Uyghur pa'aliyetchiliri we ziyaliylar "Shinjang uniwérsitéti" diki ikki yüzlimilikke qarshi küreshke inkas qayturdi

Muxbirimiz méhriban
2017-06-22
Élxet
Pikir
Share
Print
"Bölgünchilik" ke qarshi turush teshwiqat yighinida qesem qilish murasimi. 2017-Yili 21-may, ürümchi.
"Bölgünchilik" ke qarshi turush teshwiqat yighinida qesem qilish murasimi. 2017-Yili 21-may, ürümchi.
news.ts.cn

Ötken peyshenbe küni ürümchide ötküzülgen aliy mektep bashliqlirining qesemyad yighinida, "Shinjang uniwérsitéti" qatarliq 5 mektepning mudiri ipade bildürüp: "Oqutquchilar arisidiki ikki yüzlimichilerge zerbe béridighanliqi" ni jakarlighan. Chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiliri we ziyaliylirining qarishiche, Uyghur diyaridiki uniwérsitétlarda élip bériliwatqan atalmish ikki yüzlimilikke zerbe bérish herikiti, ilgiriki yillardin dawamliship kéliwatqan idé'ologiye sahesidiki siyasiy küreshlerning biri. Chünki, da'iriler yillardin buyan ilim-meripet, milliy kimlik, milliy ghurur bilen toyun'ghan Uyghur ziyaliylirini yétildürüwatqan"Shinjang uniwérsitéti" qatarliq bilim ochaqliri we u jaylardiki oqutquchilar qoshunini eng xeterlik insanlar topi dep qarighan we zerbe nishani qilghan.

Xotenlik yéza kadiri obulqasim mettursundin bashlan'ghan "Kompartiyige minnetdarliq bildürüsh, ikki yüzlimichilerge zerbe bérish" heqqidiki ipade bildürüsh, qesemyad pa'aliyetlirining nöwette Uyghur diyaridiki uniwérsitétlarghiche kéngiyishi chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiliri we ziyaliylarning jiddiy diqqitini we inkasini qozghidi.

Xitayning "Shinjang géziti" qatarliq metbu'atlirining 20-iyundiki xewiridin melum bolushiche, 15-iyun küni aptonom rayonluq xelq qurultiyi zalida ötküzülgen aliy mekteplerning qesemyad yighinida "Shinjang uniwérsitéti, pédagogika uniwérsitéti, méditsina uniwérsitéti, yéza igilik uniwérsitéti, xoten pédagogika instituti" qatarliq 5 mektepning bashliqliri özlirining shexsi namida yézilghan "Ikki yüzlimilikke qarshi küresh qilish" heqqidiki ochuq xétini oqup ötken.

Mezkur qesemyad yighinida "Shinjang uniwérsitéti" ning bu yil 3-ayda yéngidin teyinlen'gen mektep mudiri weli barat sözide, shinjang uniwérsitétining üch xil bölgünchi küchlerning idiyiwi ang jehettin singip kiridighan muhim istihkamliridin biri ikenlikini tekitlep, "Biz oqutquchilar qoshunidiki tetqiqat tonigha oriniwalghan bir türküm ikki yüzlimichilerni yeni 3 xil bölgünchi küchlerning yardemchilirini tépip chiqishimiz kérek, chünki, ular perde arqisigha yoshurunuwalghan düshmenler, ular ders munbiridin paydilinip oqughuchilargha eksiyetchi idiyilerni, bölgünchilik we milliy öchmenlik idiyilirini tarqitiwatidu, shinjangning uzun muddet eminlikige kapaletlik qilimiz deydikenmiz, awwal bu xil bölgünchilik idiyisining menbelirini yiltizidin qomurup tashlishimiz kérek!" dégen.

Chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiliridin dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependi, 80-yillarning otturiliri we axiri ürümchide yüz bergen shinjang uniwérsitéti qatarliq aliy mektep oqughuchilar herikitining ishtirakchiliri we muhim yétekchiliridin biri.

Dolqun eysa ependi "Shinjang uniwérsitéti" ning mektep mudiri weli barat tekitligen "Shinjang uniwérsitéti chet'ellerdiki 3 xil bölgünchi küchlerning idiyiwi ang jehettin singip kiridighan istihkami, oqutquchilar qoshunidiki bölgünchilik idiyilirini tarqitidighan ikki yüzlimichilerge zerbe bérish kérek" dégen sözler heqqide toxtaldi.

Matériyallardin melum bolushiche, xitay kompartiyisi Uyghur diyarini istila qilghandin buyan "Shinjang uniwérsitéti" qatarliq aliy bilim yurtliridiki oqughuchilar xitay hökümitining rayondiki tengsiz milliy siyasetlirige qarshi naraziliq heriketliride yétekchi bolup kelgen bolsa, oqughuchilargha Uyghur milliy, tarixiy we medeniyiti heqqide telim bergen oqutquchilar her qétim rayonda élip bérilghan siyasiy küreshlerdiki zerbe nishani bolup kelgen.

Dolqun eysa ependi bayanida 1985-yili 12-dékabir oqughuchilar démokratik namayishi we 1988 yili yüz bergen "Shinjang uniwérsitéti" oqughuchilirining xitay hökümet da'irilirige telep qoyush herikitidin kéyin, 1988-yildiki namayishqa yétekchilik qilghan oqughuchilarning biri bolghini üchün, özining eyni chaghda "Shinjang uniwérsitéti" din buyruq bilen qoghlan'ghanliqi we "Shinjang uniwérsitéti" da élip bérilghan oqutquchilargha siyasiy jehettin zerbe bérish heriketlirini eslep, xitay hökümitining yillardin buyan ilim-meripet, milliy kimlik milliy ghurur bilen toyun'ghan Uyghur ziyaliylirini yétildürüwatqan shinjang uniwérsitéti qatarliq bilim ochaqliri we u jaylardiki oqutquchilar qoshunini eng xeterlik insanlar topi dep qarap, her qétim Uyghur diyarida yüz bergen xitay hökümitige qarshi naraziliq heriketliridin kéyin, ularni zerbe nishani qilip kelgenlikini tekitlidi.

Chet'ellerdiki Uyghur ziyaliyliridin, ilgiri "Shinjang uniwérsitéti" da toluq kurs we magistirliq oqushini tamamlighan we tetqiqat we oqutush xizmiti bilen shughullan'ghan, nöwette amérikada musteqil tetqiqatini dawamlashturuwatqan méhri'ay xanimmu öz qarishini bayan qildi.

Méhri'ay xanim özining ilgiri "Shinjang uniwérsitéti" da oquwatqan we xizmet qilghan chaghliridiki ehwallarni eslep, mezkur uniwérsitétta milliy ghururi küchlük oqutquchilargha her xil qalpaqlarni kiydürüp zerbe bérish heriketliri köp qétim élip bérilghanliqini bildürdi.

Méhri'ay xanim yene, nöwette her xil sewebler bilen chet'ellerdiki muhajirettiki hayat yolini tallighan Uyghur ziyaliyliri arisida "Shinjang uniwérsitéti" ni tügetken we ishligen oqutquchilarning zor köp salmaqni igileydighanliqini bildürdi.

Méhri'ay xanim sözide, chet'ellerdiki muhajiret yolini tallighan Uyghur ziyaliylirining zor bir qismining xitay hökümitining siyasiy boyunturuqi astida parawanliq turmush kechürüshtin waz kéchish yolini tallishigha gherb démokratik döletlerdiki erkin tetqiqat muhiti we söz-pikir erkinlikige bolghan intilish seweb bolghan bolsa, téximu muhimi Uyghur millitining nöwette xitay hökümiti teripidin basturuluwatqan ré'al weziyitini dunyagha anglitish we Uyghur millitining kélechikige bolghan mes'uliyet tuyghusi bir türküm Uyghur ziyaliylirini Uyghur milliy dewasining chet'ellerdiki awan'gart küchlirige aylandurghanliqini tekitlep, yuqiriqidek sewebler tüpeylidin xitay hökümet da'irilirining "Shinjang uniwérsitéti" qatarliq bilim ochaqlirini idé'ologiye sépidiki zerbe nishani qilip kéliwatqanliqini ilgiri sürdi.

Toluq bet