Doktor xalmurat ghopur "Siyasiy mesile" sewebidin tekshürülmekte

Muxbirimiz eziz
2018-01-08
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur diyaridiki hemmige tonushluq ziyaliy, "Shinjang tébbiy uniwérsitéti" ning sabiq mektep mudiri, tébbiy penler doktori xalmurat ghopur. (Süretning tartilghan waqti we orni éniq emes)
Uyghur diyaridiki hemmige tonushluq ziyaliy, "Shinjang tébbiy uniwérsitéti" ning sabiq mektep mudiri, tébbiy penler doktori xalmurat ghopur. (Süretning tartilghan waqti we orni éniq emes)
Baidu

Uyghurlar diyarida barghanséri yuquri pellige chiqiwatqan siyasiy teqib we tutqunda Uyghurlarning eng munewwer ziyaliyliri, sodigerliri we bashqa sahelerdiki serxillirining tutqun nishani boluwatqanliqi melum.

Yéqinda shinjang Uyghur aptonom rayonluq yémeklik we dora mehsulatlirini tekshürüsh we nazaret qilish idarisining bashliqi, doktor xalmurat ghopurning "Éghir siyasiy mesile" sewebidin namelum jayda tekshürülüwatqanliqi delillendi.


Melum bolushiche, xalmurat ghopur 1993-yili rusiyening sant pétirburg tébbiy uniwérsitétida doktorluq unwani alghandin kéyin ürümchige qaytip kélip tébbiy sahede xizmet qilghan. 1996-Yili aptonom rayonluq Uyghur tébabet doxturxanisining mudiri, 1998-yilidin bashlap shinjang tébbiy uniwérsitétining mu'awin mektep mudiri we mudiri bolup ishligen. 2017-Yili 3-ayda Uyghur aptonom rayonluq yémeklik we dora mehsulatlirini tekshürüsh we nazaret qilish idarisining bashliqliqigha yötkelgen.

Xalmurat ghopur 1990-yilliri xitayda "Memliket boyiche on munewwer yash" ning biri bolup bahalan'ghan shuningdek Uyghur milliy tébabitini gherbche dawalash bilen birleshtürüp nepes yolliri késellirini dawalashtiki netijiliri sewebidin xelq ammisi we hökümet tarmaqlirining birdek étirap qilishigha érishken serxil ziyaliylardin bolup qalghan idi. Undaq bolsa, bu qétim uning "Tekshürüsh" ke élip kétilishide qandaq sewebler bolushi mumkin?
Norwégiyede olturushluq zumret tursun xalmurat ghopurning yéqinqi ehwalidin yaxshi xewerdar kishilerning biri. U bu heqte özining bilidighanlirini sözlep berdi hemde bu ishlarni birer ay ilgiri wetendiki tonushliridin anglighanliqini éytti. Uning éytishiche, xitay bixeterlik xadimliri xalmurat ghopurni "Kompyutérda milliy ashqunluqqa da'ir mezmundiki yazmilarni saqlighan" dégen bahanide qolgha alghan.

Xalmurat ghopurning tutqun qilinishigha munasiwetlik bashqiche melumatlar xitay siyasiy-qanun uniwérsitétining proféssori, "Wu fatyen" texellusidiki yazmiliri bilen tonulghan xitay qanunshunasi wu denxongning "Chongqur yoshurun'ghan ikki yüzlimichilerdin hoshyar bolayli!" serlewhilik tor yazmisida uchraydu. Xitaydiki eng chong tor béketliridin bolghan sina torida 2017-yili yazda élan qilin'ghan bu maqalida éytilishiche, xalmurat ghopur shinjang tébbiy uniwérsitétining mudiri bolghan mezgilde mektep partkomining sékrétari li bing bilen yirikliship qalghan. Li bing shinjang ti'ibbiy uniwérsitétida bayriqi roshen halda "Milliy bölgünchilik" ke we "Üch xil küchler" ge qarshi qet'iy küresh qilghan. Emma xalmurat ghopur köp qétim bu heqtiki tedbirlerge qarshi chiqqan. Bolupmu 2009-yilidiki "5-Iyul weqesi" weqesidin kéyin mektep qorusida bir qisim Uyghur oqughuchilarning islamiy kiyimlerni kiyishi bayqalghanda li bing bu hadisilerni qet'iy chekleshni otturigha qoyghan, emma mektep mudiri xalmurat ghopur "Bundaq kiyinish Uyghurlarning örp-aditi shundaqla diniy étiqad erkinliki" dep bu teklipni ret qilghan.

Maqalida körsitilishiche, aridin uzun ötmey xitay sékrétar li bing üch milyon somdin artuq para yégenliki ashkarilinip, on yilliq qamaqqa höküm qilin'ghan. Emma maqale aptori bu hadisini "Xalmurat ghopur özining yughuri derijilik hökümet emeldarliri bilen bolghan yéqin munasiwitidin paydilinip li bingni origha ittiriwetken" dégen terzde bayan qilghan. Maqalide yene li bingning her waqit yuqiri derijilik hökümet tarmaqlirining "Muqimliq" tedbirlirini éghishmastin ijra qilip kelgenliki, uning bayriqi roshen halda "Üch xil küchler" ge qarshi turghanliqini uzundin uzun misallar arqiliq chüshendürgen. Shuning bilen birge xalmurat ghopurdek "Ikki yüzlimichi" rehbiriy kadirlarning "Prinsipqa xilap halda köpligen layaqetsiz az sanliq millet oqughuchilirini tébbiy uniwérsitét doxturxanisigha xizmetke qobul qilghanliqi", shu arqiliq özining "Qara niyetlik suyiqesti" ge adem toplighanliqini eyibligen.

Biz bu heqtiki ehwallarning tepsilatini igilep béqish üchün aldi bilen xalmurat ghopur axirqi qétim rehbiriy wezipide bolghan shinjang Uyghur aptonom rayonluq yémeklik we dora mehsulatlirini tekshürüsh we nazaret qilish idarisi bilen alaqileshtuq. Idarining xitay kadirliridin biri bu heqtiki so'allargha jawab bérip, özining bu heqtiki ehwallardin xewersiz ikenlikini éytti. Emma xalmurat ghopurning hazir néme xizmet qiliwatqanliqi heqqide so'al sorighinimizda uning "Dem élish" ta ikenlikini éytti. Xalmurat ghopurning xizmette "Milliy mesililer" ni qandaq bir terep qilidighanliqini sorighinimizda bundaq so'allargha peqet teshkilat bölümidikilerning jawab béreleydighanliqini éytti.

Shuningdin kéyin biz xalmurat ghopur uzun mezgil mektep mudiri bolup ishligen shinjang tébbiy uniwérsitét bilen alaqileshtuq. Mezkur uniwérsitétning kadirlar bölümidiki bir xitay kadir bu heqtiki so'allargha jawab bérip, "Xalmurat ghopur qolgha élin'ghan," dégen uchurning anche toghra bolmighanliqini, özining "Qolgha aldi" dep xewer anglimighanliqini tekitlidi u, xalmuratning qolgha élinmighanliqini, belki "Partiye intizamigha xilapliq qilghan" liq mesilisi üchün üchün alaqidar qanun orunlirining hazir uni tekshürüwatqanliqini algha sürdi. Biz xalmurat ghopurgha "Siyasiy jehette merkez bilen birdeklikni saqlimighan" dégen eyiblesh artilghanliqi heqqide gep-söz boluwatqanliqini éytqinimizda, u özining bu jehettiki tekshürüsh xizmitige qatnashmighanliqini, shunga buninggha birnerse déyelmeydighanliqini éytti. Biz uningdin "Mektep partkomining sabiq sékrétari li bing bilen xalmurat otturisidiki ziddiyet bu qétimqi teqibge seweb bolghanmu?" dep sorighinimizda, u özining mundaq qarimaydighanliqini, belki xalmurat ghopurning mesilisi "Partiyelik bir rehbiriy kadirning partiye intizamigha xilapliq qilish ikenliki" eni, shuningdek uning partiye qa'idisige xilap ish qilghanliqini tekitlidi. U yene xalmurat ghopurning "Döletning obrazigha nuqsan yetküzüsh" xaraktéridiki, shuningdek döletning milletler siyasitige, "Milletler ittipaqliqi" gha qarshi mezmundiki gep sözlerni we yazmilarni tarqatqanliqini, bundaq ademning kim bilen ziddiyiti bolush-bolmasliqidin qet'iynezer, partiye intizami boyiche tégishlik jazagha uchraydighanliqini qeyt qilip ötti.

Axirida xalmurat ghopurning "Siyasiy" mesilisi heqqide konkrétraq qandaq mesile barliqini sorighinimizda, u alaqidar qanun organliri axirqi xulasini chiqirishtin burun bu heqte pikir qilishqa bolmaydighanliqini, bu heqtiki ehwalning tepsilati tekshürüsh axirlashqanda jem'iyetke ashkarilinidighanliqini tilgha aldi.

Melum bolushiche, xalmurat ghopurni xitay saqchi da'irilirining élip ketkenliki hazir Uyghur diyarida köp qisim kishiler bilidighan ishlar bolsimu, kishilerning bu heqte söz qilishi qattiq cheklenmekte iken. Bu sahe bilen tonushluq pa'aliyetchiler bu heqte söz qilip, "Xitay hökümitining nöwette qiliwatqanliri emeliyette 1930-yilliri Uyghurlar diyarigha 'yerlik padishah' boluwalghan jallat shéng shiseyning qilmishlirini eynen tekrarlashtin bashqa nerse emes," déyishmekte.

Toluq bet