Dolqun eysa: “Xitayning qattiq qol siyasiti Uyghurlarni qarshiliq heriketlirige mejburlimaqta”

Muxbirimiz méhriban
2015.03.09
xoten-saqchi-herbiy-mukapatlash.jpg “Térrorchilar” ni tutushta töhpe qoshqanlarni mukapatlash yighinida amanliqni qoghdawatqan qoralliq küchler. 2014-Yili 3-awghust, xoten.
AFP

Xelq'ara metbu'atlarda ötken jüme küni yeni 6-mart gu'angju merkizi poyiz istansisida pichaqliq hujum qilish weqesi yüz bérip, 9 ademning yarilan'ghanliqi heqqide uchur tarqaldi. Xongkongdiki minbaw géziti we firansiye agéntliqi qatarliq xelq'ara metbu'atlarda bu weqening yüz bérishige buningdin sel ilgiri gu'angju saqchi da'irilirining awmén arqiliq chet'elge qachmaqchi bolghan Uyghurlarni tutqun qilghanliqi we qarshiliq qilghan ikki ayalni étip öltürüshi seweblik, Uyghurlar élip barghan öch élish xaraktérlik hujum ikenliki ilgiri sürüldi.

Dunya Uyghur qurultiyining ijra'iye komitéti mudiri dolqun eysa ependi gu'angju poyiz istansisi weqesi we bundin ilgiri yüz bergen Uyghurlarning qarshiliq heriketliri heqqide toxtilip, “Xitay hökümitining qattiq qol siyasiti Uyghurlarni bu xil qarshiliq heriketlirige mejburlawatqanliqi” ni tekitlidi.

Ötken jüme küni gu'angju poyiz istansisida yüz bergen pichaqliq hujum qilish weqesining Uyghurlar teripidin élip bérilishi we bu weqening del béyjingda xitay memliketlik xelq qurultiyi we siyasiy kéngesh yighini échiliwatqan mezgilde yüz bérishi diqqet qozghidi.

Xitay chong quruqluq axbaratlirida weqe heqqide qisqa xewer bérilgendin bashqa tepsiliy uchur bérilmidi. Emma xelq'ara metbu'atlarda weqening Uyghurlar teripidin élip bérilghan öch élish xaraktérlik hujum qilish weqesi ikenliki ilgiri sürüldi.

Xongkungdiki minbaw gézitining xewiride “5-Mart küni gu'angju beyyünshen rayonidiki saqchilar awmin'gha qachmaqchi bolghan Uyghurlarni axturup tutush herikitide tutqunda qarshiliq körsetken ikki neper Uyghur ayal saqchilar teripidin étiwétilip, biri neq meydanda ölgenliki, yarilan'ghan yene biri doxturxanigha élip kétilgenliki, 6-mart sehergiche saqchilarning jem'iy 16 Uyghurni tutqun qilghanliqi, ularning ichide 5 ayal we quramigha yetmigen 11 balining barliqi, 6-mart gu'angju poyiz istansisida pichaqliq hujum qilghuchilarning saqchilar teripidin étiwétilgen Uyghur ayalning éri bolushi mumkinliki” ilgiri sürüldi.

Firansiye agéntliqining 7-marttiki “6-Mart gu'angju poyiz istansisidiki hujumchilar awmin'gha qéchishqa urun'ghanlar” serlewhilik xewiride, “6-Mart gu'angju poyiz istansisi pichaqliq hujum weqesi gu'angju saqchilirining 5-mart kéchide awmén arqiliq chet'elge qéchishqa urun'ghan Uyghurlarni tutqun qilishi seweblik yüz bergen öch élish xaraktérlik weqe” ikenliki ilgiri sürüldi.

Melum bolushiche, mezkur poyiz istansisida ötken yili 5‏-aydimu pichaqliq hujum weqesi yüz bergen. Eyni chaghda xitay axbarati Uyghurlar élip barghan shu qétimliq pichaqliq hujumda 6 adem yarilan'ghanliqini élan qilghan. Emma hujumchilarning kimliki we weqening yüz bérishige alaqidar pütün uchurlarni qattiq kontrol qilghan idi.

Dunya Uyghur qurultiyining ijra'iye komitéti mudiri dolqun eysa ependi, radi'omiz ziyaritini qobul qilip,“Xitayning qattiq qol siyasiti Uyghurlarni qarshiliq heriketlirige mejburlawatqanliqini, shunga yéqinqi birqanche yildin buyan Uyghurlarning bu xil qarshiliq heriketliri köpeygenliki” ni bildürdi.

Dolqun eysa ependi xelq'ara jem'iyetni weqening yüz bérish sewebige diqqet qilishqa chaqirip,“6-Mart gu'angju poyiz istansisidiki pichaqliq hujum weqesidek qarshiliq heriketliri barghanche köpiyiwatidu, emma xelq'ara jem'iyet bu xil qanliq weqelerning néme sewebtin yüz bériwatqanliqigha diqqet qilishi kérek, xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan qattiq qol siyasiti, héchqandaq chiqish yoli tapalmighan Uyghurlarni mushu xil radikal qarshiliq heriketlirige mejburlawatidu” dédi.

Dolqun eysa ependi yene, dunya Uyghur qurultiyining 2014-yilidiki Uyghur weziyiti heqqidiki doklatini neqil élip, yéqinqi yillarda dunya Uyghur qurultiyining sherqiy türkistanda yüz bériwatqan Uyghurlarning qarshiliq heriketliri we bu xil qanliq weqelerning sewebliri heqqide her xil témilarda doklat teyyarlap, xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirigha sunush arqiliq, dunyani xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturush siyasiti we Uyghur weziyitige diqqet qilishqa chaqiriwatqanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.