Istanbulda xitaygha qarshi 26 - iyul namayishi

2009 ‏ - Yili 7 ‏ - ayning 26 ‏ - küni xitayning istanbulda turushluq konsulxanisi aldida namayish ötküzüldi. Namayishqa istanbulda pa'aliyet qiliwatqan sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti, sherqiy türkistan wexpi, sherqiy türkistan yashlar teshkilati qatarliq sherqiy türkistan ammiwiy teshkilatlarning ezaliri ishtirak qildi.
Muxbirimiz arislan
2009-07-27
Share
Istanbul-26-iyul-urumqi-namayish-305 2009 ‏- Yili 7 - ayning 26 - küni, xitayning istanbulda turushluq konsulxanisi aldida ötküzülgen, istanbulda paaliyet qiliwatqan sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyiti, sherqiy türkistan wexpi, sherqiy türkistan yashlar teshkilati qatarliq sherqiy türkistan ammiwiy teshkilatlarning ezaliri ishtirak qilghan keng kölemlik namayishtin bir körünüsh.
RFA Photo / Arslan

Namayishqa yene, istanbulda yashawatqan Uyghur, qazaq, türklerdin bolup 400 din nurghun kishi qatnashti.

Namayishning asasiy meqsiti, 5 ‏ - iyul ürümchi weqesi yüz bergen waqittin hazirghiche xitay eskerlirining öymu ‏ - öy kirip Uyghurlarni tutuwatqanliqigha qarshi turush we tutqun qilin'ghan bigunah minglighan Uyghurlarni shertsiz qoyup bérish üchün dunya jama'itini xitaygha qarshi bésim qilishqa chaqiriq qilishtin ibaret iken.

Namayishchilar qollirida ürümchidiki qanliq weqede ölüp ketken Uyghurlarning resimlirini we tutqun qilin'ghanlar qoyup bérilsun, sherqiy türkistan köyüwatidu. Qatil xitay sherqiy türksitandin chiqip ket! Uyghurlargha erkinlik! dégendek chong xetler yézilghan wiwiska ‏ - taxtilarni kötürüwalghan bolup, qatil xitay sherqiy türkistandin chiqip ket, yashisun musteqil sherqiy türksitan! heq ‏ - hoquq, adalet, Uyghurlargha hörriyet ! ürümchige salam, qarshilishish dawam dégendek sho'arni towlap xitay konsulxanisi aldigha yiqinlap keldi.

Namayishchilarning ghezep ‏ - nepiriti tolup tashqan bolup, ular xitay konsulxansigha bésip kirishke urundi, saqchilarning tosqunluq qilishi bilen namayishchilar bilen saqchilar otturisida tonuqush yüz berdi, namayishchilar saqchilarni ittirip xitay konsulxansi derwazisi aldigha yéqinlap keldi, emma namayishchilarni kontrol qilalmighan saqchilar axiri namayishchilargha qaritip yash aqquzüsh bombisi atti, yash aqquzüsh bombisining tesirige uchrighan namayishchilar saqchilarni bösüp ötelmidi we xitay bayriqigha ot yaqti.

Saqchilar namayishchilarni qaytip kétishke chaqirdi, namayish jeryanida bezi ayallar yighlidi. Üst kiyimlirini séliwitip bedenlirini qizil reng bilen boyuwalghan 6 neper namayishchi qolliri baghlan'ghan halette namayishchilarning aldida mangdi. Ikki neper yash, xitay konsolxanisining témigha chiqip ay yultuzluk kök bayraqni qadidi. Sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iytining bashliqi hidayetullah oghuzxan we yashlar teshkilati bashliqi tibet yüjetürk qatarliq 5 kishi xitay derwazisining aldigha qara chembirek qoydi. Türkiyide qara chembirek insaniyetke qarshi jinayet ötküzgenler üchün qoyilidu.

Namayish jeryanida axbarat élan qilish yighini ötküzüldi, axbarat élan qilish yighinigha nurghun radi'o ‏ - téléwiziye we gézit, zhurnal muxbirliri qatnashti. Axbarat élan yighinida sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetulla oghuzxan söz qildi.

Hidayetulla oghuzxan xitay saqchilirining ürümchide bigunah Uyghurlarni tutqun qiliwatqanliqini eyiblep mundaq dédi: "térrorchi xitay hakimiyiti sherqi türkistanda élip bériwatqan qetli'amni bir minutmu toxtatmay dawamlashturmaqta we omumyüzlük tutush buyruqi chiqirip, kéchiliri öy  öy axturup yürüp, bigunah yashlirimizni er  ayal ayrimay tutup kétiwatidu. Emma saxtipez xitaylar burunqi we hazirqi jinayi qilmishlirini yoshurush üchün dunya xelqige weqening omumyüzlük basturulghanliqini, hayatiy pa'aliyetning normallashqanliqini, xelqning tinch we huzur ichide hayatini dawamlashturuwatqanliqini élan qilmaqta. Emma sherqiy türkistan'gha yétip barghan türk we bashqa chet'ellik muxbirlar yetküzgen xewerlerdin biliwalalaymizki, sherqiy türkistan xelqi hélimu hem endishe, wehime ichide yashawatidu, hetta beziliri kochigha chiqishqimu jür'et qilalmaywatidu, hayati xewp ichide bolghachqa héchkim weqe heqqide éghiz achalmaywatidu, uning üstige kochilar chölderep, gep qilghudek birer ademmu tépilmaywatidu. Hazir Uyghurlar topliship olturaqlashqan mehelle  kochilardin héchkimni tapqili bolmaydu. Qéni bu kishiler? qoshna ‏ - qoshnisidin xewer alalmaywatidu, yashan'ghan ata  anilar baliliri we newrilirining, ayallar bolsa, xitay eskerliri teripidin tutulup ketken erliri we qérindashlirining iz  dérikini qilalmaywatidu. Silerdin sorap baqayli, bu dewrde, dunyaning bashqa bir yéride mushundaq ehwalning yüz bérishi mumkinmu?"

Hidayetulla oghuzxan sözide yene, xitay da'iriliri ölgen we tutqun qilin'ghan Uyghurlarning sanini yoshuruwatqanliqini ipadilep mundaq dédi: "xitay qatilliri weqede ölgen we qolgha élin'ghanlarning sani heqqide téxiche yalghan éytip, dunya xelqini aldawatidu. Dölet tüsini éliwalghan bu qatilliq teshkilatidin sorap baqayli, eger séning éytqiningdek 197 adem ölgen we 1840 adem qolgha élin'ghan bolsa, qalghan ademler qéni, yashlirimiz qéni, qizlirimiz qéni? bu qetli'amni öz közi bilen körgenlerning aghzidin hazirghiche 4  5 ming ademning öltürülgenliki we 30 minggha yéqin ademning tutulghanliqini angliduq. Xitay eskerliri 15 yashtin 60 yashqiche bolghan er  ayal hemmeylenni sewebsizla qolgha éliwatidu we bularni qipyalingach qilip qoyup soraqqa tartiwatidu, qattiq qiynap öltürüwatidu, köpinchisini qirip tashlawatidu. Xitay xelqi kocha  koylarda qoral, kaltek we paltilarni tutqan halda chörgilep yüridu, aldigha uchrighan Uyghurlargha til  haqaret yaghduruwatidu, ulargha qarshiliq körsetken Uyghurlar bolsa, saqchilar teripidin étip öltürülüwatidu. Biz xitay eskerliri teripidin tutulup ketken yashlirimizning aqiwitidin we ularning hayatidin qattiq endishe qiliwatimiz. Sherqiy türkistan yéngi kelgenlerdin tutulup ketken yashlirimizdin köpinchisining qirghin qilin'ghanliqini, xitay hökümitining adwokatlarni tutulghan Uyghurlarning délosini üstige almasliq üchün qattiq agahlanduruwatqanliqini bilduq. Silerche bu ishlar némining béshariti? eger ehwal bundaq bolmisa, bunchiwala insan nege yoqap ketti?"

Hidayetulla oghuzxan sözide yene, metbu'at arqiliq b d t we insan heqlirini qoghdash teshkilatlirigha xitab qilip mundaq dédi: "qimmetlik axbarat xadimliri! biz bügün siler arqiliq pütün dunyani bu qetli'amgha, bu qanliq qirghin'gha süküt qilmasliqqa yene bir qétim chaqirimiz! birleshken döletler teshkilati we bashqa insan heqliri teshkilatlirining sherqiy türkistan'gha derhal hey'et ewetip, tutulghan yashlirimizning shertsiz qoyup bérilishi؛ yaridarlarning dawalinishi؛ sherqiy türkistan'gha yötkep kélin'gen eskerlerning derhal chiqip kétishi؛ yash qizlirimizning xitaygha mejburiy yötkilishining toxtitilishi we burun yötkelgenlerning derhal yurtlirigha qayturup kélinishi؛ sherqiy türkistan'gha köchmen xitay yötkesh, planliq tughut, mejburiy bala chüshürüsh qatarliq siyasetlerning derhal toxtitilishi heqqide bésim ishlitishini telep qilimiz!"

Ürümchidin yéngidin kelgen bir Uyghur yash, ürümchide közi bilen körgenlirini axbaratchilargha anglitip mundaq dédi: "u yerde bir wehshiylik yüz berdi, yollarda öz közüm bilen yüzligen jesetlerni kördum. U yerde nurghunlighan jeset bar idi. Weziyet bek qorqunchluq, xitay saqchilirining mu'amiliri bek nachar."

Biz namayish jeryanida namayishqa qatnashqan shexsler bilen söhbet élip barduq.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet