Turghunjan tursun: ayalim lagérda, 2 nareside balamning nedilikini bilmeymen

Muxbirimiz gülchéhre
2018-08-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Ayali we a'ile tawabi'atliri tutup kétilgen turghunjan tursunning kichik balilirining ayrilishtin burunqi süriti. Hazir ular 5 we 7 yashta bolup, iz-dérikini alalmighan.
Ayali we a'ile tawabi'atliri tutup kétilgen turghunjan tursunning kichik balilirining ayrilishtin burunqi süriti. Hazir ular 5 we 7 yashta bolup, iz-dérikini alalmighan.
RFA/Gülchéhre

Uyghurlarning keng kölemde xitayning jaza lagérlirigha qamilishi nöwette Uyghurlar duch kelgen eng jiddiy we xeterlik mesile dep qaralmaqta. Nöwette Uyghurlar omumyüzlük duch kelgen bu weziyetke xelq'ara jem'iyetning tutqan aktip inkasliri, muhajirette sükütte turghan yenimu köp Uyghurlarning endishilirini bösüshige we öz béshigha kelgen külpetlerni ashkara we janliq pash qilishigha türtke bolmaqta. Yéqinqi künlerde ijtima'iy taratqularda sinliq guwahliq bergüchilerning biri yeken nahiye baziridin bolghan turghunjan tursun, 4 yildin buyan türkiyede yashawatqan bolup, da'iriler uning ayali we a'ile tawabi'atlirini tutup ketkendin buyan, u 5 yash we 7 yashliq ikki balisining nediliki we ölük-tiriklikidinmu xewer alalmay kelmekte iken.

Chet'ellerdiki Uyghur kishilik hoquq qoghdighuchi teshkilatlirining doklatlirida bildürülüshiche, bigunah kishilerni tutqun qilish, qanunsiz höküm élan qilish, a'ilisini qoshup opche jazalash, a'ililerni parchilash, balini ata-anidin ayrish, iz-déreksiz yoq qiliwétishler yéqinqi waqitlarda Uyghur diyarida da'im yüz bérip kéliwatqan weqeler hésablinidu. Qeshqer wilayiti yeken nahiyesi yeken baziriliq bolghan, hazir türkiyening déngizli büyük shehiride yashawatqan turghunjan tursunning éytishiche, gerche u özi türkiyede bolsimu, uning türkiyede bolghanliqi seweblik uning a'ilisi mana bu yuqirida tilgha élip ötilgen qismetlerni béshidin kechürmekte iken.

Turghunjan tursunning bayan qilishiche, u 2014-yili ‏-6ayda, a'ilisini qamdash üchün tiriklik yoli izdep türkiyege kelgen. Halbuki eyni waqit xitay da'iriliri chet'ellerge, bolupmu türkiye qatarliq döletlerge chiqip ketken Uyghurlarni sürüshte qilishqa we her xil bésimlar bilen ularni qaytip kélishke bashlighan peyt idi. Da'iriler turghunjan tursunning yurtta qalghan a'ile-tawabi'atlirigha bésim ishlitish arqiliq uni qaytip kélishke zorlighan. U qaytip ketse xeterge uchraydighanliqini jezm qilip, qaytishni xalimighan. Turghunjan türkiyedin qaytip kelmigendin kéyin, axiri da'iriler uning ayali we baliliri hemde uruq-tughqanlirini 2015-yili 9-aydin bashlap tutqun qilishqa bashlighan.
Turghunjanning 4 oghli bolup yéqinliri we bezi tonushliridin xewer tépishiche, xitayning ichkiri ölkiliride tirikchilik qiliwatqan chong oghli 23 yashliq abdushükür turghunni da'iriler gu'angju shehiridin adem ewetip tutup kelgen. Ikkinchi oghli alimjan turghun yeken bazarda tutqun qilin'ghan.

Turghunjanning ayali arzugül tursun 7 yashliq seypulla we 5 yashliq müjahit bilen birlikte yeken nahiye igechi bazar 9-kenttin tutup kétilgen. Turghunjan da'iriler uning ayali arzugülni 2015-yili 11-ayda balilardin ayrip, "Yighiwélish lagéri" gha élip ketkendin buyan balilarning hazir nediliki, hayat yaki emeslikidinmu xewer alalmay kelmekte iken.

Turghunjan ependining bayan qilishiche, héchqandaq gunahi yoq bu kishiler xitay hökümet da'irilirining adaletsiz zulumigha uchrighandin bashqa yene uning qérindashliri we jiyenlirimu oxshashla naheq jazalashtin qutulalmighan.

Turghunjanning hediliri gülember tursun, hörnisa tursun, nuriman'gül tursun, singlisi gülsenem yeken nahiyeside shu mezgillerde tutulup lagérlargha solan'ghan. Lékin u bularning qaysi lagérda ikenlikini bilmeydiken.
Turghunjanning xewer tépishiche, xitay da'irilirining ziyankeshlikige uchrighan bigunah bu uruq-tughqanlirining ichide eng éghir jazalan'ghini, yeken nahiye, yeken baziri, ige chi yézisi 19-kentidiki chong achisi gülember tursunning oghulliri, 27 yashliq abduréshit ismitulla we 24 yashliq abduqahar ismitulla bolup, ular 18 yildin késilgen. Xitay da'iriliri ularni peqet türkiyediki taghisi, yeni turghunjan bilen 2015 yili 8-ayda bir qétim téléfonda alaqileshkenlikini we uninggha pul salghanliqini bahane qilip jazalighan iken. U ularning buningdin bashqa néme gunahi barliqini bilmeydiken.

Özining shundaqla baliliri, ayali we uruq-tughqanlirining gunahsizliqini, peqet Uyghur bolup qalghanliqi üchünla bu zulumlarni chékiwatqanliqini tekrarlighan turghunjan tursun chongqur elem bilen "Men otning téshida köygüche, ichide köysemchu" dédi.

Toluq bet