Хәлиқ "вәкили" дилнар абдулла мухбиримизниң зияритидин өзини қачурди


2008.03.05

Хитайниң 11 ‏ - нөвәтлик мәмликәтлик хәлқ қурултийи түнүгүн йәни 5 ‏ - март күни рәсмий ечилди. Йиғинда баш министир вен җябав ечилиш нутқи сөзлиди. Вен җябав нутқида, хитайниң коммунистик партийә йетәкчиликидә сотсиялистик демократийини техиму кеңәйтидиғанлиқи, җүмлидин дөләт аппаратлирида ислаһат елип баридиғанлиқи, мал баһасиниң өсүши вә пул пахаллиқини контрол қилидиғанлиқи қатарлиқ нуқтиларда алаһидә тохталди. Әмма хитайдики миллий мәсилиләр һәққидә еғиз ачмиди.

Вен җябав: " олимпиккә саһипханлиқ қилиш хитай миллитиниң иптихари"

Вен җябав сөзидә, бейҗиң олимпикиниң хитай хәлқиниң миллий иптихари икәнликини, олимпикниң хитайниң иқтисадий вә иҗтимаий тәрәққиятини илгири сүрүпла қалмай дуня билән һәмкарлишишини илгири сүридиғанлиқини билдүргән. Вен җябавниң билдүрүшичә, бейҗиң олимпики хитай миллитиниң йүз йиллиқ арзу - армининиң әмәлгә ешиш пурситидур. Йәнә ройтерс агентлиқиниң хәвәр қилишичә, хитай нөвәттә әң әндишә қиливатқан мәсилә олимпикниң бихәтәр өткүзулишидур.

Ройтерисниң 5 ‏ - марттики хәвиридин қариғанда, хитайниң олимпик бихәтәрлики мәсилисидә әң чоң әндишиси уйғур мустәқилчилиридур. Шуңа хитай, бу һәқтә, хәлқара сақчи оргини,хәлқара атом - енергийә тәкшүрүш орни, америка дөләт бихәтәрлик идариси қатарлиқ алақидар орунлардин ярдәм сориған. Булардин, бүгүн хәлқара сақчи оргини хитайниң бу тоғридики әндишисини испатлиғидәк пакит тапалмиғанлиқини елан қилған. Хитайниң уйғур мәсилисидин бу дәриҗидә әндишә қилип туруқлуқ, 11 ‏ - нөвәтлик мәмликәтлик хәлқ қурултийида хитайдики миллий мәсилиләр һәққидә һеч тохталмаслиқи көзәткүчиләрниң диққитини тартмақта. Әмма хәлқара мәтбуатлар бу қетимқи қурултай хәвәрлиридә уйғур мәсилисигә алаһидә етибар бәрди.

Дилшат ришит: " баянатлиримиздин мәқсәт, уйғур мәсилисини хәлқара күнтәртиптә тутуш"

Франсийә ахбарат агентлиқи, ройтерс агентлиқи, вашингтон почтиси гезити қатарлиқ даңлиқ ахбарат вастилири дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришитниң баянатиға кәң орун бәрди. Болупму дилшат ришитниң, 11 ‏ - қурултайда, уйғур хәлқиниң өз тәқдирини өзи бәлгиләш һоқуқи музакирә қилиниши керәклики, уйғур вәтининиң наминиң шәрқи түркистан дегән қәдимий вә қануний наминиң әслигә кәлтүрүлүши керәклики һәққидики тәклипи хәвәрләрниң сәрләвһиси қилинди.

Дилшат ришит 11 ‏ - қурултай вә уйғурлар һәққидә тохтулуп мундақ дәйду: ‏11 - " қурултайниң уйғур мәсилисини тилға алмайдиғанлиқини билимиз, чүнки хитайниң мәқсити, уйғур мәсилисини хәлқара күнтәртиптин узақ тутуш; биз уйғур мәсилисини хәлқара күнтәртипкә әкилиш, уйғурларниң өз һәқ - һоқуқидин мәңгү ваз кәчмәйдиғанлиқини хитай вә дуня җамаитигә билдүрүш үчүнла бу баянатларни бериватимиз. Бу баянатимиз һәргиз, хитайниң қурултайлиридин уйғурларниң дәрдигә дава тепиш үчүн әмәс. Уйғур мәсилисини хитай хәлқ қурултийи әмәс, кәлгүсидики шәрқи түркистан парламентила музакирә қилиду вә һәл қилалайду. Бизниң мәқситимиз мәсилини күнтәртипкә әкилиш вә күнтәртиптә тутуп туруш."

Хитай вақит гезитиниң түнүгүнки хәвиридә билдүрүлишичә, дилшат ришит, 11 - қурултай мунасивити билән уйғур елиниң вәкиллиригә мураҗиәт елан қилған. У мураҗиитидә мундақ дегән: мәзкур вәкилләрни уйғур хәлқи үз ирадиси билән сайлап чиқмиди, шундақтиму, уларниң ичидә миллитиниң мәнпәәти үчүн сөз қилишни ойлайдиған бирқанчә кишиниң барлиқиға ишинимиз. Улар, қурултайда, хитай һөкүмитини тәнқид қилмисиму, әйиблимисиму, уйғур мәсилисиниң мәвҗут мәсилисидин бир - иккини оттуриға қойса, һәм миллий, һәм инсаний мәҗбурийитини ада қилған болиду дәп қараймиз. Уларниң бу хизмитини бүгүн уйғур хәлқи мукапатлиялмайдиғанлиқи ениқ, әмма тарих буниңға җаваб қайтуриду.

Вәкил дилнар абдулла әһваллишишқиму җүрәт қилалмиди

Бу қетимқи йиғинға уйғур районидин кәлгән вәкилләр 60тин артуқ болуп, буниң үчтин бир қисмини уйғурлар игиләйду. Биз бейҗиңдики шинҗаң вәкиллири өмикиниң башлиқиға телефон қилғинимизда, телефон елинмиди, вәкилләрдин сәнәтчи дилнар абдуллаға телефон қилдуқ. Телефонимизни қобул қилған дилнар әһваллишишқиму җүрәт қилалмиди.

Бу аваз, гәп қилалайдиған туруп гәп қилмайватқан яки гәп қилалмайватқан вә яки қилдурулмайватқан, бу қетимқи уйғур районидин кәлгән вәкилләрдин бири, гүлнар абдулланиң авазидур. Бу йәрдә гәп қилалмайватқан ялғуз дилнар абдуллаһму яки уйғур миллитиму? бу соалниң җаваби аңлиғучилиримизниң диққитигә һавалә.

Төвәндә, йеқинқи заман уйғур сиясий тарихида, бир уйғур вәкил тәрипидин уйғур мәсилиси ашкара тилға елинған бир йиғинни әсләп өтүш билән прогирамимизни ахирлаштуримиз, бу йиғин, 1996 ‏ - йили бейҗиңда ечилған мәмликәтлик сиясий кеңәш йиғинидур, йиғинда ваң лечүәнниң уйғур хәлқини сиясий, иқтисади, маарип вә пиланлиқ туғут қатарлиқ җәһәтләрдә чәткә қаққанлиқи қаттиқ тәнқид қилинған. Бу тәнқидни оттуриға қойған киши сабиқ сиясий кеңәш вәкили, нөвәттә ғулҗида " у уйғур хәлқини бәхиткә ериштүрәләмду " дәп тәнқид қилиниватқан, һазир муһаҗирәттә паалийәт елип бериватқан уйғур миллий һәрикитиниң рәһбири рабийә қадир ханимдур. (Шөһрәт һошур)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.