Даириләр үндидарда йиткән балиларниң учурини чәклиди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2015-08-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Уйғур диярида бала йитип кетиш, бала оғрилаш қилмишлири аилә вә җәмийәткә еғир баласи апәт болған, иҗтимаий тәсири интайин күчлүк болған тонушлуқ бир реални мәсилә. Тор, микроблог, үндидар қатарлиқ иҗтимаий алақә васитилири ата -аниларни мәхсус йоқап кәткән балиларниң учурини торға чиқириш суписи билән тәминләп кәлмәктә, болупму уйғурларда үндидар ишлитиш омумлашқандин буян йиткән балиларниң учурлири үзүлмәй елан қилинип, уйғур җәмийитидә уйғур балилириниң из-дерәксиз йоқап кетиш мәсилиси күчлүк җамаәт пикри һасил қилған иди. Үндидар арқилиқ йәнә җай-җайларда йоқап кәткән уйғур балилирини издәш пидаийлар топлири қурулуп, балиларниң тепилишида һазирғичә үнүми әң яхши бир учур васитисигә айланған иди. Һалбуки йоқап кәткән балиларни издәштә әң үнүмлүк васитә болуп келиватқан үндидарда, йоқап кәткән балиларниң учурини тарқитиш йеқинда даириләр тәрипидин чәкләнгән.

Мәлум болғандәк уйғур җәмийитидә балиларниң из-дерәксиз йоқап кетиши йеқинқи йилларда пәвқуладдә көп көрүлидиған бир һадисә болуп қалди. Ата -аниларниң йитип кәткән балиси үчүн қанчилик азаб чекиватқанлиқини тәсәввур қилиш тәс. Һазир мәйли чоң шәһәр, наһийә, йеза болсун, һәммила йәрдә балилардин әнсирәпла туридиған вәзийәт шәкиллиниватиду, балиларниң оғрилиниш хәвпи уйғур ата -аниларни һәммидин бәкрәк хатирҗәмсиз қиливатқан, балиларниң, аилиниң һаяти вә бәхтини набут қилип, җәмийәткә еғир ақивәтләрни елип келиватқан бир реал мәсилә, бала оғрилири йәнә -дөләт билән җәмийәт оттурисидики ишәнчиниму қошуп оғрилимақта.

Болупму балиларниң йитип кетишиниң хитайда балиларни оғрилап сетиш, булаңчилиқ, зәһәр әткәсчиликигә охшаш җинайәткә селиштин башқа йәнә, ички әза қараңғу базири биләнму четишлиқ мәсилә икәнликидәк қараңғу тәрәплири җәмийәттә техиму зор қорқунч вә ғәзәп пәйда қилмақта.Балиларни оғрилашни кәсипкә айландурувалған, җинайәт шайкилириға җазалаш салмиқини ашуруш вә уларға өлүм җазаси беришни тәләп қилиш җәмийәтниң күчлүк тәлипигә айланди.

Мушундақ бир җиддий иҗтимаий мәсилә хитайда шундақла уйғур елидә пүтүн җәмийәттә күчлүк инкас қозғаватқан болсиму, әмма даириләр тәрипидин бу һәқтә омумйүзлүк әмәлий һәрикәт яки чарә яки мәхсус бир лайиһә оттуриға чиқмиди әмма ютуп кетиватқан балиларниң сани барғанчә ашмақта, тепилғанлири болса 1% киму йәтмәйду. Һәтта уларму асасән өзлири сақчиханиға берип қалған яки башқилар тәрипидин байқилип сақчиханиларға елип келингәнләр халас. Сақчиларниң биваситә қутқузуш һәрикитидә тепилған балилар йоқ дейәрлик.

Бундақ бир шараитта ярдәмгә моһтаҗ ата анилар, кишиләр тәбиий һалда тор, үндидар, микроблог қатарлиқ иҗтимаий алақә васитилири арқилиқ бир -биридин җәмийәттин ярдәм соримақта. Үндидар болса қолланғучиларға йоқап кәткән балиларниң учурини вә рәсимлирини елан қилиш суписи билән тәминләп кәлди, пәрзәнтини йиттүрүп қайған ата анилар ичидә үндидарниң васитиси арқилиқ балилирини тезила тепивалғанларму аз әмәс. Балилири йитип кәткән шу бағри қан ата-аниларға һесдашлиқ қилғучилар көпәйди вә әмәлий һәрикити арқилиқ қолидин келишичә ярдәм қилғанларму көпийип уларға меһир шәпқәт йәткүзгәнләр һал сориғанлар көпийип, бу мәсилигә җәмийәтниң ортақ көңүл бөлүватқанлиқи ипадиләнди.

Әмма йеқинда хитай даирилири үндидар қатарлиқ учур васитилиридә йоқап кәткән балиларға аит мәзмунларда учур тарқитишни чәклигән. Бу һәқтә бүгүн радиомизға қәшқәрниң мәлум наһийисидин учур йәткүзгән бир уйғур, бу һәқтә йеқинда қәшқәрдә 3 яшлиқ қизини йиттүрүп қойған бир ата, қизини йиттүрүп қойғандин кейинла сақчиға барғанлиқи икки күнгичә үнүми болмиғандин кейин қизини издәш еланини үндидарға йоллап беришни өтүнгәнлики әмма үндидарда, бу хил учурни тарқитиш чәкләнгәнлики сәвәбидин, балисини пүттүргән атиға ярдәм қилалмиғанлиқини билдүрди. Бу киши гәрчә үндидарда йитип кәткән балиларниң учурини тарқитиш чәкләнгәнликини билсиму сәвәбини ениқ билмәйдиғанлиқини тәкитлиди.

Бу һәқтә шәрқий түркистан тәшвиқат мәркизи 13-авғуст күни «үндидар қатарлиқ учур устилирида йиткән балиларни издәш вә кесәлләргә ианә топлаш қатарлиқ мәзмунларда учур тарқитишниң чәкләнгәнликигә даир мәзмунда хәвәр тарқатқан иди.

Биз уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт, сақчи даирилириниң җамаәт пикригә қаримастин үндидар қатарлиқ учур васитилиридә йоқап кәткән балиларға аит мәзмунларда учур тарқитишни чәкләш һәрикитиниң сәвәби һәққидә җаваб елишқа тириштуқ.

Қәшқәрдики бир сақчи бу чәклимә һәққидә хәвири болсиму сәвәбини билмәйдиғанлиқини ейтти.

Биз йәнә үрүмчи тәңритағ райондики бир сақчиханиға телефон қилдуқ:
-яхшимусиз сақчихана
Яхшиму сиз үндидарда немә үчүн йәткән балиларниң учурини тарқатса болмайду? буни чәкләштики сәвәб немә?
-Сиз нәдин телефон қиливатисиз, чәтәлдинма?
-Америкидин.
-Америкидин? вой тохтаң, вай худайим....! Бу сәвәби...Бир дәм тохтаң һә, бу, мәсилә һәққидә сизни учур билән тәминләшкә болмайду.

Дәрвәқә бу хитай сақчиси зияритимизни қобул қилған болсиму сәвәбини демәйла соалимизға җаваб беришни рәт қилип телефонни қоювәтти.

Мәлумки һазирғичә уйғур балилириниң из-дерәксиз йоқап кетишигә даир хәвәрләр, хәлқаралиқ ахбарат васитилиридин пәқәт радиомизда асаслиқ хәвәр қилинип кәлгән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт