Пәйзиват наһийисидики “муқимлиқни сақлаш бойичә чатма җавабкарлиқ мәсулийәтнамиси” ға уйғурларниң инкаси

Мухбиримиз әзиз
2015-11-16
Share
Hamut-kokturk-helqaraliq-Turk-dunyasi-305.jpg Шәрқий түркистан вәхпиниң сабиқ баш катипи һамут көктүрк хәлқаралиқ 3-нөвәтлик түрк дуняси паалийитидә сөз қилди. 2012-Йили май, түркийә.
RFA/Arslan

Пәйзиват наһийисигә қарашлиқ қизилсу йезиси түзүп чиққан вә рәсмий иҗра қиливатқан “муқимлиқни сақлаш бойичә чатма җавабкарлиқни ортақ үстигә елиш мәсулийәтнамиси” һәққидики хәвәр берилгәндин кейин чәтәлләрдики уйғур җамаити бу “мәсулийәтнамә”дики мәзмунлар вә униң тәтбиқлиниши һәққидә өз пикирлирини баян қилип өтти.

Түркийәдики җамаәт әрбаблиридин һамут гөктүрк әпәнди радйомизда берилгән хәвәр арқилиқ бу “мәсулийәтнамә” дики мәзмунларни оқуп чиққанлиқини, әмәлийәттә хитай һакимийитиниң мушу “мәсулийәтнамә” дики маддилар арқилиқ уйғурлар диярида қолум-қошнилар вә уруқ-туғқанлар арисиға дүшмәнлик уруқи селиш, уйғурларни бир-биригә хаин болуш вә өзара җасуслуқ қилишқа мәҗбурлаватқанлиқини ейтти. Униң ейтишичә, бу хилдики усуллар у кичик вақитлардила мәвҗут болуп, хитайлар күткәндәк чоң үнүм бәрмигән икән, шундақла бундин кейинму үнүм бериши мумкин әмәс икән.

Шиветсийәдики уйғур сиясий паалийәтчиләрдин абдулла көкяр әпәнди уйғурлар диярида бу хилдики бир адәм иш чиқарса униң ата-ана яки уруқ-туғқанлирини бу вәқәгә зорлап чатидиған вә җаза беридиған қанунсиз қилмишниң узундин буян мәвҗут болуп келиватқанлиқини тәкитләп, хитайниң районлар ара учур алмаштурушни қаттиқ қамал қилиши түпәйлидин буниңдин көп кишиләр хәвәрдар әмәсликини тилға алди. Униң қаришичә, хитай һакимийити уйғурлар диярида бу хил усулни узун вақит синақ қилған һәмдә буниң қисмән үнүмини көргәндин кейин буни кеңәйтиш койиға чүшкән.

Һамут гөктүрүк әпәнди пәйзиват наһийиси иҗра қиливатқан “муқимлиқни сақлаш бойичә чатма җавабкарлиқни ортақ үстигә елиш мәсулийәтнамиси” да уйғурларниң нормал турмуш адәтлиригә мәнсуп бир қисим мәзмунларниң “қанунсиз паалийәтләр” қатариға өтүп қалғанлиқини, җүмлидин дуняниң һәрқандақ җайида қарши елинидиған һарақ яки тамака ташлаш һәрикитиниң әмдиликтә бу мәсулийәтнамида паш қилинидиған “гуманлиқ” һәрикәтләр қатарида тилға елинишиниң өзила буниң инсанийәткә қарши бир қилмиш икәнликини көрситидиғанлиқини ейтти.

У йәнә бу хилдики түзүмни селиштуруш тоғра кәлсә 2-дуня уруши мәзгилидики гитлер германийисиниң йәһудиларға қаратқан етник қирғинчилиқ сиясәтлиригә охшитиш мумкинликини, әмма пүтүн дуня демократийә вә инсан һәқлири үчүн күришиватқан 21-әсирдә бу хилдики сиясәтни иҗра қилишниң толиму йиргинчлик қилмиш вә қәбиһлик болидиғанлиқини баян қилди.

Уйғур миллий һәрикитиниң рәһбири рабийә қадир ханимниң пәрзәнтлириниңму мушу хилдики четип җазалаш қилмишиниң қурбанлири болуп кәткәнлики тилға елинғанда абдулла көкяр әпәнди бу хилдики бир адәм “гунаһ” қилса, униң пүткүл уруқ-туғқанлирини қошуп җазалайдиған усулниң хитай тарихидики феодал падишаһларниң даимлиқ усуллириниң бири икәнликигә қошулидиғанлиқини билдүрди. Шундақла мушу хилдики әң әқәллий инсан һәқлириниңму капаләткә игә болмаслиқи қатарлиқ сәвәбләр түпәйлидин уйғурларниң зорлуқ күч арқилиқ қаршилиқ көрситишкә мәҗбур болуватқанлиқини тәкитлиди.

Тәңритағ уйғурчә ториниң хәвиригә қариғанда, 2014-йили 30-июл күни қәшқәр һейтгаһ мәсчитиниң хатиби җүмә таһир дамоллини өлтүргән нурмуһәммәд абдулһәмид, ғени һәсән, турғун турсун қатарлиқ яшлар бирдәк пәйзиват наһийисиниң қизилсу йезисидин икән. 2014-Йили 18-авғуст күни елан қилинип, һазир пәйзиват наһийисидә толуқ иҗра қилиниватқан “муқимлиқни сақлаш бойичә чатма җавабкарлиқни ортақ үстигә елиш мәсулийәтнамиси” ниң җүмә таһир дамоллини өлтүрүш вәқәсидин кейин, шу вәқәгә җавабән түзүп чиқилғанлиқи мөлчәрләнмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт