Рошән аббас: “хитай билән бир тәрәптә турғанлар қатилниң шериклиридур!”

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2022.06.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
roshen-gulshen-abbas-1.jpg “уйғур һәрикити” тәшкилати башлиқи рошән аббас ханим хитай лагериға елип кетилгән ачиси гүлшән аббасниң из дерикини қилмақта.
campaignforuyghurs.org

Германийәдә нәшрдин чиқидиған даңлиқ гезитләрдин бири болған “дуня” гезити 19-июндики йәкшәнбилик алаһидә санида “германийәниң тарихниң тоғра тәрипидә туридиған бир пурсити бар” намлиқ зор һәҗимлик зиярәт хатирисини елан қилип күчлүк тәсир қозғиди. Бу зиярәт хатирисини “дуня” гезитиниң “йәкшәнбидә дуня” намлиқ алаһидә сәһиписиниң һәмдә “берлин сәһәр почтиси” гезитиниң сиясий муһәррири данийел фридрик стурим әпәнди елан қилған болуп, униң зиярәт обйекти мәркизи вашингтондики уйғур һәрикити тәшкилатиниң директори рошән аббас ханим болған. Гезит йүзигә җаза лагериниң сүрити, рошән аббас ханимниң ақсарай алдида намайиш қиливатқан көрүнүши вә униң америкилиқ мәшһур шәхсләрдин авам палатасиниң башлиқи нәнсий пелоси билән биргә чүшкән рәсимлири берилгән.

Мақалә мундақ башлиниду: “бейҗиңниң сақчилири униң һәдисини йерим кечидә тутуп елип кетип, 20 йиллиқ қамақ җазасиға мәһкум қиливетиду. Уйғур қизи рошән аббас һәдисиниң әркинлики үчүн америкида күрәш қилмақта. Буниң нәқәдәр қейинлиқини у зиярәт җәрянида баян қилип өтти. Һәйран қаларлиқи, у германийә қидирил җумһурийитидинму нарази болғанлиқини ипадилиди”.

Америка дөләт мәҗлисидики гуваһлиқ йиғинида уйғур сиясий паалийәтчи рушән аббас ханим гуваһлиқ бәрмәктә. 2019-Йили 9-апрел, вашингтон.
Америка дөләт мәҗлисидики гуваһлиқ йиғинида уйғур сиясий паалийәтчи рушән аббас ханим гуваһлиқ бәрмәктә. 2019-Йили 9-апрел, вашингтон.
RFA/Eziz

Мақалида уйғурларниң җаза лагерлириға қамилип, хитайниң еғир дәриҗидики бастурушлириға учраватқанлиқидәк абстракт баянларға яки “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” гә охшаш дәлил-испатларға орун берилмигән. Әксичә уйғурдин ибарәт бир милләтниң түптин йоқитилиш гирдабиға келип қалғанлиқи аддий, конкрет деталлар билән һаят шаһитларниң тили арқилиқ йорутулуп, хитай мустәбит һакимийитиниң уйғур диярида йүргүзүватқан инсанийәтсиз қилмишлири, әшәддий қирғинчилиқлири тәсирлик бир рәвиштә ипадиләп берилгән. Мәсилән: “көз әйнәк тақимиса, һечнемини көрәлмәйдиған, әзәлдин сиясий билән алақиси болмиған, бешиға ромал артмайдиған, явропалиқларға охшашла нормал кийинип йүридиған дохтур гүлшән аббас ‛террорист‚ дегән төһмәт билән бир кечидила тутуп кетилип, көздин ғайиб болиду. Униң 2018-йили тутуп кетилишигә, тутулуштин 6 күн илгири сиңлиси рошән аббасниң мәркизи вашингтондики худсон ақиллар амбирида җаза лагерлири тоғрисида сөзлигән нутқи сәвәбчи болиду. Кесәлләрниң дәрдигә дәрман болуп яшайдиған бир аддий аял, өзи билән һеч мунасивити болмиған бир җинайәт билән 20 йиллиқ кесиветилиду. Әмма униң 20 йиллиқ кесиветилгәнлики 2020-йили мәлум болған болсиму, қайси түрмидә яшаватқанлиқи, һаят яки өлүкликидин һазирғичә учур алғили болмайду”.

Мақалида, гүлшән аббасниң пәқәтла бир мисал икәнлики, санини һазирға қәдәр билгили болмайдиған талайлиған инсанларниң һәр түрлүк төһмәтләр билән тутуп кетилип түрмиләргә бәнд қилинғанлиқи, җаза лагерлирида меңә ююшқа мәҗбурланғанлиқи яки хитай завутлирида мәҗбурий қул әмгикигә селиниватқанлиқи баян қилинип, рошән аббасниң “уларниң гунаһи пәқәтла уйғур болғанлиқ!” дегән кәлимисиниң һәқиқити йорутуп берилиду.

Мақалида диққәткә сазавәр болған бир нуқта, рошән аббас ханимниң германийә қидирил җумһурийитини кәскин ибариләр билән әйиблигәнлики болған. У сөзидә “хитай билән бир тәрәптә турғанларниң һәммиси қатилниң шериклиридур!” дегәнни тәкитләйду һәмдә германийәгә тәвә BMV, VW кәби 2 миңдин артуқ ширкәтниң хитайда тиҗарәт қиливатқанлиқини, хитай һакимийитиниң мәҗбурий әмгикидин нәпкә еришиватқанлиқини, уйғурларниң қени билән боялған мәһсулатлардин пайда еливатқанлиқини әскәртип: “әслидә, германийәниң тәҗрибә-савақларға еһтияҗи йоқ, чүнки германийә җаза лагерлирини баштин көчүргән дөләт, бирақ германийә тарихтин һеч савақ алмиған. Иқтисадий мәнпәәт үчүн хитай билән иш бирлики қилишни давамлаштурмақта. Германийәниң тарихниң тоғра тәрипидә туридиған бир пурсити бар, хитай болса қатил һакимийәт, герман ширкәтлири униңдин қолини үзмисә, хитайниң қатиллиқиға шерик болған болиду” дәйду. Рошән аббас ханимниң “германийәниң тарихниң тоғра тәрипидә туридиған бир пурсити бар” дегән сөзи мәзкур зиярәт хатирисигә баш тема қилинған.

“германийәниң тарихниң тоғра тәрипидә туридиған бир пурсити бар” намлиқ әсәрниң елан қилиниши мунасивити билән зияритимизни қобул қилған рошән аббас ханим германийә тоғрисидики мәзмун һәққидә мундақ дәйду: “көргиниңиздәк, бу зиярәтниң мәзмун даириси кәң, соалларниң вәзни еғир болди. Мәнму дейишкә тегишлик болғанни дедим. Сөзлирим қаттиқрақ иди. Болупму, тарихта натсистларниң тәрипидә турған бәзи герман ширкәтлириниң, һазир хитайниң йенида туруватқанлиқини, улар үчүн тарихниң тоғра тәрипидә туридиған ахирқи бир пурсәтниң қалғанлиқини, әгәр бу герман ширкәтлири хитайдин еришиватқан мәнпәәттин дәрһал қол үзмисә, келәчәктә уйғурларниң қенини ичиватқан қатил хитайға шерик болғанниң һесабини беридиғанлиқини очуқ оттуриға қойғанидим. Буниң мәсулийитиниң германийә һөкүмитидә икәнликиниму әскәрткән идим. Дегәнлиримни гезит йүзидә елан қилишқа җор´әт қилалапту. Буниңдин хуш болдум”.

Мақалида рошән аббас ханимниң “мән үчүн америкfға кимниң президент болуши, ақсарайни кимниң башқуруши муһим әмәс, муһим болғини инсанпәрвәрлик” дегәндәк ибарилиригиму орун берилгән болуп, у сөзидә 21-әсирдики инсанийәт дунясиниң әң зор паҗиәси болған шәрқий түркистандики җаза лагерлири мәсилисигә көңүл бөлмигән кишиләрниң ким болушидин қәтий нәзәр әркинлик, демократийә, кишилик һоқуқ дегәндәк қиммәт қарашлириға саһиб икәнликидин гуманлинидиғанлиқини тилға алған. У бу һәқтә мундақ дәйду: “биз башқиларға дәрдимизни ейтип, уларниң һесдашлиқини қозғайдиған басқучтин өтүп кәттуқ. Биз шәрқий түркистанда йүз бериватқан инсанийәткә қарши җинайәт вә ирқий қирғинчилиққа нисбәтән ‛немишқа қарап турисиләр? инсан болсаңлар, гәп қилиңлар! ‚ дәп уларниң ғуруриға хитаб қилидиған, адимийлик мәҗбурийәтлирини қозғайдиған басқучқа кирдуқ. Чүнки шәрқий түркистан паҗиәси ялғуз уйғурниң паҗиәси әмәс, пүткүл инсанийәтниң паҗиәсидур!”.

Зиярәт хатирисиниң һәҗми зор болуп, униңда рошән аббас ханимниң 1985-йили вә 1988-йиллири үрүмчи йүз бәргән алий мәктәп оқуғучилар һәрикитиниң актиплиридин бири болғанлиқи, униң 1989-йили америкfға чиқип кәткәнлики, һазир мәркизи вашингтондики “уйғур һәрикити” тәшкилатиниң директори болуп хизмәт қиливатқанлиқи, барлиқини хитай зулуми астидики уйғурларниң әркинлики, азадлиқи үчүн сәрп қиливатқан җәңгивар бир аял икәнлики бу зиярәт хатирисигә муқәддимә қилинған.

Мақалида рошән аббасниң муну сөзлири алаһидә гәвдиләндүрүлгән: “мәҗбурий әмгәк вә қуллуқ германийә һәм явропа иттипақиниң қанунлирида мәний қилинған. Бирақ улар бу қанунға асийлиқ қилмақта. Әгәр мәҗбурий әмгәк вә қуллуқ һәқиқәтән қанунсиз болса, уларға хитайда немә бар? бир инсанниң қени бәдилигә, иккинчи бир инсанни пулдар қилиш керәкму? уйғурларму худаниң бәндиси әмәсму? русийә украинаға бесип киргәндин кейин нурғунлиған герман ширкәтлири русийәдин айрилди. Бирақ улар немишқа ирқий қирғинчилиқ йүз бериватқан хитайдин айрилмайду? чүнки, уларниң русийәдин алидиған пайдиси, хитайдин алидиған пайдисидин аз иди. Заманида нурғун дөләтләр натсистларниң немә қиливатқанлиқини билип туруп, һечнемини көрмигән, билмигән қияпәттә улар билән сода қилишни давамлаштурған иди. Б м в һәмдә в в лар натсистларни қоллиған иди. Бу ишларниң болғиниға 70 йилдин ешип кәтти. Әмма бүгүн охшимайду. Биз учур дәвридә яшаватқанлиқимиз үчүн, хитайниң немә қиливатқанлиқини бүгүн һәммә адәм билиду. Көрмәскә, билмәскә селивелишлар әмди ақмайду. Ирқий қирғинчилиқ алдида битәрәплик дегән нәрсә мәвҗут әмәс”.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.