Istanbulda "Sherqiy türkistan qan yighlawatidu" namliq yighin ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2018-05-03
Élxet
Pikir
Share
Print
"Xoja exmet yesewiy ilim we irfan wexpi" ning re'isi, zeytinburnu sheher bashliqining bash meslihetchisi ilyas saka ependi söz qilmaqta. 2018-Yili 29-aprél, istanbul.
"Xoja exmet yesewiy ilim we irfan wexpi" ning re'isi, zeytinburnu sheher bashliqining bash meslihetchisi ilyas saka ependi söz qilmaqta. 2018-Yili 29-aprél, istanbul.
RFA/Arslan

29-Aprél küni istanbulda "Sherqiy türkistan qan yighlawatidu" namliq yighin ötküzüldi.

Bu yighinni "Xoja exmet yesewiy ilim we irfan wexpi", "Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti", "Sherqiy türkistan köchmenler jem'iyiti", "Qazaq türkliri wexpi", "Qazaq türkliri telim-terbiye we tetqiqat jem'iyiti", "Qorqut ata jem'iyiti" qatarliq ammiwi teshkilatlar birlikte uyushturdi. Yighin'gha istanbuldiki Uyghur we qazaqlardin bolup, 500 ge yéqin kishi qatnashti.

Yighinda aldi bilen Uyghur diyarida qattiq zulumgha uchrawatqan Uyghur we qazaq qatarliq yerlik xelqler toghrisida ishlen'gen höjjetlik filim körsitildi. Filimni körgen yighin ishtirakchilirining köpinchisi köz yashlirini tutalmay qaldi. Bolupmu filimdiki yéqin tughqanliri xitayning "Yighiwélish lagérliri" gha qamalghan qazaqlarning nale-peryadliri yüreklerni daghlidi.

Melumki, Uyghur diyarining ili qazaq aptonom oblasti tewesidin qazaqistan'gha köchüp bérip qazaqistan puqraliqigha ötken köp sandiki qazaqlarning yurtlirida qep qalghan uruq-tughqanliri yéqinqi mezgillerde xitay da'iriliri teripidin tutqun qilinip, "Yépiq terbiyelesh lagérliri" gha sulan'ghan idi.

Mezkur höjjetlik filimda ghulja, chöchek we altay qatarliq jaylarda yashighuchi qazaqlardin 500 minggha yéqin kishining "Yighiwélish lagérliri" gha qamalghanliqi bayan qilin'ghan. Filimda yene Uyghur diyaridiki Uyghur we qazaq qatarliq türkiy tilida sözlishidighan yerlik musulman xelqler duch kéliwatqan éghir bésim we zulumlar nuqtiliq tilgha élin'ghan.

Filim körsitish axirlashqandin kéyin "Xoja exmet yesewiy ilim we irfan wexpi" ning re'isi, zeytinburnu sheher bashliqining bash meslihetchisi ilyas saka ependi söz qildi.

U mundaq dédi: "Bu filimni körgendin kéyin insanning söz qilish keypiyati qalmaydu, dermanimu qalmaydu. Biz öz-özimizdin hésab sorash üchün bu yerge jem bolduq, chünki weten ichide zulumgha uchrighanlarning hésab bérishi asan bolushi mumkin, emma bizning hésab bérishimiz bek éghir we qiyin bolidu. Chünki bizning mes'uliyitimiz ularningkidin nechche hesse éghir dep qaraymen."

Arqidin istanbul - küchükchekmechi nahiyesining mu'awin sheher bashliqi mehmet bésim mufti'oghli söz qilip, Uyghurlarni qollaydighanliqini bildürdi we Uyghurlar üstidiki zulumni anglitish üchün zörür bolghan herqandaq xizmetke teyyar ikenlikini tekitlidi.

U mundaq dédi: "Bu filimdiki körünüshler - pütün dunya körmeske séliwatqan, bizning ata yurtimiz qeshqer, xoten we pütün sherqiy türkistanning hazirqi ré'al ehwalidur. Elwette, biz türkiyediki 81 milyon musulman türkler u yerdiki qérindashlirimizning nidalirini anglawatimiz. Biz meyli zeytinburnuda bolsun, meyli sefaköyde bolsun, Uyghur qérindashlarning bezi pa'aliyetlirini bilip turuwatimiz. Biz küchükchekmechi sheherlik hökümet bolush süpitimiz bilen her türlük yardemlerni semimiyet bilen ochuq bayan qilimiz. Küchimizning yétishiche silerning bu heqliq dawayinglarni türkiye xelqige we dunya jama'itige anglitishta kéreklik xizmetlerni qilishqa teyyarmiz."

Yighinda yene "Adalet we tereqqiyat partiyesi" köchükchekmechi nahiyelik shöbisining re'isi mustafa qurqut ependi Uyghurlar we qazaqlar toghrisida körsitilgen bu höjjetlik filimni körgendin kéyin mundaq dédi: "Shunche köp qérindashlirimiz sewebsiz jaza lagérlirigha soliniwatsa, zulumgha uchrawatsa dunya sükütte turuwatidu. Buningda bizning xataliqimiz bar, chünki biz bu hadisilerni yéterlik anglitalmiduq, küntertipke keltürmiduq. Bu mesilige biz jiddiy qarimighanliqimiz, ularning yénida bolalmighanliqimiz üchün özimizde jawabkarliq hés qiliwatimiz. Emma buningdin kéyin yéngi bir dewr bashlinidu. Biz buningdin kéyin bu mesilini köplep insanlargha anglitishqa, küntertipke keltürüshke tirishimiz."

Yighinda "Milliyetchi heriket partiyesi" küchükchekmeji shöbisining re'isi seyfiddin tiryaki ependi söz qilip, Uyghurlar üstidiki zulumni anglitish we Uyghurlargha destek bérish üchün yighin orunlashturush kéreklikini ipadilidi.

U mundaq dédi: "Türk dunyasining pütün shéhitlirini esleymiz, hazirmu sherqiy türkistanda küresh qiliwatqan barliq qérindashlirimizgha minnetdarliq bildürimiz. Biz bu zulumlarni anglitishimiz kérek. Biz bu heqte hörmetlik re'is bilen küchükchekmejide yashaydighan sherqiy türkistanliqlardin bu mesile toghrisida melumatqa ige kishilerni doklat bérishke teklip qilimiz. Xelqimizni bu heqte melumatqa ige qilidighan bir programma orunlashturushimiz kérek. Hazirghiche bu mesilige sel qarap kelduq, emma buningdin kéyin bu mesilini dawamliq anglitishqa tirishimiz. Bu bizning bir wezipimiz bolsun. Biz 'milliyetchi heriket partiyesi' bolush süpitimiz bilen bu mesilini xelqimizge anglitidighanliqimizgha wede bérimen."

Yighinda yene "Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti" ning bash katipi abdul'ehed abduraxman, "Sherqiy türkistan köchmenler jem'iyiti" ning re'isi rejep aqyol, qazaqistandin kelgen qazaq ziyaliysi erlan qanash qatarliqlar söz qildi.

Erlan qanash, xitay da'irilirining nöwette qazaqlargha yürgüzüwatqan teqibleshliri, qazaqistan puqraliqigha ötken qazaqlarning yéqin tughqanlirini tutqun qilishi, ularning pasportlirini yighiwélishi we shundaqla ulargha her xil shekilde bésim qilishi qatarliq témilarda söz qildi.

Toluq bet