Пакистан қәбилиләр районидики 22 нәпәр уйғурни қайтуруп берәмду ?


2007.06.25

Пакистан ички ишлар министири аптап хан шарпо башчилиқидики бир пакистан вәкилләр өмики, хитай - пакистан арисидики тероризимға қарши бихәтәрлик һәмкарлиқини күчәйтиш асаси тема қилинған сөһбәткә қатнишиш мәқситидә дүшәнбә күндин башлап хитайни зиярәт қилишқа башлиди. Хитай - пакистан бихәтәрлик сөһбитидә немә мәсилиләр музакирә қилинмақчи ? мәтбуатларниң хәвәр қилишиға қариғанда , хитай ‏пакистан билән болған мунасивәтләрдә пакистанниң қәбилиләр райониға йошурунувалған уйғур мусапирларниң бар -йоқлуқиға қизиқмақта.

Сөһбәт темиси 22 нәпәр уйғурға четиламду ?

Хитай бихәтәрлик даирилириниң ички ишлар министири аптаб хан шәрпо башчилиқидики пакистан вәкилләр билән өмики билән өткүзмәкчи болған бихәтәрлик сөһбитиниң әң муһим темилириниң бири, уйғурларниң хитайға қарши пакистандики паалийити, болупму пакистандики қәбилиләр райониға йошурунувалған 22 нәпәр уйғур мусапирни хитайға өткүзүп бериш вә пакистанда хизмәт қиливатқан хитай пуқралириниң бихәтәрлик мәсилиси болуши мумкин.

Пакистан вә һиндистан мәтбуатлири йеқинқи хәвәрлиридә, хитай һөкүмити пакистан бихәтәрлик даирилирини 22 нәпәр уйғурниң тизимлики билән тәминлигәнликини, бу кишиләрниң пакистандики қәбилиләрниң райониға йошурунувалғанлиқини вә пакистан һөкүмитидин уларни тутуп хитайға өткүзүп бериш тәләп қилинғанлиқини билдүргән.

Пакистан растла уйғурларни өткүзүп бәрмигәнмиду ?

Пакистан вә һиндистан мәтбуатлириниң хәвиригә қаримай, пакистан һөкүмити хитай даирилиридин қәбилиләр районидики уйғурларни тутуп өткүзүп бериш тоғрисида һәр қандақ бир тәләп кәлгәнликини рәт қилмақта. Пакистан ички ишлар министирлиқиниң баянатчиси җавед иқбал чеманиң йәкшәнбә күни пакистан мәтбуатлириға ашкарилишичә, пакистан аталмиш хитайниң ғәрбидики шинҗаң районидин кәлгән уйғур бөлгүнчиләрни өткүзүп бериш тоғрисида хитай даирилиридин һәр қандақ бир илтимас тапшуруп алмиған. У, "улар биздин һәр қандақ кишини тәләп қилип бақмиди шундақла бизгә бир тизимлик тапшурулуп бақмиди " дәйду. Җавед иқбал чема, пакистан һөкүмитиниң афған , оттура асия вә әрәб милитанлар паалийәт елип бериватқан қәбилиләр районидики уйғурларға мунасивәтлик тәпсилий учурлардин хәвири йоқлуқини билдүрмәктә.

Пакистанда қолға елинған чәтәлликләрниң адәттә өз дөлитигә қайтурулидиғанлиқини тәкитлигән җавед иқбал чема, пакистанниң бурун уйғурларни хитайға өткүзүп бәргәнликини "мән аңлап бақмидим" дәйду. Мәркизи германийидики дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит, пакистан ички ишлар министирлиқи баянатчисиниң уйғурларни хитайға өткүзүп бәргәнликини аңлап бақмиғанлиқидин һәйран қалди.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати : уйғурларни террорчи, дәп әйипләшкә пакит йоқ

Хитай һөкүмити қәбилиләр районидики бу кишиләр"шәрқи түркистан ислам һәрикити"ниң әзалири икәнлики вә әл қаидә билән мунасивити барлиқини илгири сүрсиму, лекин хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири бу кишиләр хитайға өткүзүп берилсә, уларниң кишилик һоқуқи дәпсәндә қилиништин сақланғили болмайдиғанлиқини, уларниң тән җазаси, адаләтсиз сотлиниш вә өлүм җазасиға һөкүм қилиниш еһтимали барлиқини агаһландуруп , пакистан даирилирини уларни хитайға өткүзүп бәрмәсликкә чақирмақта.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң хитай мәсилиләр тәтқиқатчиси коринна барбара франшисниң америка мәтбуатлириға әскәртишичә, хитай һөкүмити уйғурларни террорчи, дәп әйиблигән болсиму, лекин уларниң террорчи икәнликини испатлайдиған пакитни оттуриға қоюп бақмиған. Коринна барбара франшис мундақ дәйду : хитай һөкүмити шинҗаңдики бәзи уйғурларни изчил түрдә террорлуқ вә бөлгүнчилик қатарлиқ һәр хил җинайи һәрикәтләр билән шуғулланмақта, дәп әйиблигән болсиму, лекин буниңға мунасивәтлик бир пакитни оттуриға қоймайла қалмай, бу кишиләрни адаләтсиз сотлайдиған, еғирлаштуруп җазайдиған әһваллар омумлашқан".

Өткүзүп берилгән уйғурларниң из дерики қени ?

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатидики коринна барбара франшисниң әскәртишичә, кишидә әндишә яритиватқан мәсилиләрниң бири, хитайға өткүзүп берилгән уйғурларниң из - дерикини қилиш мумкинчилики болмайватқанлиқидур. У, " хитай һөкүмитиниң чәклимиси түпәйли биз даим қайтуруп берилгән уйғурларниң җазаға учраш әһвалини игиләшкә шундақла хитай һөкүмитиниң қандақ пакитларни оттуриға қоюп уларға җинайәт бекитиватқанлиқини билишкә амалсиз қеливатимиз. Мушу сәвәбләр түпәйли биз юқириқи 22 нәпәр уйғурниң хитайға өткүзүп берилгәндин кейинки тәқдиридин әндишә қилимиз" дәйду.

Дуня уйғур қурултийидики дилшат ришит, әгәр бу 22 нәпәр уйғур хитайға өткүзүп берилсә, уларниң ақивитигә капаләтлик қилғили болмайдиғанлиқини билдүрмәктә.

Пакистанлиқлар мусапирларни ғәйри қануни йоллар билән өткүзүп беришкә қарши турамду ?

Пакистан кишилик һоқуқ комитетидики әфрасияб кардак, америка мәтбуатлириға бәргән баянатида мәзкур тәшкилатниң кишиләрни ғәйрий қануни йоллар билән өткүзүп беришкә вә өткүзүвелишкә қарши туридиғанлиқини билдүрмәктә. У, пакистанниң қәбилиләр районидики бу 22 уйғурниң әсәбий унсурлар топлашқан районға йошурунувалғанлиқини, пакистан һөкүмитиниң уларни наһайити тез арида қолға чүшүрүш мумкинчилики наһайити аз икәнликини билдүргән.

Шинхуа ахбарат агентлиқиниң бу һәқтики хәвиригә қариғанда, хитай җамаәт хәвпсизлик министири җав йүңкаң вә юқири дәриҗилик хитай бихәтәрлик әмәлдарлири пакистан ички ишлар министири шәрпо билән көрүшидикән шундақла тәрәпләр " бихәтәрлик вә тероризимға қарши туруш саһәсидә һәмкарлишиш һәм "пакистанда яшаватқан вә хизмәт қиливатқан хитай пуқралириниң бихәтәрлики" кә капаләтлик қилиш қатарлиқ мәсилиләрни музакирә қилмақчи икән. Пакистан ички ишлар министириниң зиярити шәнбә күни пакистанниң исламабад шәһиридә талипларниң бу шәһәрдики бир хитай паһишиханисиға һуҗум қилип, паһишиханида ишләйдиған 6 нәпәр хитайни гөрүгә тутувелиш вәқәсидин кейинла башланди. (Әркин)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.