтләрдә узун муддәтлик иқтисадий вә сиясий пиланлар түзилиши керәк, дегән. Вал ситрит журнили мәзкур сөһбәт һәққидики мулаһизисидә, һазир хитайниң ички вә ташқи җәһәттин вә шундақла сиясий вә иқтисадий җәһәттин нурғун мәсилиләргә йолуқуватқанлиқини, шуңа хитайниң өз тәңпуңлуқини сақлап қелиш үчүн чоқум икки дөләт арисида сақлинип ятқан мәсилиләрни һәл қилиш йолида бәзи тәңшәшләрни елип бериши мумкинликини болупму, иқтисадқа қаратқан контролни юмшитиш қатарлиқ мәсилиләрдә қәдәм ташлиши мумкинликини билдүргән. Улар шундақла бу сөһбәтниң хитай үчүн бир пурсәт икәнликини, хитайниң чоқум пурсәттин яхши пайдилиниши керәкликини оттуриға қойған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.