Uyghur éligha nishanliq yardem bérishni kücheytish Uyghurlarni assimilyatsiye qilishni tézlashturushni meqset qilidighanliqi bildürülmekte

Muxbirimiz irade
2013.09.25
uyghur-elige-kochmen-paxta-terish.jpg Xitay puqralirining xitay ölkisidin türkümlep Uyghur éligha paxta térish üchün kétiwatqan körünüshi. 2013-Yili 1-séntebir, shüchang.
EyePress News

4-Qétimliq “Shinjanggha nishanliq yardem bérish” xizmiti yighini 23-séntebirdin 24-séntebirgiche béyjingda échildi. Mezkur yighinda Uyghur élida halqima tereqqiyat we menggülük eminlikni ishqa ashurushning tarixi pursitini ching tutush qattiq tekitlendi we shinjanggha yardem bérish xizmitini kücheytish telep qilindi. Xitay hökümiti tekitlewatqan bu tarixi purset némidin ibaret? közetküchiler buninggha izahat bérip, Uyghurlarni assimilyatsiye qilish istratégiyisini téz ishqa ashurush, dep körsetti.

Béyjingda ichilgen “Shinjanggha nishanliq yardem bérish” xizmiti yighini ikki kün dawam qilip, seyshenbe küni ayaghlashti. Yighin'gha qatnashqan herqaysi dölet derijilik emeldarlar, Uyghur éli we Uyghur éligha yardem bériwatqanliqi ilgiri sürülüwatqan 19 ölkining rehberliri bu ikki künlük yighin jeryanida 19 ölkining Uyghur élidiki échish türlirini köpeytip emeliyleshtürüsh, ichkiridiki ixtisasliq xadimlarni shinjanggha yötkesh, Uyghur élidiki yashlarni ichkirige yötkesh we qosh til ma'aripini kücheytish arqiliq shinjanggha yardem bérish xizmitini yéngi pellige chiqirish heqqide muhim yolyoruqlarni aldi.

Bu nöwetlik shinjanggha nishanliq yardem bérish xizmiti yighinida otturigha qoyulghan ikki muhim nuqta bolsa ishqa orunlashturushni ilgiri sürüsh we ma'aripni kücheytish. Emma xitay kompartiyisi siyasiy byurosi da'imiy komitétining ezasi, siyasiy kéngeshning re'isi yü jéngshingning sözidin qarighanda, xitay hökümiti dewatqan ishqa orunlashturushning-jenubtiki Uyghur yashlarni ichkiride, ichkiridiki xitaylarni Uyghur élida ishqa orunlashturushni közde tutqanliqi, ma'aripni kücheytish déginining emeliyette qosh til ma'aripini kücheytish dégenni közde tutqanliqi melum bolmaqta. Xitay kündilik gézitining bu heqtiki in'glizche xewiride bayan qilinishiche, yü jingshing yighinda “Shinjangdiki az sanliq millet ammisining ichkirige bérip ishqa orunlishishini qizghin qollashni yolgha qoyush arqiliq, shinjang bolupmu jenubiy shinjangdiki az sanliq millet ammisining ishqa orunlishish yollirini üzlüksiz kéngeytish kérek. Ma'aripni qet'iy tewrenmey rawajlandurup, qosh til ma'aripi we kespiy ma'aripni qollash, idiye-siyasiy terbiyelinishni kücheytish kérek” dep söz qilghan.

Xitay hökümiti 5-iyul ürümchi weqesidin kéyin achqan “Shinjang xizmiti yighini”ning Uyghur élining iqtisadiy tereqqiyatini yuqiri kötürüp, xelq turmushini yaxshilap, Uyghurlarning naraziliqini peseytidighanliqini teshwiq qildi we her bir pursette 19 ölkining Uyghur éligha meblegh we ixtisasliq xadim jehette yardem qiliwatqanliqini ilgiri sürüp, uninggha medhiye oqudi. Emma chet'ellerdiki Uyghur teshkilatlirining köz qarishi bolsa buning eksiche. Ular “Shinjang xizmiti yighini” échilghandin buyan Uyghur élining weziyitining téximu keskinliship ketkenlikige ishinidu. Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit ependi bügün bu heqte toxtilip, “Shinjanggha nishanliq yardem bérish” xizmiti yighinining emeliyette Uyghur élini téximu ilgiriligen halda talan-taraj qilishni meqset qilidighanliqini bildürdi.

Xitay hökümiti Uyghur élida halqima tereqqiyat pilanini yolgha qoyghandin buyan dawamliq halda “Tarixi purset” dégen bir sözni otturigha chiqardi. Ula Uyghur élini bashquridighan rehberlirige herbir yighinda tarixi pursetni ching tutushni eskertip keldi. Xitay kompartiyisi siyasiy byurosi da'imiy komitétining ezasi yü jingshingmu bu nöwetlik yighinda qilghan sözide oxshashla “Shinjanggha nishanliq yardem bérish xizmitini ishqa ashurush, halqima tereqqiyat we shinjangning uzaq muddetlik eminlikini ishqa ashurushtiki tarixi pursetni ching tutush” heqqide söz qilghan. Xitay hökümiti dewatqan bu tarixi purset zadi némidin ibaret? türkiye hajettepe uniwérsitéti oqutquchisi doktor erkin ekrem ependi xitay tilgha éliwatqan tarixi pursetlerning menisi üstide toxtaldi.

Xitay hökümitining Uyghur élida diniy bésim siyasiti, qosh til ma'aripi nami astidiki xitay tili ma'aripini omumlashturush siyasiti we nopus yötkesh siyasetliri Uyghurlarning qattiq naraziliqini téximu ulghaytiwatqan bolup, yéqindin buyan Uyghur élida naraziliq heriketliri arqa-arqilap meydan'gha keldi. Emma xitay hökümiti bolsa weqelerni térrorluqqa hetta chet'ellerdiki térror teshkilatlirigha baghlap chüshendürüp, milliy siyasitige qaritilghan tenqidlerni izchil qobul qilmay, siyasetlirini izchil dawam qildi. Bu nöwetlik “Shinjanggha nishanliq yardem bérish” xizmiti yighinining omumiy rohidin qarighandimu, xitay hökümiti bu xil siyasetlirini oxshash dawam qilishni uni hetta téximu kücheytip dawam qilip, yéngi bir pellige kötürüshni teshebbus qilghan. Uninggha Uyghurlar anglashni arzu qilidighan, Uyghurlarning naraziliqini peseytishni meqset qilghan héchqandaq bir tüzitish kirgüzülmigenliki melum bolmaqta. Doktor erkin ekrem ependi bolsa xitay hökümitining hazir Uyghurlarni assimilyatsiye qilishni toluq we téz ishqa ashurushtin bashqa istratégiyisining yoqluqini we bu niyitiningmu intayin qet'iylikini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.