Da'iriler ündidarda yitken balilarning uchurini cheklidi

Muxbirimiz gülchéhre
2015-08-17
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghur diyarida bala yitip kétish, bala oghrilash qilmishliri a'ile we jem'iyetke éghir balasi apet bolghan, ijtima'iy tesiri intayin küchlük bolghan tonushluq bir ré'alni mesile. Tor, mikroblog, ündidar qatarliq ijtima'iy alaqe wasitiliri ata -anilarni mexsus yoqap ketken balilarning uchurini torgha chiqirish supisi bilen teminlep kelmekte, bolupmu Uyghurlarda ündidar ishlitish omumlashqandin buyan yitken balilarning uchurliri üzülmey élan qilinip, Uyghur jem'iyitide Uyghur balilirining iz-déreksiz yoqap kétish mesilisi küchlük jama'et pikri hasil qilghan idi. Ündidar arqiliq yene jay-jaylarda yoqap ketken Uyghur balilirini izdesh pida'iylar topliri qurulup, balilarning tépilishida hazirghiche ünümi eng yaxshi bir uchur wasitisige aylan'ghan idi. Halbuki yoqap ketken balilarni izdeshte eng ünümlük wasite bolup kéliwatqan ündidarda, yoqap ketken balilarning uchurini tarqitish yéqinda da'iriler teripidin cheklen'gen.

Melum bolghandek Uyghur jem'iyitide balilarning iz-déreksiz yoqap kétishi yéqinqi yillarda pewqul'adde köp körülidighan bir hadise bolup qaldi. Ata -anilarning yitip ketken balisi üchün qanchilik azab chékiwatqanliqini tesewwur qilish tes. Hazir meyli chong sheher, nahiye, yéza bolsun, hemmila yerde balilardin ensirepla turidighan weziyet shekilliniwatidu, balilarning oghrilinish xewpi Uyghur ata -anilarni hemmidin bekrek xatirjemsiz qiliwatqan, balilarning, a'ilining hayati we bextini nabut qilip, jem'iyetke éghir aqiwetlerni élip kéliwatqan bir ré'al mesile, bala oghriliri yene -dölet bilen jem'iyet otturisidiki ishenchinimu qoshup oghrilimaqta.

Bolupmu balilarning yitip kétishining xitayda balilarni oghrilap sétish, bulangchiliq, zeher etkeschilikige oxshash jinayetke sélishtin bashqa yene, ichki eza qarangghu baziri bilenmu chétishliq mesile ikenlikidek qarangghu terepliri jem'iyette téximu zor qorqunch we ghezep peyda qilmaqta.Balilarni oghrilashni kesipke aylanduruwalghan, jinayet shaykilirigha jazalash salmiqini ashurush we ulargha ölüm jazasi bérishni telep qilish jem'iyetning küchlük telipige aylandi.

Mushundaq bir jiddiy ijtima'iy mesile xitayda shundaqla Uyghur élide pütün jem'iyette küchlük inkas qozghawatqan bolsimu, emma da'iriler teripidin bu heqte omumyüzlük emeliy heriket yaki chare yaki mexsus bir layihe otturigha chiqmidi emma yutup kétiwatqan balilarning sani barghanche ashmaqta, tépilghanliri bolsa 1% kimu yetmeydu. Hetta ularmu asasen özliri saqchixanigha bérip qalghan yaki bashqilar teripidin bayqilip saqchixanilargha élip kélin'genler xalas. Saqchilarning biwasite qutquzush herikitide tépilghan balilar yoq déyerlik.

Bundaq bir shara'itta yardemge mohtaj ata anilar, kishiler tebi'iy halda tor, ündidar, mikroblog qatarliq ijtima'iy alaqe wasitiliri arqiliq bir -biridin jem'iyettin yardem sorimaqta. Ündidar bolsa qollan'ghuchilargha yoqap ketken balilarning uchurini we resimlirini élan qilish supisi bilen teminlep keldi, perzentini yittürüp qayghan ata anilar ichide ündidarning wasitisi arqiliq balilirini tézila tépiwalghanlarmu az emes. Baliliri yitip ketken shu baghri qan ata-anilargha hésdashliq qilghuchilar köpeydi we emeliy herikiti arqiliq qolidin kélishiche yardem qilghanlarmu köpiyip ulargha méhir shepqet yetküzgenler hal sorighanlar köpiyip, bu mesilige jem'iyetning ortaq köngül bölüwatqanliqi ipadilendi.

Emma yéqinda xitay da'iriliri ündidar qatarliq uchur wasitiliride yoqap ketken balilargha a'it mezmunlarda uchur tarqitishni chekligen. Bu heqte bügün radi'omizgha qeshqerning melum nahiyisidin uchur yetküzgen bir Uyghur, bu heqte yéqinda qeshqerde 3 yashliq qizini yittürüp qoyghan bir ata, qizini yittürüp qoyghandin kéyinla saqchigha barghanliqi ikki kün'giche ünümi bolmighandin kéyin qizini izdesh élanini ündidargha yollap bérishni ötün'genliki emma ündidarda, bu xil uchurni tarqitish cheklen'genliki sewebidin, balisini püttürgen atigha yardem qilalmighanliqini bildürdi. Bu kishi gerche ündidarda yitip ketken balilarning uchurini tarqitish cheklen'genlikini bilsimu sewebini éniq bilmeydighanliqini tekitlidi.

Bu heqte sherqiy türkistan teshwiqat merkizi 13-awghust küni "Ündidar qatarliq uchur ustilirida yitken balilarni izdesh we késellerge i'ane toplash qatarliq mezmunlarda uchur tarqitishning cheklen'genlikige da'ir mezmunda xewer tarqatqan idi.

Biz Uyghur aptonom rayonluq hökümet, saqchi da'irilirining jama'et pikrige qarimastin ündidar qatarliq uchur wasitiliride yoqap ketken balilargha a'it mezmunlarda uchur tarqitishni cheklesh herikitining sewebi heqqide jawab élishqa tirishtuq.

Qeshqerdiki bir saqchi bu cheklime heqqide xewiri bolsimu sewebini bilmeydighanliqini éytti.

Biz yene ürümchi tengritagh rayondiki bir saqchixanigha téléfon qilduq:
-Yaxshimusiz saqchixana
Yaxshimu siz ündidarda néme üchün yetken balilarning uchurini tarqatsa bolmaydu? buni chekleshtiki seweb néme?
-Siz nedin téléfon qiliwatisiz, chet'eldinma?
-Amérikidin.
-Amérikidin? woy toxtang, way xudayim....! Bu sewebi...Bir dem toxtang he, bu, mesile heqqide sizni uchur bilen teminleshke bolmaydu.

Derweqe bu xitay saqchisi ziyaritimizni qobul qilghan bolsimu sewebini démeyla so'alimizgha jawab bérishni ret qilip téléfonni qoyuwetti.

Melumki hazirghiche Uyghur balilirining iz-déreksiz yoqap kétishige da'ir xewerler, xelq'araliq axbarat wasitiliridin peqet radi'omizda asasliq xewer qilinip kelgen idi.

Toluq bet