«Шинҗаң мәдәнийити» журнилиниң сабиқ баш муһәррири қурбан мамут лагерда

Мухбиримиз гүлчеһрә
2018-10-08
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Шинҗаң мәдәнийити» журнилиниң сабиқ баш муһәррири қурбан мамут әпәнди оғли бәһрам қурбан йоқлап амәрикиға кәлгән ватқи. 2017-Йили январ, вашиңтон.
«Шинҗаң мәдәнийити» журнилиниң сабиқ баш муһәррири қурбан мамут әпәнди оғли бәһрам қурбан йоқлап амәрикиға кәлгән ватқи. 2017-Йили январ, вашиңтон.
RFA/Gülchéhre

«Шинҗаң мәдәнийити» журнилиниң сабиқ баш муһәррири, атақлиқ журналист, шаир қурбан мамутниң америкида туруватқан оғли бәһрам қурбанниң радийомизға йәткүзүшичә, өзи америкиға кәлгән 9 йилдин буян көрүшәлмигән 70 яшлиқ дадиси, йәни пенсийәгә чиққан устаз қурбан мамут 2017-йили 2-айда оғлини көрүш үчүн америкиға кәлгән, әмма у америкида пәқәтла бир ай туралиған. Улар вәтәнгә қайтип дәл бир йил болған вақитта қурбан мамутниң лагерға елип кетилгәнлики, 66 яшлиқ аниси айниса яқупниң йүрәк кесили болғанлиқтин бу зәрбигә чидимай дохтурханиға кирип қалғанлиқи мәлум болған, ялғуз қериндиши болған һәдиси диларә қурбан биләнму алақиси шундин башлап пүтүнләй үзүлгән.

Бәһрам «хитай һөкүмитиниң дадамни тутушқа һечқандақ һәққи йоқ, дадамниң җинайити пәқәт миллитигә болған сөйгүси, кәспигә болған йүксәк мәсулийәтчанлиқидур» дәйду.

Төһпикар журналист қурбан мамут 1950-йили, кучар наһийәси беһишбағ йеза, бостан кәнтидә туғулған, 1976-йили шинҗаң университети әдәбият факултетини тамамлиғандин кейин 1984-йилғичә шинҗаң хәлқ радийо истансисида мухбир, муһәррир болуп хизмәт қилған, 1985-йилдин 2011-йилғичә «шинҗаң мәдәнийити» журнилида мәсул муһәррир, баш муһәррир болуп ишләп пенсийәгә чиққан.

Қурбан мамут «шинҗаң мәдәнийити» журнилида мәсул хизмәттә болған бу җәрянда у уйғур зиялийлири ичидики сәрхил қәләмкәшләрниң уйғур мәдәнийити, тарихи, сиясий вә иҗтимаий тәрәққияти һәққидики бир йүрүш надир әсәрлирини таллап мәзкур журналда елан қилған.

«Шинҗаң мәдәнийити» - қош айлиқ универсал әдәбий журнал болуп, уйғур аптоном районлуқ мәдәнийәт назаритиниң башқурушида нәшр қилиниду, бу журнал 1951 - йили «аммиви кулуб» дегән нам билән нәшр қилинишқа башлап, 1980 - йилдин тартип нами һазирқи намға өзгәртилгән вә кейинки йилларда әдәбий әсәрләргә алаһидә орун берип кәлгән. Аз болмиған әдәбий әсәрләр мушу журнал сәһипилири арқилиқ җамаәтчилик билән йүз көрүшкән.

Қурбан мамутниң қачан, кимләр тәрипидин тутқун қилинғанлиқи вә һазирқи әһвали һәққидә уйғур дияридики мунасивәтлик даириләргә қаратқан телефонлиримиз җавабсиз қалмақта. Лекин, бүгүн өзини қурбан мамут аилиси билән узун йиллиқ қошна, униң пәрзәнтлири билән йеқин дост дәп тонуштурған японийәдики бир уйғур оқуғучи, өзиниң қурбан мамут акиниң қизи диларә билән илгири үндидарда алақилишип кәлгәнлики, әмма ахирқи қетим униң 12- айниң 31- күни дадиси қурбан мамутниң сүритини чиқирип: «бичарә дадам» дәп азаблиқ бир учур йоллиғандин буян алқисиниң үзүлгәнликини, шуниң қарап қурбан мамут акиға бир иш бопту дәп җәзимләштүргәнликини билдүрди. Бу нам шәрипини ашкарилимаслиқ шәрти билән гуваһлиқ бәргүчи оқуғучиниң ейтишичә у қурбан мамут ака аилисигә немә болғанлиқини өзи йеқин өтүп кәлгән башқа қошнилардин сүрүштә қилған болуп, сораш арқилиқ қурбан мамутниң шу күнләрдә бир палакәткә учриғанлиқи вә униң аялиниң дохтурханиға кирип қалғанлиқини һәр хил кишиләрдин аңлиған.

Буниң алдида хитай һөкүмитиниң уйғур тилидики нәшр әпкарлирини вә әдибләрни тәқиб астиға елип, абдуқадир җалалидин, ялқун рози, абликим һәсән вә йәнә башқа нурғунлиған даңлиқ язғучи- қәләмкәшләрни қолға елип қамақ җазасиға һөкүм қилған вә лагерларға солиған иди.

Бу йил 8‏-айда «шинҗаң гезити» ниң муавин баш муһәррири илһам вәли, бөлүм башлиқлири мәмтимин обул, җүрәт һаҗи вә «шинҗаң деһқанлар гезити» ниң баш муһәррири миркамил аблимит қатарлиқ журналистларни «икки йүзлимичилик» билән әйибләп қолға алған.

Йеқинда йәнә «әдәбий тәрҗимиләр» журнилиниң баш муһәррир қәйсәр қеюмниң хизмәт бинасиниң 8‏-қәвәттики ишханисидин өзини ташлап өлүвалғанлиқи дәлилләнгән иди.

Мәтбуатларда хитайниң бу хил уйғур сәрхиллириға, җүмлидин әдәбият- сәнәт саһәсигә қаратқан тәқибләшлири хитайниң уйғур миллий мәдәнийитигә қаратқан «мәдәнийәт қирғинчилиқиниң аламәтлири» дәп тәсвирлиниватқан бир пәйттә 40 йиллиқ муһәррирлик тәҗрибисигә игә, көп йиллар уйғурларниң алқишиға сазавәр болған журналниң сабиқ баш муһәррири қурбан мамутниң лагерда икәнлики һәққидики учурлар йеқинқи күнләрдә иҗтимаий учур васитилиридә тарқалғандин кейин муһаҗирәттики уйғурлар арисидиму инкаслар қозғалмақта.

Қурбан мамутниң илгири уйғур ели таратқулирида сақлинип қалған аваз архиплиридин бири, 2017-йили июл айлирида «шинҗаң телевизийәси» «мәдәнийәт бостани» программисиниң 469 сани билән мунасивәтлик болуп, буниңда униң бир роман һәққидики сөһбәттә қилған баянлири, униң өз кәспигә, әвладларға болған мәсулийити вә үмидварлиқини ипадиләп бериду:
«Қурбан мамут әпәнди муһәррирлик қилған мәзгилдә ‹шинҗаң мәдәнийити' журнили уйғур пикир еқиминиң бөшүкигә айланған» иди дәйду һазир америкида яшаватқан уйғур шаири таһир һамут әпәнди.

Таһир һамут әпәнди өзиниң хитай даирилири «икки йүзлимичи» дегән бу мүҗмәл аталғуни қоллинип, уйғурларниң һәр саһәдә йетишип чиққан сәрхиллирини лагерларға қамап, еғир җазалаватқанлиқи аңланған һаман, қурбан мамут акиниңму пешкәлликкә учришидин әндишә қилип кәлгәнликини билдүрди. У, өзиниң бундақ әндишидә болушиниң сәвәбини чүшәндүрүп йәнә мундақ дәйду: «қурбан мамут ака бүгүнки дәвр пикир саһәсидә, болупму уйғур миллий еңини илмийлиқ билән аммибаблиқ өзара бирләшкән асаста йорутуп бериштә муһим рол ойниған бир төһпикар. Қурбан мамутқа охшаш уйғур сәрхиллири учраватқан бу зулумларни хәлқарада зор дәриҗидә тәсир қозғиғудәк дәриҗидә үнүмлүк аңлитишқа тиришиш керәк».

Дадиси қурбан мамут вә шуниңға охшаш наһәқ җазалашқа учраватқан уйғурлар үчүн дава башлиғанлиқини қәйт қилған бәһрам мундақ дәйду: «ақивәт дадамғиму бу иплас қолниң сунулғанлиқидин хәвәрдар болдум! мән америка гираждани, дадамниң бигунаһ лагерда йетиши, хорлуқларға учришишиға һәргиз йол қоймаймән. Мән дадамниң давасини өз йолум бойичә әң үнүмлүк вә әң тәсир қозғайдиған шәкилдә қилимән! һечким дадимиз -апимиз вә қериндашлиримизни бундақ һәқсиз хорлиса болмайду! қанунуңға өзүң бузғунчилиқ қилсаң сениң қанунуңни иҗра қилип қойидиған күч һамини чиқиду! америка уйғурларниң давасини қолға алған башламчи дөләт! биз америка пуқралиқидики уйғурлар әң тоғра чиқиш йоли бойичә туғқанлиримизни қизил коммунистларниң шәрмәндә лагерлиридин қутулдуруп чиқишимиз керәк!»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт