Истанбулда "қаниған яримиз шәрқий түркистан" намлиқ йиғин өткүзүлди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2018-10-24
Share
yarimiz-turkistan-yighin.jpg Истанбулда өткүзүлгән "қаниған яримиз шәрқий түркистан" намлиқ йиғиндин көрүнүш. 2018-Йили 21-өктәбир.
RFA/Arslan

21-Өктәбир, йәни өткән йәкшәнбә күни истанбулдики байрампаша шәһәрлик һөкүмәтниң йиғин залида "қаниған яримиз шәрқий түркистан" дегән темида йиғин өткүзүлди.

Бу йиғин мәркизи истанбулдики "булғарийә түрклири мәдәнийәт вә хизмәт җәмийити" тәрипидин уюштурулған болуп, йиғинда һәрқайси мәтбуатлар вә иҗтимаий таратқуларда уйғурларға даир көпләп учур тарқитиш тәклипи оттуриға қоюлди.

Мәзкур йиғинға әзәрбәйҗанлиқлар, булғарийә түрклири, қирим түрклири қатарлиқ қериндаш хәлқләр вәкиллири шуниңдәк "түрк дуняси хизмәт вәхпи" қатарлиқ көп сандики аммиви тәшкилатлар вәкиллири болуп, 200 дин артуқ киши қатнашти.

Йиғин шеһитларниң роһиға һөрмәт билдүрүп сүкүттә туруш вә "шәрқий түркистан истиқлал марши" ни оқуш билән башланди. "булғарийә түрклири мәдәнийәт вә хизмәт җәмийити" ниң баш катипи оя җанбазоғли ечилиш нутқи сөзлиди.

У сөзидә шәрқий түркистанлиқ шеһитлардин осман батур, әйса йүсүп алиптекин, абдуләһәд барат мәхсум, муһәммәд салиһ дамоллам қатарлиқларниң намини һөрмәт билән тилға алди һәмдә "шәрқий түркистанниң һөрлүки үчүн күрәшкән пүтүн шеһитларни әсләймиз вә һөрмәт билдүримиз," деди.

Оя җанбазоғли сөзидә йәнә өмәр рәзиюллаһу әнһуниң "бир зулумни тусалмисаңлар, уни башқиларға аңлитиңлар" дегән сөзини тилға елип, уйғурларниң бешиға келиватқан бүгүнки зулумларни дуняға аңлитишниң муһимлиқини тәкитләп өтти.

Йиғинда йәнә "шәрқий түркистан вәхпи" идарә һәйәтлиридин доктор пәрһат қурбан тәңритағли "шәрқий түркистанниң өтмүши" дегән темида, "шәрқий түркистан вәхпи" ниң рәиси доктор муһиттин җануйғур "шәрқий түркистанниң һазирқи вәзийити" дегән темида, "әйса йүсүп алиптекин вәхпи" ниң рәиси доктор өмәр қул "шәрқий түркистанниң келәчики" дегән темида сөз қилди.

Доктор пәрһат қурбан тәңритағли сөзидә шәрқий түркистанниң тарихи тоғрисида тохталди вә уйғур диярида қайси дәврләрдә қандақ мустәқил дөләтләрниң қурулғанлиқини, бу земинниң қачандин башлап хитай ишғалийитигә чүшүп қалғанлиқи һәққидә тохталди.

Доктор муһиттидин җануйғур әпәнди сөзидә уйғурларниң һазирқи әһвали тоғрисида тохтилип, уйғур диярида йүз бериватқан қаттиқ бастурушларни дәлил-пакитлар арқилиқ екранда көрсәтти. У йәнә аталмиш "йепиқ тәрбийәләш мәркизи" намидики җаза лагерлирида йетиватқан милйонлиған уйғурларниң ақивитидин әндишә қиливатқанлиқини билдүрди.

У сөзидә йәнә җаза лагерлириға қамалған уйғурларниң пәрзәнтлирини дарилетам намидики балилар лагерлириға қамап, уларға хитай тили вә мәдәнийитини өгитиватқанлиқини вә миллий кимликлиридин узақлаштуриватқанлиқини тилға алди.

Муһиттдин җануйғур йәнә хитайниң җаза лагерлирида тутқунларға меңә ююш оператсийәси елип бериватқанлиқини, лагер сиртида болса йәрлик хәлққә тез сүрәтлик ассимилятсийә сиясити йүргүзүватқанлиқини әмәлий мисаллар билән баян қилди.

У мундақ деди: "хитай даирилири бир тәрәптин хитай өлкилиридики хитайларни шәрқий түркистанға көчүшкә қизиқтуруп тәшвиқ қиливатиду, йәнә бир тәрәптин уйғур яшлирини ишқа орунлаштуруш намида хитай өлкилиригә мәҗбурий йөткимәктә."

Муһиттидин җануйғур ахирида мундақ деди: "уйғур хәлқи йоқ болуш хәвпигә дуч келиватиду. Әгәр хәлқара җәмийәт буниңға арилашмиса йоқ болушимиз еһтималдин йирақ әмәс. Бу мәсилә һәр бир түрк үчүн түрклүк мәсилисидур. Һәр бир мусулман үчүн мусулманлиқ мәсилисидур. Һәр бир инсан үчүн инсанлиқ мәсилисидур."

Йиғинда йәнә әйса йүсүп алиптекин вәхпиниң рәиси доктор өмәр қул дуня вәзийити вә уйғурларниң келәчики тоғрисида пикир баян қилди.

Доктор өмәр қул хитайниң тарихтики йипәк йолини қайтидин җанландуруш намида дуняға кеңийишни мәқсәт қиливатқанлиқини билдүрди вә уларниң шиәндин лондонғичә йол ясаш пиланиниң арқа көрүнүшини анализ қилип көрсәтти. У йәнә хитайниң қәшқәрдин пакистанниң гувадар портиғичә йол ясиғанлиқини мисал қилип көрсәтти.

Доктор өмәр қул сөзидә йәнә бүгүнки күндә хитайниң гоя қайнаватқан бир қазанға охшаш җиддий вәзийәттә икәнликини, хитай өлкилиридә муқимсизлиқ пәйда болуватқанлиқини, районлар ара иқтисадий пәрқ вә тәңпуңсизлиқниң барғансери өрләватқанлиқини илгири сүрди.

Доктор өмәр қул ахирида мундақ деди: "хитай әгәр өзиниң ички мәсилилири билән шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилмиған тәқдирдә түрк дуняси билән хитай оттурисида бир тоқунуш йүз бериши мумкин. Бу хил вәзийәт дуня тинчлиқиға, бихәтәрликигә вә муқимлиқиға тәһдит шәкилләндүриду. Хитай мәсилиләрни мөтидил вә қануний асаслар билән һәл қилиши керәк. Әгәрдә мәсиләр тинч вә мөтидил йоллар билән һәл қилинмиса районда йүз бериш еһтимали болған тоқунуш бейҗиңдин лондонғичә болған пүткүл явро-асия қуруқлуқини тәсиргә учиритиши мумкин…"

Йиғин ахирида "вос прәс" намидики әзәрбәйҗан гезитиниң истанбулдики мухбири абдулла әпәнди пикир баян қилип, уйғур мәсилисини дуняға аңлитиш үчүн һәммә ортақ бир комитет қуруш керәкликини вә дәрһал әмәлий хизмәткә өтүшниң тәхирсизликини оттуриға қойди. У әгәр мушундақ бир орган қурулса өзиниң әң алди билән уйғур мәсилисини дуняға аңлитишқа башлайдиғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт