Ақ сарай үрүмчи «әтигәнлик базар һуҗуми» ға инкас қайтурди

Мухбиримиз әркин
2014-05-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хәлқ бағчиси йенидики ават базарда бомба билән һуҗум қилиш вәқәси йүз берип көп адәм өлгән вә яриланған. 2014-Йили 22-май, үрүмчи.
Хәлқ бағчиси йенидики ават базарда бомба билән һуҗум қилиш вәқәси йүз берип көп адәм өлгән вә яриланған. 2014-Йили 22-май, үрүмчи.
Weibo

22‏-Апрел, үрүмчи сайбағ райониға қарашлиқ хәлқ бағчиси йенидики әтигәнлик базарда йүз бәргән һуҗум дуняни зил-зилиға салди. Аз дегәндә 31 адәм өлгән һуҗумни қайси тәшкилат вә гуруһниң елип барғанлиқи һазирчә намәлум болсиму, бирақ вәқәниң хитай рәиси ши җинпиң шаңхәй асия һәмкарлиқ йиғинида, асия әллирини 3 хил күчләргә қаттиқ зәрбә беришкә чақирип, бир қанчә саәттин кейин йүз бериши диққәт қозғиди.

Вәқә, пәйшәнбә күни дунядики нурғун гезит, телевизийә қаналлирида асаслиқ хәвәр қилип берилди. Ақсарай баянат елан қилип, вәқәгә инкас билдүрди. Паалийәтчиләр болса хитай һөкүмитини уйғур билән диалог қурушқа чақирди.

22‏-Май үрүмчи «әтигәнлик базар һуҗуми» хәлқара ахбарат васитилириниң асаслиқ хәвәр темисиға айлиниш билән биргә, ақ сарайниң инкасини қозғиди. Һалбуки, ақ сарай баянатчиси җей карней язма баянатида, 31 адәм өлгән, 90 дин артуқ адәм яриланған бу вәқәни тәнқид қилип, америкиниң авам пуқрани нишан қилған һәр қандақ зораванлиқ һәрикитигә қарши икәнликини билдүрди.

Шәрқий түркистанда йүз бәргән вәқәләргә даим америка дөләт ишлар министирлиқи ипадә билдүрүп кәлгән болуп, ақ сарайниң ипадә билдүрүши аз учрайдиған әһвал. Ақ сарай баянат елан қилиштин бурун хитай иҗтимаий таратқулирида америка тәнқид қилинишқа башлиған. У, бурун йүз бәргән уйғурларға четишлиқ бу хил вәқәләрдә «террорлуқ» сөзини ишләтмәслик билән тәнқид қилинған.

Ақ сарайниң бу тәнқидләрдин кейинла баянат елан қилип, вәқәни «террорлуқ» дәп әйиблиши диққәт қозғиди. Ақ сарай бүгүнки баянатида йәнә, вәқәдә өлгәнләр, яриланғанларниң аилә тавабиати вә һуҗумниң тәсиригә учриған барлиқ кишиләргә һесдашлиқ қилидиғанлиқи вә һал сорайдиғанлиқини билдүрди.

Америка һөкүмити илгири шәрқий түркистанда йүз бәргән тоқунуш вә зораванлиқ вәқәлиригә қайтурған инкасида изчил хитайниң бу райондики кишилик һоқуқ, пикри әркинлики, диний әркинлик сияситини тәнқидләп, уйғурларниң һәқ-һоқуқлириға һөрмәт қилишқа, уларниң өзини ипадилишигә йол қоюшқа чақирип кәлгән.

Бәзи кишилик һоқуқ паалийәтчилириниң илгири сүрүшичә, һазирқи бу қанлиқ вәқә хитай һөкүмити уйғурларниң кишилик һоқуқ, мәдәнийәт, дин, тил вә башқа җәһәтләрдики һәқ -һоқуқлириға бузғунчилиқ қилишни тохтитиш һәққидики агаһландурушларға қулақ салмиғанлиқиниң ақивити.

Германийәни база қилған хәтәр астидики милләт вә хәлқләр тәшкилатиниң асия ишлириға мәсул хадими улрих делиус, хитай даирилирини изчил агаһландуруп кәлгәнликини билдүрүп, қаршилиқ шәрқий түркистанда йеңи басқучқа киргәнликини билдүрди.

У мундақ деди: әлвәттә, бу вәқә вәһшиянә бастурушқа қайтурулған инкас. Биз даим агаһландуруп кәлдуқ. Бизниң бастуруш күчәйсә, зораванлиқниң күчийидиғанлиқини агаһландуруп келиватқинимизға 14-15 йил болуп қалди. Мана һазир биз үмидсиз хәлқниң инкасини көрүватимиз. Бирақ маңа, бу ишни қилған уйғурлар өзини өлтүрүвелиш һуҗуминиң қандақ тәсир қозғайдиғанлиқини һесаблап олтурмиғандәк туюлди. Бу һуҗум дуняви миқяста диққәт қозғап, бу вәқә һәққидә нурғун хәлқара ахбарат васитилири хәвәр бәрди. Бир қанчә һәптә аввал уйғурлар өзиниң қаршилиқ һәрикитини тинч йоллар билән елип берип кәлгән. Бирақ һазир биз зораванлиқниң көпийиватқанлиқини көрүватимиз. Нәтиҗидә бу, зораванлиқ шәрқий түркистанда йеңи бир басқучқа киргәнликидин дерәк бериду.

22‏-Апрел, «әтигәнлик базар һуҗуми» с н н, б б с, америка авази, ройтерс, бирләшмә агентлиқи, «ню-йорк вақти гезити»,« вашингтон почта гезити» қатарлиқ хәлқара ахбарат васитилиридә һәр хил темиларда хәвәр қилинди.

«Америка авази» радиоси хәвиридә, хитай мәмликәтлик характерлик террорлуқни бастуруш һәрикити елип берип, уйғур или вә пүткүл хитайдики барлиқ вогзалларда аманлиқ күчәйтилгән болсиму, бирақ һуҗум давамлиқ йүз бериватқанлиқини билдүргән.

Хәвәрдә йәнә, уйғур елидә хәнзу- уйғур оттурисидики миллий зиддийәтниң наһайити өткүр һәм җиддий икәнликини тәкитләп, уйғурлар хитай һөкүмитиниң диний, мәдәнийәт җәһәттики бастуруш сияситини әйибләп келиватқанлиқини билдүргән.

Америка «ню-йорк вақти гезити» ниң бу вәқә һәққидики хәвиридә болса, «әтигәнлик базар һуҗуми» ни һазирға қәдәр һечким үстигә алмиғанлиқи, буниң уйғур елидә нормал әһвал икәнликини билдүрүп, бу вәқә пакистан армийәси шималий вәзиристандики қораллиқ күчләргә һуҗум башлиған мәзгилдә йүз бәргәнликини тәкитлигән.

«Ню-йорк вақит» гезитиниң ашкарилишичә, бир нәпәр пакистан бихәтәрлик әмәлдари пакистан армийәсиниң чаршәнбә вә пәйшәнбә күнлири шималий вәзиристандики қораллиқ күчләргә қарши елип барған һәрбий һәрикити, әмәлийәттә, уйғурларни асас қилған шәрқий түркистан ислам һәрикитигә қаритилғанлиқини билдүргән. Пакистан ахбарати, пакистан армийәсиниң һуҗумида чәтәллик вә йәрлик қораллиқ күчләр болуп аз дегәндә 73 адәм өлтүрүлгәнликини илгири сүргән.

Хитай һөкүмити уйғур қаршилиқ һәрикити изчил ш т и һ бағлап чүшәндүрүп кәлди. Бирақ «ню-йорк вақти гезити» ниң хәвиридә, бир хитай әмәлдариниң сөзини нәқил кәлтүрүп, униң «бу һуҗумни чәтәлдики гуруһлар пиланлиған, дәп қараш тоғра әмәс. Адәттә, уларниң җуңго ичидә бу хил һәрикәтләрни елип бериш иқтидари йоқ. Уларниң тәсиригә учриған дейиш әң тоғра» дегән.

«Вашингтон почта гезити» болса, ташқи ишлар министирлиқи баянатчиси хоң лейниң «җуңго һөкүмитиниң бу ашқун бу террорчиларға қарши күрәш қилиш ишәнчи вә иқтидари бар» дегән сөзлиригә йәр берип, униң бу һуҗумни «җуңго хәлқи вә хәлқара җамаәт бирдәк әйиблиши керәк» дегәнликини тәкитлигән.

Бирақ улрих делиус әпәнди, қаттиқ қол сиясәт һечқандақ мәсилә һәл қилмайдиғанлиқини агаһландуруп, хитай һөкүмитиниң уйғурлар дуч кәлгән мәсилиләрни һәл қилишқа һеч қандақ тиришчанлиқ көрсәтмигәнлики вә униң тәнқид қилиниши керәкликини билдүрди.

У мундақ деди: һечқандақ қаттиқ қол сиясәт бу мәсилиләрни һәл қилмайду. Сиз зораванлиқниң келип чиқиш мәнбәсини издишиңиз керәк. Немә үчүн хәлқ бирдинла зораванлиққа баш уриду, немә үчүн улар бунчилик әсәбийлишиду. Әпсуски, хитай буниң сәвәби үстидә издәнмиди. Униң бу қетимму буниң сәвәби һәққидә издиниши гуманлиқ. Мениңчә улар келәр қетимдиму ундақ қилмайду. Уларниң бу хәлқ немә үчүн бунчилик әсәбийлишиду, немә үчүн бунчилик ғәзәплиниду, дәп соримиғанлиқи һәқиқәтән кишини әпсусландуриду. Биз хитай һөкүмитиниң бу тоқунушларни һәл қилиш чариси үстидә издәнмигәнликини тәнқид қилишимиз керәк. Улар пәқәт техиму қаттиқ зораванлиқ ишлитип, зораванлиққа қарши зораванлиқ пәйда қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт