Хитай даирилири чәтәлдә яшаватқан уйғурларниң никаһ испатини қийинлаштурди

Ихтиярий мухбиримиз еһсан
2015.09.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
nikah-suriti-b-305.png Норвегийәдә бир җүп уйғур яшниң никаһи җумһурийәт күнидә оқулди.
Photo: RFA

Хитай хәлқ ишлири министирлиқи йеқинда бәзи дөләтләрдики хитай пуқралириға “никаһ әһвали испати” беҗирип бәрмәйдиғанлиқини ашкарилиди.

Хешун ториниң 24-авғуст(дүшәнбә)күни тарқатқан хәвиридә болса “хитай җамаәт хәвпсизлик идариси җамаәт хәвпсизлик орунлири чиқиришқа тегишлик болмиған 18 хилдин артуқ испатни чиқиришни бикар қилди” дәп елан қилинған.

Хитай хәвәр агентлиқи ториниң 17-сентәбирдә хитай хәлқ ишлири министирлиқидин нәқил қилип елан қилған хәвиридә дейилишичә, хитай хәлқ ишлири министирлиқи қармиқидики алақидар идарә орунлар қазақистан, финландийә, австрийә, голландийә, германийә, аргентина, урагивай, мексика, полша, тәйвән қатарлиқ дөләт вә районларда яшаватқан һәр қандақ хитай пуқрасиға вә органларға никаһ испати чиқирип беришни изчил давамлаштуридикән.

Мәзкур дөләтләрдин башқа дөләтләрдә яшаватқан хитай пуқралириға болса, никаһланғучиларни тизимлаш хатириси испати яки никаһланмиғанлиқ испати дегәндәк һөкүмәт гуваһлиқи чиқирип берилмәйдикән. Шинхуа торида ашкариланған бу бәлгилимидә, шиветсийә дөлити тилға елинмиған болуп, шиветсийә тәклимакан ислам мәдәнийәт мәркизиниң катипи шундақла шиветсийә никаһ қанунлири һәққидә мәлуматқа игә диний зат абдуллаһ көкяр әпәнди бу һәқтә өз көз қарашлирини мундақ баян қилди:
“мубада, шиветсийә хитайниң ‛никаһланғучиларни тизимлаш хатириси испати яки никаһланмиғанлиқ испати‚ беҗирип берилмәйдиған дөләтләр тизимликидә болуп қалған тәқдирдә, шиветсийәгә шәрқи түркистандин көчмән болуп кәлгән уйғурларниң шиветсийәдә қанунлуқ той қилиш ишлири бәлгилик тәсиргә учрайду. Гәрчә шиветсийә никаһ қилиш, той хети чиқириш қатарлиқ аилә ишлирини рәткә селип башқурушқа алақидар қануний рәсмийәт беҗириш ишлирида черкав вә мәсчитни мәркәз қилған, диний органларға алаһидә һоқуқ бәргән болсиму, той қилмақчи болған һәр милләт швед пуқралири черкав яки мәсчиткә берип никаһ қилишқа илтимас қилиштин аввал, шиветсийә баҗ идариси башқармисидин никаһланғучиларни тизимлаш хатириси испати яки никаһланмиғанлиқ испати чиқирип беришни илтимас қилип, мәзкур орундин испат елип андин мәсчит яки черкавларға мураҗиәт қилиши алаһидә тәләп қилиниду.”

У, хитай даирилириниң бу хилдики никаһ испатини бәзи дөләтләрдә чиқирип беришни чәклиши, әгәр чиқирип бәрмигән әһвал астида қануний васитиләр билән һәл қилғили болидиғанлиқи һәққидә бәзи мәсилиләрни әскәртти.

Мубада никаһ оқушқа қануний рухсити бар берә шәхс яки мәсчит, черкав қатарлиқ диний органлар, башқиларниң тәңликкә селиши сәвәблик той қилмақчи болған әр, аялларниң никаһини юқирида тәпсилий дейилгән қануний рәсмийәт вә шәртләрни һазирлимастин, йәрлик усул бойичә никаһ оқуп қойса, никаһ оқуғучиниң қануний никаһ оқуш салаһийити елип ташланғандин сирт, мәсилиниң еғир-йеникликигә қарап қануний җавабкарлиққа тартилидикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.