Хитай «террорлуқ кийимлири» ни мәмликәт миқяси бойичә чәкләш үчүн қанун лайиһиси түзди

Мухбиримиз ирадә
2015-08-26
Share
hijap-romal-yaghliq-reshatka-jaza.jpg Төмүр решаткилиқ һойлиға соланған һиҗапланған уйғур аяллири.
RFA/Ruqiye

Мәлум болушичә, хитайда мәмликәт миқяси бойичә «террорлуқ кийимлири» ни чәкләш лайиһиси түзүп чиқилип, хәлқ қурултийиниң мақуллишиға сунулған.

Лайиһидә, қандақ кийимләрниң террорлуқ кийими һесаблинидиғанлиқиға ениқ чүшәнчә берилмигән болсиму, әмма униң ислами йосундики кийим-кечәкләргә қаритилғанлиқи мөлчәрләнмәктә. Көзәткүчиләр бу лайиһини хитайда исламға қарши кәйпиятниң күчийиватқанлиқиниң ипадиси, дәп қараш билән биргә буниң уйғурларниң дини әркинликини техиму қаттиқ чәклимә астиға алидиғанлиқини билдүрди.

Инкаслардин мәлум болушичә, хитай һөкүмити уйғурларниң дини әркинлики, динниң асасий шәртлирини ада қилиш, дини йосунда кийинишигә қаттиқ арилишип, уйғур елидә түрлүк чәклимиләрни елан қилип, уни қаттиқ иҗра қилип келивататти. Хитай һөкүмити мана әмди бу чәклимилирини мәмликәт миқясиға кеңәйтиш үчүн һәрикәт қилмақта. 24-Авғуст күни хитай хәлқ қурултийи «террорлуқ кийимлирини кийишни чәкләш» намидики бир лайиһигә қарап чиқишқа башлиған. Лайиһә мақулланған тәқдирдә террорлуқ, радикаллиққа мунасивәтлик кийимләрни кийгәнләр вә башқиларни кийишкә мәҗбурлиғанлар әң аз дегәндә 3 йил қамақ җазаси билән җазалинидикән.

Хитайниң һөкүмәт авази болған «йәр шари вақти» гезитидә берилгән хәвәрдин қариғанда, лайиһидә қандақ кийимләрниң «террорлуққа аит кийимләр» сүпитидә җинайәт шәкилләндүридиғанлиқи ениқ шәрһләнмигән, әмма уйғур елидә вә хитайниң башқа җайлирида «террорчиларни, гуманлиқ кишиләрни» көргән йәрдә сақчиға мәлум қилиш һәққидики рәсимлик уқтурушларда аталмиш террорчиларниң давамлиқ һалда ислами йосунда кийингән, сақал қойған, йүзини етивалғанлар шәклидә тәсвирләнгинини нәзәрдә тутқанда, юқиридики лайиһидә ейтилған «террорлуқ кийимлири» ниң ислами йосундики кийимләрни ишарәт қиливатқанлиқи мөлчәрләнмәктә.

Дуня уйғур қурултийи баянатчиси дилшат ришит әпәнди болса бу лайиһиниң уйғурларниң дини әркинликини техиму илгирилигән һалда қамал қилишни мәқсәт қилидиғанлиқини билдүрди. У бу сиясәтниң икки йүзлимилик бир сиясәтликини билдүрди.

Хитай дөләтлик хәлқара мунасивәтләр институтиниң террорлуққа қарши туруш мутәхәссиси или вей «йәр шари вақти» гезитигә қилған сөзидә, бу лайиһә террорлуқ паалийәтлириниң хитайда кәң ямрап кетишиниң алдини алиду, бу бизниң һөкүмитимизниң террорлуқ вә радикаллиққа мунасивәтлик һәрқандақ бир һәрикәткә юмшақ қоллуқ қилмайдиғанлиқини намаян қилиду, дәп сөз қилған.

Хитайниң «террорлуққа мунасивәтлик кийимләр»ни чәкләшкә алақидар лайиһиси бүгүн чәтәл ахбаратлиридиму елан қилинди. «UCAnews» Хәвәрләр торида елан қилинған хәвәрдә, юқиридики бу лайиһиниң әмәлийәттә уйғур елидә аллиқачан иҗра қилиниватқанлиқи, үрүмчи шәһиридә бу йил биринчи айдин башлап җамаәт сорунлирида бурқа кийишни чәкләш қанунини рәсмий мақуллиғанлиқи вә бу сәвәблик қамақ җазасиға буйрулған кишиләр барлиқини мисаллар арқилиқ чүшәндүргән. Хәвәрдә йәнә, хитай һөкүмитиниң бу қарариниң әмәлийәттә асасән динсиз болған хитай пуқралириниң ислами йосундики кийимләрни қарши алмайдиған омумий кәйпиятиниң бир намайәндиси икәнлики баян қилинған.

Униңда ейтилишичә, хитайниң хенән өлкисиниң нәняң шәһиридә вә шиән шәһиридә бешини оривалған қиз-аялларни мәктәпләрдә чәткә қақидиған, йүзи орақлиқ дукан айлиниватқан аялларни тутқун қилидиған әһваллар көрүлгән. Әмма хитай тор бәтлиридә вәқәгә қайтурулған инкасларда болса хитай пуқралириниң сақчиниң һәрикитини тоғра дәп қоллиғанлиқи көрүлгән.

Дилшат ришит әпәнди болса, хитай һөкүмитиниң ислами йосундики кийимләрни «террорлуқ» кийимлири билән охшаш орунға қоюп муамилә қилип, уни қанунлаштурмақчи болуватқанлиқиға барлиқ ислам дөләтлириниң диққәт қилип, наразилиқ билдүрүши керәкликини әскәртти.

Уйғур аптоном райони даирилири бу йил 3-айда қәшқәрдә 38 яшлиқ бир уйғур әрни бурут қойғанлиқи вә кадирларниң хизмәт ишлишигә қаримай бурут қоюштин ваз кәчмигәнлики үчүн 6 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилған, униң аялини йүзини оривалғанлиқи үчүн 2 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.