Xitay kompartiyesining seypidin ezizige bergen bahasi we Uyghurlarning 1949-yilidin buyanqi siyasiy tragédiyeliri (2)

Muxbirimiz qutlan
2015-03-17
Élxet
Pikir
Share
Print
Maw zédong seypidin ezizini qobul qilghan körünüsh. (Waqti we orni éniq emes)
Maw zédong seypidin ezizini qobul qilghan körünüsh. (Waqti we orni éniq emes)
Social Media

Bu yil 12-mart küni seypidin ezizi tughulghanliqining 100 yilliqi munasiwiti bilen xitay hökümet taratqulirida bir qisim eslime we bahalar élan qilin'ghan.

Uningda eng aldi bilen xitay kompartiyesi merkiziy komitétining seypidin ezizining ölümidin kéyin uninggha bergen bahasi qayta otturigha chiqirilghan.

Bahada seypidin ezizining 1949-yili 9-ayda üch kishilik ömekni bashlap mexpiy halda béyjinggha barghanliqi؛ maw zédung, ju énley qatarliq xitay kompartiyesining rehberliri bilen Uyghur élining teqdiri toghriliq ortaq pikirge kelgenliki shundaqla xitayning tunji nöwetlik siyasiy kéngesh yighinida söz qilip atalmish "Shinjang xelqi" namidin ipade bildürgenliki alahide tilgha élin'ghan.

Seypidin ezizi özimu "Ömür dastani" namliq eslimisining 2-tomida bu heqte mundaq dep yazidu: "Shu küni chong yighinda men mawjushigha ton we tumaq kiygüzdüm. Yighinda mundaq ton kiygüzüsh birinchi qétim bolghan ish idi. Men awwal qisqiche söz qilip, Uyghur xelqining eng qedirlik kishisige ton yépish aditini éyttim we bu hediyemizni mawjushining qobul qilishini soridim. Mawjushigha ton we tumaq kiygüzülgen waqitta pütün zaldikiler ornidin turup chawak chélip ketti…"

"Baha" da yene, seypidin ezizining 1949-yili 10-ayning 1-küni tyen'enmén rawiqigha chiqip, maw zédungning arqisida turghanliqi hemde jungxu'a xelq jumhuriyitining qurulush murasimigha qatnashqanliqi alahide tekitlen'gen. Shuning bilen bir waqitta "Baha" da töwendiki bayanlar bérilgen: "10-Ayning 4-küni merkiziy xelq hökümitining axbarat bayan qilish yighini ötküzüldi. Yighinda seypidin ezizi sözge chiqip: 'shinjang ötmüshte junggo térritoriyesining ayrilmas bir qismi bolghan idi, hazirmu shundaq boluwatidu, bu ehwal kelgüsidimu menggü özgermeydu' dégen sözni tentenilik jakarlidi."

Muhajirettiki Uyghur siyasiy pa'aliyetchiliridin exmetjan osman ependi, seypidin ezizining 1949-yili béyjinggha bérip, 1944-yili qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitini "Shinjang - junggoning ayrilmas bir parchisi" dégen siyasiy sepsetege tégishiwétishining özila uning qandaq shexs ikenlikini bilishte bashqa héchqandaq ispat telep qilmaydighan pakittur, deydu.

Seypidin ezizige bérilgen "Baha" da yene uning 1950-yillarning bashlirida Uyghur élida milliy térritoriyelik aptonom jaylarni qurush jeryanida körsetken atalmish "Töhpe" liri alahide medhiyelen'gen.

2004-Yili Uyghur aptonom rayonluq siyasiy kéngeshning sabiq da'imiy re'isi féng dajén seypidin ezizi wapatining bir yilliqi munasiwiti bilen "Shinjang géziti" de "Yoldash seypidin ezizini esleymen" namliq bash maqale élan qilghan. Mezkur maqaliside u munularni tekitligen: "1950-Yillarning béshida shinjangda milliy térritoriyelik aptonom jaylarni qurush ishi élip bérildi. Bu jeryanda yoldash seypidin ezizi kökrek kérip otturigha chiqip, yüksek mes'uliyetchanliq we keng qorsaqliq bilen ülge körsetti. U özi atushluq bolsimu, lékin qizilsu qirghiz aptonom oblasti qurulidighan chaghda atushni qirghiz oblastining merkizi qilish teklipini otturigha qoydi. Undin bashqa, Uyghurlar nopusi köp sanliqni igileydighan ghulja shehirini ili qazaq aptonom oblastining merkizi qilish, korla shehirini bayin'gholin mongghul aptonom oblastining merkizi qilish teklipini berdi."

Exmetjan osman bu heqte pikir bayan qilip, seypidin ezizi 1949-yilidiki béyjing sepiri arqiliq sherqiy türkistan jumhuriyitini bir milliy dölet halitidin xitay xelq jumhuriyitining tewelikidiki bir ölke derijilik atalmish "Aptonom rayon" gha aylandurup qoyushta mes'uliyiti bar, dep körsetti. U yene seypidin ezizining, Uyghur élini atalmish "Shinjang Uyghur aptonom rayoni" dégen quruq siyasiy gewde ichide birqanchilighan aptonom oblastqa we nechche onlighan aptonom nahiyelerge bölüp tashlashtimu bash tartip bolmaydighan mes'uliyiti bar, dep tekitlidi.

Xitay kompartiyesi merkiziy komitétining seypidin ezizige bergen "Baha" sining axirqi nuqtisida uning "Merkez mutleq ishen'gen we 1970-yillarda shinjang Uyghur aptonom rayonining partiye, armiye, hökümet we bingtu'en qatarliq 4 chong hoquqi bérilgen birdin-bir Uyghur rehber" ikenliki alahide tekitlen'gen. Seypidin ezizining özimu "Ömür dastani" namliq eslimisining axirqi qismida, özining 1970-yillarda shinjang Uyghur aptonom rayonida "4 Birinchi" bolghanliqini, yeni aptonom rayonluq partkomning birinchi sékrétari, aptonom rayonning birinchi re'isi, shinjang herbiy rayonining birinchi siyasiy komissari we partkom sékrétari shundaqla shinjang ishlepchiqirish-qurulush armiyisining birinchi siyasiy komissari bolghanliqini tilgha alidu.

Exmetjan osman, seypidinning bu mezgildiki siyasiy hayatidin kishiler oquyalaydighan birdin-bir mezmun del uning kommunist xitay ishghaliyetchi hakimiyitige bolghan sadiqliqidur, deydu.

Pikirler (1)
Share

Хамит

Макалла яхши. Ман мутахассис Ахматжан Османнин пикирига кошилмайман. 1.Уйгур зимин дайдию, бирак Уйгурстан деямай, Шаркий Туркистан деватиду.2. Шаркий

Mar 18, 2015 04:34 AM

Toluq bet