Uyghur qizlirining xitaylargha yatliq bolushqa righbetlendürülüshi naraziliq inkasi qozghimaqta

Muxbirimiz méhriban
2018.06.06
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
toylishish-xitay-uyghur-qiz-rehetsiz.jpg Xitayche kiyindürülgen Uyghur qizning xitay bilen orunlashturulghan toy murasimidiki rahetsiz we naraziliq chirayi.
Social Media

Ikki heptidin buyan feysbok qatarliq ijtima'iy taratqularda Uyghur qizi dep qaralghan bir qizning bir xitay yigiti bilen pütünley xitaylarning örp-aditi boyiche toy qilghanliqi heqqidiki sin'alghu körünüshi keng tarqaldi.

Sin'alghu körünüshidiki xitay yigitining xushal keypiyatigha qarshi haldiki Uyghur qizining ghemkin-miskin haliti muhajirettiki Uyghurlar arisida jiddiy we türlük inkaslarni qozghidi. Gerche, bu sin'alghudiki qizning ismi, yurti, milliti shuningdek bu toy murasimining nede bolghanliqigha a'it uchurlar éniqsiz bolsimu, emma u xitayche kiyindürülgen bu qizning ghemkin we naraziliq chirayi hazirghiche ijtima'iy taratqulardiki inkaslarning diqqet neziride bolmaqta.

Inkaslarning zor köpchilikide xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan zorawan siyasitige bolghan ghezep-nepret ipadilendi. Bezi inkaslarda, Uyghur diyaridiki Uyghurlarqattiq basturuluwatqan shara'itta, Uyghurlarning diniy étiqadi, milliy aditi depsende qilinidighan bu xil qilmishqa qarita, herqaysi döletlerde yashawatqan Uyghurlarning öz shara'iti yar bergen da'iride, namayish qilish, xelq'ara kishilik hoquq organliri, nopuzluq taratqular we öz dölet hökümetlirige anglitish, qatarliq wasitiler arqiliq öz naraziliqini ipadilesh telep qilindi.

Uyghur tordashlar yazghan yene bezi inkaslarda, da'irilerning Uyghur qizlirini xitay yigitliri bilen toylishishqa righbetlendürüliwatqanliqi hetta “Bezi Uyghur ata-anilarning qizlirini xitaylargha yatliq qilish bésimigha uchrawatqanliqi” heqqidiki uchurlarmu yollandi.

29-May küni wats'ap, feysbok qatarliq ijtima'iy munberlerge tarqalghan bir inkasta, öz kimlikini ashkarilimighan bireylennning wetendiki singlisining xitay bilen toylishishqa mejburlan'ghanliqi heqqidiki uchur yollandi. Mezkur uchurda, “Bügün singlimni xitaygha sorap kiriptu. Bichare apam néme déyishini bilmey, qéni qarap baqayli dep jawab bériptu. Hey néme kün bizge!” dégen bayanlar bérildi.

Uyghur qizlirining xitaylar bilen toylishishqa righbetlendürüliwatqanliqi hetta “Mejburlinish” ehwallirining körülüwatqanliqi heqqidiki uchur we inkaslar xelq'ara taratqulardimu me'isilen “Asiya waqti” we bashqilardimu diqqet qozghidi.

Emma, ijtima'iy taratqular we xelq'ara metbu'atlarda ghulghula qozghighan mezkur sin'alghu filimi toghruluq hazirgha qeder xitay hökümet taratqulirida resmiy xewer bérilmidi.

Biraq, radiyomiz éniqlashlar dawamida, Uyghur qizlirining xitay yigitliri bilen toylashqanliqi we Uyghurlar bilen xitaylarning öz-ara toy qilishi teshebbus qilin'ghan bir qisim hökümet xewerliri élan qilin'ghanliqi melum boldi.

Xotenning chira nahiyelik xelq hökümitining tor békitide 2018-yil 5-ayning 11-künidiki sanida 10-may küni chira nahiyesining damku yézisi bashkent medeniyet merkizide, aygül memet isimlik Uyghur qizi bilen chira nahiyeside dangqan shorpisi tijariti qilidighan xitay yigitining toylashqanliqi heqqidiki xewer bérilgen. Mezkur xewerde ikki millettin bolghan bu bir jüp yashning toyining yézidiki xizmet guruppisining riyasetchilikide élip bérilghanliqi, toy murasimida hem Uyghurlarning en-eniwi toy adetliri boyiche hem xitaylarning örüp-adetliri beja keltürülgenliki tilgha élinip, xitay yigitining, ularning toyigha riyasetchilik qilghan xizmet etritige alahide rehmet éytqanliqi tekitlendi.

Biz mezkur xewer élan qilin'ghan waqit torda tarqalghan Uyghur qizining xitay yigiti bilen toylashqanliqi heqqidiki filim bilen waqit jehettin yéqin kelgen ehwalgha asasen, xotenning chira nahiyesidiki damku yézisi, chira baziri we chaqa yéziliq hökümet ishxanilirigha téléfon qilip ehwal igileshke tirishtuq.

Köp qétim téléfon qilish netijiside chira nahiyesi chaqa yézisining téléfoni ulan'ghan bolsimu, emma téléfonni alghan xitay kadir, qalaymiqan urulghan téléfon'gha jawab bermeydighanliqini bildürüp, téléfonni qoyuwetti.

Anglighuchilirimizdin yawropadiki melum dölette yashawatqan bir Uyghur ziyaritimizni qobul qilip, bu yil 5-ayning 25-küni aqsudiki bir tonushidin alghan uchurini inkas qildi.

Uning bildürüshiche, ilgiri wetinidiki chéghida tonushqan dostliridin aqsudiki bir Uyghur yashning özining qiz dostining, aqsugha kelgen xitay eskerge toylishishqa mejburliniwatqanliqi heqqidiki xewerni alghanliqini bildürdi.

Uning bayanliridin melum bolushiche, nöwette aqsu shehiridiki herqaysi ahaliler komitétliri yaki yéziliq hökümetlerning orunlashturushida, her heptining jüme küni Uyghur qizlirini asas qilghan yashlar bilen öylenmigen xitay erlirini asas qilghan xitay yashlirining uchrishish pa'aliyetliri uyushturulghan. Bu xil pa'aliyetlerde her millettin terkib tapqan yashlar öz-ara tonushush, hetta muhebbetliship toylushush terghib qilinidiken.

Emma mezkur anglighuchimiz teminligen uchurni delillesh üchün, biz aqsu sheherlik saqchi idarisining délo melum qilish supisidin igiligen téléfon uchurlirigha asasen aqsu shehiridiki birqanche ahaliler komitétigha téléfon qilip, hökümetning Uyghurlar bilen xitaylarning toylishishini righbetlendürüsh ehwali igileshke tirishtuq.

Aqsudiki ahaliler komitétliri we munasiwetlik hökümet orunlirigha urghan téléfonlirimizning bir qismi aptomatik awaz üskinilirige ulandi, beziliri jawabsiz qaldi.

Uyghur diyaridiki yerlik da'iriler buningdin birqanche yil ilgirila xitaylar bilen toylashqan az sanliq milletlerge étibar bérish heqqidiki bezi belgilimilerni élan qilghan. Xitayning beydu tori arqiliq, 2014-yili 8-ayning 25-küni bayin'gholin oblasti cherchen nahiyelik hökümet teripidin élan qilin'ghan “Az sanliq milletler bilen xenzular toylashqan a'ililerni mukapatlash belgilimisi(sinaq layihisi)” ge érishtuq.

Mezkur belgilimide, xitaylar bilen az sanliq milletler toylashqan a'ililerge siyasiy, iqtisadiy jehettin alahide étibar bérilidighanliqi tekitlinip, shu a'ilining iqtisadiy ehwaligha qarap bu xil a'ililerge turalghu öy, perzentlerning oqush rasxotida étibar qilinidighanliqi, yéngi toy qilghanlargha toydin kéyin 5 yilgha qeder, her yili 10 ming yüen xelq puli mukapati bérilidighanliqi, mezkur belgilimining 2014-yil 8-ayning 21-künidin bashlap ijra qilinidighanliqi eskertilgen.

Uyghurlar xitay da'iriliri teripidin türküm-türkümlep “Terbiyelesh merkezliri” namidiki yighiwélish lagérlirigha qamiliwatqanliqi heqqidiki xewerler köpeygen shara'itta yene Uyghur qizlirining xitay erlirige nikahlinishi teshebbus qilinidighan bu xil ehwallar otturigha chiqqandin kéyin, bu ehwal muhajirettiki Uyghurlar, Uyghur teshkilatliri teripidin qattiq eyibleshke uchrimaqta. Amérika Uyghurliri birleshmisining re'isi ilshat hesenning qarishiche, bu xitayning Uyghurlarni assimilyatsiye qilish siyasitining bir qismidin ibaret.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.