"Yürikimiz qan yighlaydu": lagér mehbuslirining paji'elik kechmishliri (4)

Muxbirimiz jüme
2018-11-08
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur rayonidiki xitayning 13-déwiziyesi "Terbiyelesh lagéri" ning aldi derwazisi. 2017-Yili aldinqi yérim yili, qumul.
Uyghur rayonidiki xitayning 13-déwiziyesi "Terbiyelesh lagéri" ning aldi derwazisi. 2017-Yili aldinqi yérim yili, qumul.
BITTER WINTER

Abdusalam muhemmet: xitay "Terbiyelesh merkizi" arqiliq özining zulumini adalet, dep hés qildurmaqchi.

Nöwette 1 milyonidin artuq Uyghurning atalmish "Qayta terbiyelesh lagérliri" gha qamaqliq ikenliki heqqidiki xewerler dunya metbu'atlirida qiziq témigha aylan'ghan bir künde mezkur lagérlarning heqiqiy mahiyiti we uning qara derwazisi ichidiki sirlar téxi toluq échilghini yoq.

Undaqta bu lagérlar zadi qandaq jay? bu yerge bend qilin'ghan kishiler qandaq qismetlerge duchar bolidu? lagérlar xitay hökümiti ilgiri sürüwatqandek "Terbiyelesh orni" mu?

Biz bu so'allargha jawab tépish üchün bu xildiki lagérlargha bir mezgil qamalghandin kéyin bashqa ellerge yerleshken bir qisim Uyghurlarni ziyaret qilduq. Bügün anglaydighininglar "Yürikimiz qan yighlaydu" namliq yürüshlük programmining 4-qismi. Buningda yene nöwette türkiyede yashawatqan sabiq lagér mehbusi abdusalam muhemmet bilen ötküzgen söhbetning dawamini anglaysiler.

Nöwette anglawatqininglar xotende tirikchilik qilish jeryanida tutqun qilinip, 6 ay tutup turush ornida, andin ikki aydin artuq atalmish "Terbiyelesh merkizi" de bigunah halda iztirap chekken diniy ziyaliy abdusalam muhemmetning kechmishliri.

U, bu jeryanda ademning eqli yetküsiz derijidiki xorluqlargha uchraydu we shahit bolidu.

Söhbet sahibi abdusalam muhemmet türmidiki kechmishlirini éghir ohsinish ilikide dawam qildi. U türmide körgenliri heqqide toxtalghinida köz jiyeklirini marapla turidighan elemlik yashlirini bar küchi bilen yoshurushqa tirishatti.
Uning éytishiche, türmidiki tutqunlarning kéchidiki bir nechche sa'etlik uxlash waqtimu adem eqlige kelmeydighan usullar bilen qiynash wasitisige aylandurulghan. Türmide kamirida pakizliqtin éghiz achqili bolmighanning üstige, Uyghur mehbuslarni yoqilang sewebler bilen jazalash, tayaqqa bésish ishliri da'im yüz bérip turidiken.

Uning éytishiche, u 6 ayliq türme hayatini axirlashturghandin kéyin, atalmish "Terbiyelesh merkizi" ge yötkilidu we bu yerdimu yene ikki aydin artuq herxil xorluqlargha uchraydu. U shu yerge kelgende xitay mezkur "Merkez" ler heqqide küchep bazargha séliwatqan izahatlargha küchlük rewishte reddiye berdi.

Abdusalam muhemmetning éytishiche, u qamalghan mezgil xitay atalmish "Qayta terbiyelesh merkizi" siyasitini téxi kölemleshtürmigen bolghachqa, u xitay türmilirige 9 aygha yéqin qamalghandin kéyin qoyup bérilidu.

U bu jeryanda, özi érishken qisqighine erkinliktin paydilinip, köp miqdarda pul xejlep pasport sétiwalidu we ana yurtini terk étip, yat tupraqlargha seper qilish, qisqisi sersan bolush sepirini bashlaydu.

Nahayet, u bir yollarni qilip axiri türkiyege yétip kélidu. Uning hayatini türkiyede bir qeder turaqlishidu. Emma, türkiyege yerliship a'ilisi bilen jem bolushmu, öz xelqi üstidiki barghanche éghirlishiwatqan zulum uning qelbidiki azab otlirini peseytelmeydu érishtürelmeydu. U bu tuyghulirini mundaq bayan qildi.

Shuning bilen, sabiq lagér mehbusi abdusalam muhemmet bilen ötküzgen söhbitimiz asasida teyyarlan'ghan "'yürikimiz qan yighlaydu': lagér mehbuslirining paji'elik kechmishliri" namliq yürüshlük programma mushu yerde axirlashti. Rehmet.

Toluq bet