Түркийәниң уйғур мәсилидә сүкүтни таллиғанлиқи әйибләнди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2018-12-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Фатиһ районидики сарачхана бағчисида өткүзүлгән намайиштин көрүнүш. 2018-Йили 2-декабир, истанбул.
Фатиһ районидики сарачхана бағчисида өткүзүлгән намайиштин көрүнүш. 2018-Йили 2-декабир, истанбул.
RFA/Arslan

Түркийә яхши партийәси истанбулда намайиш уюштуруп, түркийәниң уйғур мәсилисигә кәлгәндә сүкүтни таллиғанлиқини әйиблиди вә түркийә һөкүмитини хитайниң уйғурларға селиватқан зулумлириға қариши инкас қайтурушқа чақирди.

2-Декабир күни фатиһ районидики сарачхана бағчисида өткүзүлгән бу намайишни «йеңидин айдиңлатма җәмийити» қатарлиқ көп санда аммиви тәшкилатлар қоллап-қуввәтлиди.

Игилинишичә, бу намайиш хитай даирилириниң уйғур диярида милйонлиған инсанларни җаза лагерлириға қамалғанлиқиға қарши туруш мәқситидә уюштурулған болуп, намайишта яхши партийәниң истанбул шөбә рәиси сатуқ буғра кавунҗи әпәнди уйғурларға мунасивәтлик баянат елан қилди.

Сатуқ буғра кавунҗи әпәнди мундақ деди: «хитайниң шәрқий түркистан районида яшайдиған уйғур түрклири қандашлиримиз, хитайниң инсан қелипидин чиққан қәбиһ бастуруш һәрикәтлири сәвәбидин азаб чекиватиду. Хитай һакимийитиниң нәччә милйон уйғурларни ‹йепиқ тәрбийәләш' намдики зулум лагерлириға сот ечилмастин тутуп қамилиши, канада, қатарлиқ бир қанчә дөләт етираз билдүрди. 15 Дөләт хитай һакимийитини агаһландуруп бир бир мәктуп әвәтти. Мәктупта, түркләргә қарши елип берилған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә алақидар чүшәнчә беришни тәләп қилди. Хитайниң җаза лагерлириға қамалған мәһбуслар қаттиқ назарәт астида, улар психологийә җәһәттин қаттиқ бесимға учримақта. Улар ана тилини, дини етиқадини, мәдәнийәт-өрүп-адәтлирини тәрк етишкә мәҗбурланмақта. Лагерлар сиртида қалған мусулман түрк хәлқи болса қаттиқ назарәт системилири билән көзитилмәктә.»

Сатуқ буғра кавунҗи әпәнди, уйғурларниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликкә учраватқанлиқини күнтәртипкә кәлтүрүшниң хитайниң ички ишлириға арилашқанлиқ болмайдиғанлиқини тәкитлиди.

У, түркийә һөкүмитини уйғур мәсилисигә сүкүт қилғанлиқ билән әйиблиди вә яхши партийәниң қоллайдиғанлиқини билдүрүп мундақ деди: «хитайға етираз билдүргән вә хитайдин чүшәнчә тәләп қилған дөләтләр қатарида түркийә йоқ. Уйғур түрклири еғир шәртләр астида ассимилятсийә қилинишқа учраватиду, бирақ уларниң авазлирини аңлайдиған қулақ йоқ. Улар пәрва қилмайватиду, худди зулум болмиғандәк көзлирини юмувалди, қулақлирини етивалди. Биз яхши партийә болуш сүпитимиз билән қандашлиримизниң бешиға келиватқан зулумни аңлитиштин һәргизму ваз кәчмәймиз вә биз бу мәсилигә юмулған көзләр вә етилгән қулақларни ечиш үчүн тиришиватимиз. Бәзиләргә шәрқий түркистан узақтәк билиниду, һалбуки қандашлиримиз яшайдиған һәр йәр биз үчүн йеқин көрүниду. Уларниң хушаллиқи хушаллиқимиз, дәрд-әләмлири бизниң дәрдлиримиздур.»

Сатуқ буғрахан кавунҗи әпәнди сөзиниң ахирида түркийә һөкүмитигә хитаб қилип мундақ деди: «биз яхши партийә болуш сүпитимиз билән дөләт вә һөкүмәт әмәлдарлиридин шуни сораймизки, бунчивала сүкүттә турушниң сәвәби немә? хитайға берилгән бирәр вәдә барму? яки қандашлиримизниң әһвалидин хәвириңиз йоқму? сүрийә үчүн арақан үчүн көз яшлириңиз аққанда азабланған виҗданиңиз немә үчүн шәрқий түркистандики қериндашлиримизни көрмәйду? әмди сүкүттә турувәрмәңлар. Түрк дөлитиниң бүйүклүкигә хас шәкилдә позитсийә билдүрүшни синап баққайсиләр.»

Намайишта йәнә «йеңидин айдиңланма җәмийити» ниң рәиси хелил конушқан әпәнди хитайниң җаза лагерлирини тәнқид қилди вә хитай һакимийитигә хитаб қилип мундақ деди: «биз хитай һөкүмитигә, зулумни өз тарихиңларға мирас қилип қоймаңлар, зулум қилишни тәрк етиңлар, дәп чақириқ қилимиз. Биз йәнә пүтүн дуня җамаитини, бирләшкән дөләтләр тәшкилатини, инсан болғанлиқниң шәрипигә игә чиқиңлар! дәп чақириқ қилимиз.»

Намайиш җәрянида йәнә сөз қилған шәрқий түркистан мәдәнийәт вә һәмкарлиқ җәмийитиниң рәиси сейит түмтүрк, түркийә һөкүмитиниң уйғур мәсилисигә сүкүттә туруватқанлиқини тәнқидләп мундақ деди: «шәрқий түркистанлиқлар түркийәдин һәққанийәт, адаләтлик бир сөз күтүватиду. Бүгүн тәнқид қилиниватқан ғәрб әллири, бирләшкән дөләтләр тәшкилати, явропа иттипақи, хитайниң шәрқий түркистандики қирғинчилиқни тәнқид қиливатқан пәйттә биз сүкүттә туруш билән қайси милләтниң қайси үммәтниң лидири болалаймиз. Бүгүнки күнләрдә түрк дөлити шәрқий түркистан мәсилисидә америкини баһанә қилип туруп мәсулийитидин һәргизму қачалмайду вә қутулалмайду. Чүнки шәрқий түркистан мәсилиси түркийәниң иззәт-абруй мәсилидур. Пәләстин бизниң иззәт-абруйимиз дегәнгә охшаш шәрқий түркистан бизниң икки қат иззәт-абруйимиздур. Чүнки улар һәм мусулман һәм түрк йәни қандаш вә қериндаш. Бу йәрдин һөрмәтлик сиясийонлиримизниң буни билип қоюшни тәкитләймән.»

Биз бу намайиш тоғрисида пикир-қарашлирини елиш үчүн уйғур яшлардин абдусалам тәклимакан билән сөһбәт елип бардуқ. У, бу намайишта хитайниң лагерлардики зулумларға инкас билдүрүлгәнликини вә җаза лагерлирини тақаш тоғрисида чақириқ қилинип баянат елан қилинғанлиқини билдүрди.

Толуқ бәт