Margaréta bawzé: "Uyghurlar mesilisi gérmaniyede resmiy küntertipke keldi"

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2018-11-14
Élxet
Pikir
Share
Print
Gérmaniye parlamént ezasi margarita bawzé xanim "Sherqiy türkistan milliy kéngishi" yighinida Uyghurlar mesilisi heqqide toxtalmaqta. 2018-Yili 10-noyabir, myunxén.
Gérmaniye parlamént ezasi margarita bawzé xanim "Sherqiy türkistan milliy kéngishi" yighinida Uyghurlar mesilisi heqqide toxtalmaqta. 2018-Yili 10-noyabir, myunxén.
RFA/Ekrem

Gérmaniyede xitayning Uyghur diyarida qurghan jaza lagérliri mesilisi barghanséri qiziq témigha aylanmaqta.

9-Noyabir küni Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisi gérmaniye parlaméntida talash-tartish qilin'ghandin kéyin, xitayning bérlindiki elchixanisi 10-noyabir küni bayanat élan qilghan. Mezkur bayanatta gérmaniyeni "Ichki ishlirimizgha arilashti, bu ikki döletning kelgüsi munasiwetliri üchün ziyanliq" dégendek qattiq ibarilerni qollan'ghan. Bu seweblik Uyghurlar we jaza lagérliri témisi gérmaniye taratqulirining diqqet nuqtisigha aylandi.

Dunya Uyghur qurultiyining yawropagha mes'ul wekili esqerjan ependi bu heqte toxtilip, gérmaniye hökümitining Uyghur mesilisige bolghan ijabiy pozitsiyesining dawam qilidighanliqigha ishinidighanliqini bildürdi. "Sherqiy türkistan ölimalar birliki" ning mu'awin re'isi turghunjan alawudin ependimu bu xusustiki qarashlirini bayan qilip ötti.

Gérmaniye tashqi ishlar ministiri xayko ma'as aldinqi küni xitay ziyaritini bashlashtin ilgiri metbu'atlarning ziyaritini qobul qilghanda jaza lagérliri mesilisi üstide toxtilip, "Biz buni qobul qilalmaymiz," dégen idi. Buning bilen gérmaniye taratquliri bu heqte téximu köp xewer bérishke bashlidi. 12-Noyabirdin 14-noyabirghiche gérmaniyediki köpligen dangliq axbarat wasitiliri ma'asning pikrini chöridigen halda türlük témilarda maqaliler, obzorlar élan qilishqa bashlidi.

D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi metbu'atlardiki bayanlargha qarita bu bir heptining gérmaniyede "Uyghur heptisi" bolghanliqini ilgiri sürdi. U gérmaniyening lagérlar mesilisidiki pozitsiyesining nahayiti keskin bolghanliqini tilgha aldi hemde gérmaniyediki dangliq siyasetchi margarita bawzé xanimning "Sherqiy türkistan milliy kéngishi" de qilghan sözliri heqqide toxtaldi.

Bawariye yéshillar partiyesining sabiq re'isi, nöwette gérmaniye parlaméntining ezasi bolghan margaréta bawzi xanim 10-noyabir myunxénda chaqirilghan "Sherqiy türkistan milliy kéngishi" yighinigha qedem teshrip qilghanda gérmaniye hökümitining Uyghurlar we jaza lagirliri mesilisige bolghan pozitsiyesi heqqide toxtalghan idi.

U yighinda qilghan sözide mundaq dédi: "Peyshenbe küni gérmaniye parlaménti yéshillar partiyesining teklipi bilen Uyghurlar mesilisi toghrisida mexsus yighin chaqirdi. Parlaméntning bu yighinigha hakimiyette tesiri bolghan 7 partiyening 6 si qatnashti. Her bir partiyedin 2-3 kishi nutuq sözlep, Uyghurlar we jaza lagérliri mesilisini otturigha qoydi hemde jaza lagérlirini derhal taqashni tekitlidi. Shu küni chüshtin kéyin xitayning bérlindiki bash elchisi manga téléfon qilip, Uyghurlar mesilisini parlaméntning küntertipidin chiqiriwétishimni telep qildi. Halbuki, méning buninggha waqtim yetmidi."

Margaréta bawzé xanim "Xitay elchisining telipini ret qildim" dégen sözning ornigha "Waqtim yetmidi" dégen kinayini ishlitip, yighin ehlining alqishigha érishti we ularni küldürdi.

Magaréta bawzé xanim yene mundaq deydu: "Bügün 10-noyabir xitay elchisining élxétini tapshuruwaldim. Xette 'shinjangda atalmish kishilik hoquq depsendichiliki yoq' dep yézilghan iken. Xitayning kishilik hoquq ibarisi aldigha 'atalmish' dégen sözni ishlitishidinla ularning kishilik hoquqqa neqeder hörmet qilmaydighanliqi chiqip turidu. Xitay bu xétide gérmaniye hökümitige qattiq naraziliq bildürüp 'bu ish ikki dölet munasiwitige qattiq tesir körsitidu' dégen hemde démokratik bir parlaméntning ichki ishlirigha qol sozghan. Men hazir hakimiyet béshida bolghan xristi'an sotsiyal partiyesi we xristi'an démokratlar partiyesidiki dostlirim bilen sözliship, ochuq-ashkara halda xitayning bu xil yolsiz naraziliqi we gérmaniye parlaméntigha qarita tehditlirini keskin ret qilish heqqide pikir birliki hasil qildim. Xitay hökümiti adette gherbliklerni 'ichki ishlirimizgha arilashti' dep naraziliq bildüridu. Emeliyette ular özliri démokratik usullarda barliqqa kelgen bir parlaméntning ichki ishlirigha arilashmaqta. Gérmaniye parlaménti héchqandaq bir sirtqi küchning tesiri yaki tehditini qobul qilidighan orun emes. Gérmaniye parlaméntining öz pirinsipi hem meydani bar. Herqandaq bir döletning arilishigha yol qoymaydu hem süküt qilmaydu. Biz Uyghurlar mesiliside öz iradimizni ochuq we mustehkem bayan qilimiz."

Margaréta bawzé xanim yene mundaq deydu: "Uyghurlargha héssidashliq qilghinim, Uyghurlarning sépida turghinim üchün xitayning manga bésim we tehdit qilishi elwette birinchi qétimliq ish emes. Men bundin kéyin Uyghurlar mesilisige hazirqidinmu bekrek köngül bölimen. Xitayning manga tehdit ishlitishi, naraziliq bildürüshi méning toghra yolda bolghanliqimning, qiliwatqan ishlirimning heqliq ikenlikining bir delilidur. Men bundin kéyinmu Uyghurlar oxshash ézilgen milletler bilen bir septe turushni izchil dawamlashturimen. Xitay hakimiyiti shuni bilip qalsunki, ular manga qanchilik tehdit salghanséri men Uyghurlargha shunche yéqinlishimen we ularning dewasigha shunche ige chiqimen."

Margaréta xanimning Uyghurlargha ümid béghishlighan sözliridin biri - "Uyghurlar mesilisi, jümlidin jaza lagérliri mesilisi gérmaniyede resmiy küntertipke keldi" dégen kelimisidin ibaret boldi. U mundaq deydu: "Men Uyghurlarning weziyiti we lagérlar mesilisi toghrisida parlaméntqa köp qétim iltimas sun'ghan bolsammu, hakimiyet béshidiki partiyelerning bu mesilige bu qeder jiddiy we etrapliq diqqet qilidighanliqini kütmigen idim. Oylimighan yerdin 6 chong partiyening hemmisi bu mesilige jiddiy köngül böldi we aktip awaz qoshti. Heqiqetenmu kütmigen bir netije otturigha chiqti. Parlamént mexsus waqit ajritip Uyghurlar we jaza lagérliri mesilisini muzakirige qoydi. Yeni Uyghurlar mesilisi, jümlidin jaza lagérliri mesilisi gérmaniyede resmiy küntertipke keldi. Bu Uyghurlar üchün bir yaxshi bashlinish hemde yaxshi bir netijining bisharitidur."

U sözide yene Uyghurning milliy küreshe sépide heriket qiliwatqan Uyghurlargha xitab qilip mundaq dédi: "Men silerning bu küreshni izchil dawamlashturushunglarni, ümidlik bolushunglarni we qet´iy bolushunglarni ümid qilmen. Elwette, asan emes, silerning uruq-tughqanliringlar, qewmi-qérindashliringlar xitayning qolida, ular éghir azab ichide turuwatidu, insan eqli qobul qilmaydighan zulumlargha uchrawatidu. Shuni unutmanglarki, xelqinglarning silerge éhtiyaji bar, silerning démokratik döletlerde élip bériwatqan küreshliringlar xelqinglargha ümid béghishlaydu. Siler iradenglardin waz kechmigen, küreshliringlarni dawam qilghan muddet ichide men herwaqit silerning yéniglardin yer alimen."

Margaréta xanimning bayanlirigha küchlük alqishlar yaghduruldi. Uyghur jama'iti orunliridin turup uzun'ghiche chawaklar chélishti. "Ilham toxti guruppisi" ning re'isi enwerjan ependi Uyghurlargha wakaliten rehmet bildürdi we gül teqdim qildi. Axirida yighin ehli uningdin türlük so'allarni sorap tégishlik jawaplargha ige boldi.

Toluq bet