Uyghurlarning éghir weziyiti "Türk dunyasi medeniyet we tenterbiye merikisi"ning asasiy témisigha aylan'ghan

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-10-16
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiye "Türk dunyasi medeniyet we tenterbiye merikisi" de ötküzülgen yighinda sherqiy türkistan wexpining sabiq re'isi xamit köktürk ependi. 2018-Yili öktebir.
Türkiye "Türk dunyasi medeniyet we tenterbiye merikisi" de ötküzülgen yighinda sherqiy türkistan wexpining sabiq re'isi xamit köktürk ependi. 2018-Yili öktebir.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyening sherqidiki erzurum wilayitide ötküzülgen "Türk dunyasi medeniyet we tenterbiye merikisi" de Uyghurlarning "Jaza lagérlirigha solinish mesilisi" asasiy témigha aylan'ghan. Erzurum waliy mehkimisi, sheherlik hökümet we erzurumdiki atatürk uniwérsitétining qollap quwwetlishi bilen "Günesh wexpi" teripidin uyushturulghan pa'aliyetke ottura asiya türkiy jumhuriyetliri, iraq türkmenliridin wekil we sen'et ömekliri ishtirak qilghan.

"Qirim géziti"namliq tor gézitide élan qilin'ghan xewerge asaslan'ghanda bu pa'aliyetni uyushturghan "Günesh wexpi"ning bashliqi proféssor doktor alpaslan jeylan ependi échilish nutqida qilghan sözide ottura asiyadiki türkiy milletler bilen türkiyediki türkler otturisidiki munasiwetni kücheytish, öz'ara öginish, öz'ara chüshinishni emelge ashurush üchün bu pa'aliyetni uyushturghanliqini tekitligen. Proféssor doktor alpaslan jeylan ependi échilish nutqida türkiyening bayriqi bilen sherqiy türkistanning ay yultuzluq kök bayriqini erzurumda bir yerge jem qilishning ehmiyitining zor ikenlikini tekitligen.

"Türk dunyasi medeniyet we tenterbiye merikisi"ge teklip boyiche ishtirak qilghan sherqiy türkistan wexpining sabiq re'isi xamit köktürk ependi mezkur pa'aliyetning échilish murasimida sözligen proféssor doktor alpaslan jeylan ependining Uyghurlar duchar boluwatqan hazirqi heddidin tashqiri bésim siyasitinimu tilgha alghanliqini tekitlidi.

11-Öktebir künidin 13-öktebir künigiche türkiyening erzurum shehiride ötküzülgen "Türk dunyasi medeniyet we tenterbiye merikisi" jeryanida "Türk dunyasining mesililiri" témisida doklat bérish yighinimu ötküzülgen. Mezkur yighinda iraqtiki türkmenler mesilisi, qirim tatarliri mesilisi, girétsiyediki türklerning mesililiri toghrisida doklat bérilgen. Xamit köktürk ependi bolsa "Sherqiy türkistanning hazirqi éghir weziyiti" témisida doklat bergen. U, téléfon ziyaritimizni qobul qilip, bu toghrida toxtaldi.

Xamit köktürk ependi doklatida "Jaza lagérliri" mesilisining türk metbu'atlirida dégüdek orun almisimu, emma amérika qoshma shtatliri we yawropadiki axbarat wasitiliride orun éliwatqanliqini bayan qilghandin sirt, dunya Uyghur qurultiyining pa'aliyetliri toghrisidimu melumat bergen.

3 Kün dawamlashqan pa'aliyet jeryanida ottura asiya türkiy jumhuriyetliri we türkiyelik sen'etchiler konsért qoyghan. Londondiki Uyghur sen'etchi rehime mexmut xanim bilen Uyghur muzikisi toghrisida tetqiqat élip bériwatqan bursa uludagh uniwérsitéti muzika oqutquchisi doktor erdem özdemir ependi konsért qoydi. Doktor erdem özdemir dutar bilen 3 parche Uyghurche naxsha orundighan, rehime mexmut türkler yaxshi köridighan Uyghurche naxshilardin sirt, ezerbeyjan, türkmenistan we iraq türkmenlerning naxshilirini orundighan.

Türkiyede burun Uyghurlarning tili, edebiyati we tarixi toghrisida tetqiqatlar élip bérilghan bolsimu, lékin kéyinki yillarda yene türkiyede Uyghurlarning sen'iti, naxsha-muzikiliri toghrisidimu tetqiqatlar élip bérilmaqta. Uludagh uniwérsitéti muzika oqutquchisi doktor erdem özdemir ependi Uyghur muzikisi boyiche doktorluq dissértatsiyesi yazghan. Konsértta u dutar chélip Uyghurche naxsha oqughan bolup, u, türklerning konsértini anglap qattiq alqishlighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Bu yerde nahayiti köp kishige konsért bergen bolduq. Sehnide arqimizda türkiye bilen sherqiy türkistanning bayriqi lepildidi. Xelqning konsérttin kéyinki inkasi konsértning yaxshi ötkenlikini, türklerning sherqiy türkistanliqlargha qanchilik köngül bölidighanliqini yene bir qétim körsitip bergen boldi. Nurghun tamashibinlar bolupmu ayallar köz yéshi töküp turup rehime xanimning yénigha kélip uning bilen resimge chüshüp tonushmaqchi bolushti. Ular méning yénimgha kélip dutar toghrisida so'al soridi. Türkler Uyghur medeniyitigimu qiziqidu. Yashlar bilen Uyghur muzikisi Uyghur medeniyiti toghrisidimu paranglishish pursitige ige bolduq. Méning tunji qétim qatnishishim emma nahayiti yaxshi tesiratlargha ige boldum". Merikide bezi türkiy milletler milliy tenterbiye oyunliridin örnekler körsetken.

Türkiyening erzurum shehiridiki "Günesh" yeni "Quyash wexpi" 1999-yili tunji qétim "Sherqiy türkistan heptisi" namida pa'aliyet ötküzgen bolup, shu yilidin tartip hazirghiche barliq pa'aliyetliride Uyghur mesilisige we Uyghur sen'itige orun bérip kelmekte.

Toluq bet