"Shinjang medeniyiti" zhurnilining sabiq bash muherriri qurban mamut lagérda

Muxbirimiz gülchéhre
2018-10-08
Élxet
Pikir
Share
Print
"Shinjang medeniyiti" zhurnilining sabiq bash muherriri qurban mamut ependi oghli behram qurban yoqlap amerikigha kelgen watqi. 2017-Yili yanwar, washington.
"Shinjang medeniyiti" zhurnilining sabiq bash muherriri qurban mamut ependi oghli behram qurban yoqlap amerikigha kelgen watqi. 2017-Yili yanwar, washington.
RFA/Gülchéhre

"Shinjang medeniyiti" zhurnilining sabiq bash muherriri, ataqliq zhurnalist, sha'ir qurban mamutning amérikida turuwatqan oghli behram qurbanning radiyomizgha yetküzüshiche, özi amérikigha kelgen 9 yildin buyan körüshelmigen 70 yashliq dadisi, yeni pénsiyege chiqqan ustaz qurban mamut 2017-yili 2-ayda oghlini körüsh üchün amérikigha kelgen, emma u amérikida peqetla bir ay turalighan. Ular weten'ge qaytip del bir yil bolghan waqitta qurban mamutning lagérgha élip kétilgenliki, 66 yashliq anisi aynisa yaqupning yürek késili bolghanliqtin bu zerbige chidimay doxturxanigha kirip qalghanliqi melum bolghan, yalghuz qérindishi bolghan hedisi dilare qurban bilenmu alaqisi shundin bashlap pütünley üzülgen.

Behram "Xitay hökümitining dadamni tutushqa héchqandaq heqqi yoq, dadamning jinayiti peqet millitige bolghan söygüsi, kespige bolghan yüksek mes'uliyetchanliqidur" deydu.

Töhpikar zhurnalist qurban mamut 1950-yili, kuchar nahiyesi béhishbagh yéza, bostan kentide tughulghan, 1976-yili shinjang uniwérsitéti edebiyat fakultétini tamamlighandin kéyin 1984-yilghiche shinjang xelq radiyo istansisida muxbir, muherrir bolup xizmet qilghan, 1985-yildin 2011-yilghiche "Shinjang medeniyiti" zhurnilida mes'ul muherrir, bash muherrir bolup ishlep pénsiyege chiqqan.

Qurban mamut "Shinjang medeniyiti" zhurnilida mes'ul xizmette bolghan bu jeryanda u Uyghur ziyaliyliri ichidiki serxil qelemkeshlerning Uyghur medeniyiti, tarixi, siyasiy we ijtima'iy tereqqiyati heqqidiki bir yürüsh nadir eserlirini tallap mezkur zhurnalda élan qilghan.

"Shinjang medeniyiti" - qosh ayliq uniwérsal edebiy zhurnal bolup, Uyghur aptonom rayonluq medeniyet nazaritining bashqurushida neshr qilinidu, bu zhurnal 1951 - yili "Ammiwi kulub" dégen nam bilen neshr qilinishqa bashlap, 1980 - yildin tartip nami hazirqi namgha özgertilgen we kéyinki yillarda edebiy eserlerge alahide orun bérip kelgen. Az bolmighan edebiy eserler mushu zhurnal sehipiliri arqiliq jama'etchilik bilen yüz körüshken.

Qurban mamutning qachan, kimler teripidin tutqun qilin'ghanliqi we hazirqi ehwali heqqide Uyghur diyaridiki munasiwetlik da'irilerge qaratqan téléfonlirimiz jawabsiz qalmaqta. Lékin, bügün özini qurban mamut a'ilisi bilen uzun yilliq qoshna, uning perzentliri bilen yéqin dost dep tonushturghan yaponiyediki bir Uyghur oqughuchi, özining qurban mamut akining qizi dilare bilen ilgiri ündidarda alaqiliship kelgenliki, emma axirqi qétim uning 12- ayning 31- küni dadisi qurban mamutning süritini chiqirip: "Bichare dadam" dep azabliq bir uchur yollighandin buyan alqisining üzülgenlikini, shuning qarap qurban mamut akigha bir ish boptu dep jezimleshtürgenlikini bildürdi. Bu nam sheripini ashkarilimasliq sherti bilen guwahliq bergüchi oqughuchining éytishiche u qurban mamut aka a'ilisige néme bolghanliqini özi yéqin ötüp kelgen bashqa qoshnilardin sürüshte qilghan bolup, sorash arqiliq qurban mamutning shu künlerde bir palaketke uchrighanliqi we uning ayalining doxturxanigha kirip qalghanliqini her xil kishilerdin anglighan.

Buning aldida xitay hökümitining Uyghur tilidiki neshr epkarlirini we ediblerni teqib astigha élip, abduqadir jalalidin, yalqun rozi, ablikim hesen we yene bashqa nurghunlighan dangliq yazghuchi- qelemkeshlerni qolgha élip qamaq jazasigha höküm qilghan we lagérlargha solighan idi.

Bu yil 8‏-ayda "Shinjang géziti" ning mu'awin bash muherriri ilham weli, bölüm bashliqliri memtimin obul, jür'et haji we "Shinjang déhqanlar géziti" ning bash muherriri mirkamil ablimit qatarliq zhurnalistlarni "Ikki yüzlimichilik" bilen eyiblep qolgha alghan.

Yéqinda yene "Edebiy terjimiler" zhurnilining bash muherrir qeyser qéyumning xizmet binasining 8‏-qewettiki ishxanisidin özini tashlap ölüwalghanliqi delillen'gen idi.

Metbu'atlarda xitayning bu xil Uyghur serxillirigha, jümlidin edebiyat- sen'et sahesige qaratqan teqibleshliri xitayning Uyghur milliy medeniyitige qaratqan "Medeniyet qirghinchiliqining alametliri" dep teswirliniwatqan bir peytte 40 yilliq muherrirlik tejribisige ige, köp yillar Uyghurlarning alqishigha sazawer bolghan zhurnalning sabiq bash muherriri qurban mamutning lagérda ikenliki heqqidiki uchurlar yéqinqi künlerde ijtima'iy uchur wasitiliride tarqalghandin kéyin muhajirettiki Uyghurlar arisidimu inkaslar qozghalmaqta.

Qurban mamutning ilgiri Uyghur éli taratqulirida saqlinip qalghan awaz arxipliridin biri, 2017-yili iyul aylirida "Shinjang téléwiziyesi" "Medeniyet bostani" programmisining 469 sani bilen munasiwetlik bolup, buningda uning bir roman heqqidiki söhbette qilghan bayanliri, uning öz kespige, ewladlargha bolghan mes'uliyiti we ümidwarliqini ipadilep béridu:
"Qurban mamut ependi muherrirlik qilghan mezgilde 'shinjang medeniyiti' zhurnili Uyghur pikir éqimining böshükige aylan'ghan" idi deydu hazir amérikida yashawatqan Uyghur sha'iri tahir hamut ependi.

Tahir hamut ependi özining xitay da'iriliri "Ikki yüzlimichi" dégen bu müjmel atalghuni qollinip, Uyghurlarning her sahede yétiship chiqqan serxillirini lagérlargha qamap, éghir jazalawatqanliqi anglan'ghan haman, qurban mamut akiningmu péshkellikke uchrishidin endishe qilip kelgenlikini bildürdi. U, özining bundaq endishide bolushining sewebini chüshendürüp yene mundaq deydu: "Qurban mamut aka bügünki dewr pikir saheside, bolupmu Uyghur milliy éngini ilmiyliq bilen ammibabliq öz'ara birleshken asasta yorutup bérishte muhim rol oynighan bir töhpikar. Qurban mamutqa oxshash Uyghur serxilliri uchrawatqan bu zulumlarni xelq'arada zor derijide tesir qozghighudek derijide ünümlük anglitishqa tirishish kérek".

Dadisi qurban mamut we shuninggha oxshash naheq jazalashqa uchrawatqan Uyghurlar üchün dawa bashlighanliqini qeyt qilghan behram mundaq deydu: "Aqiwet dadamghimu bu iplas qolning sunulghanliqidin xewerdar boldum! men amérika girazhdani, dadamning bigunah lagérda yétishi, xorluqlargha uchrishishigha hergiz yol qoymaymen. Men dadamning dawasini öz yolum boyiche eng ünümlük we eng tesir qozghaydighan shekilde qilimen! héchkim dadimiz -apimiz we qérindashlirimizni bundaq heqsiz xorlisa bolmaydu! qanununggha özüng buzghunchiliq qilsang séning qanunungni ijra qilip qoyidighan küch hamini chiqidu! amérika Uyghurlarning dawasini qolgha alghan bashlamchi dölet! biz amérika puqraliqidiki Uyghurlar eng toghra chiqish yoli boyiche tughqanlirimizni qizil kommunistlarning shermende lagérliridin qutuldurup chiqishimiz kérek!"

Toluq bet