Америкида коммунистик тузум қурбанлириға хатирә абидиси тикләнди


2007-06-13
Share

12 - Июн америка пайтәхти вашингтонда, коммунизимниң зиянкәшликигә учриғанларни әсләш үчүн бина қилинған хатирә һәйкили The Victims of Communism Memorial in Washington, DC, a replica of the Goddess of Democracy statue erected by protesters in Tiananmen Square in 1989, is shown during the memorial's dedication 12 June 2007. THe memorial recognizes those who have died under communism since Russia's Bolshevik Revolution in 1917. AFP PHOTO/Karen BLEIER

Америка президенти җорҗ буш 12- июн америка пайтәхти вашингтонда, коммунизимниң зиянкәшликигә учриғанларни әсләш үчүн бина қилинған хатирә һәйкилиниң йопуқ ечиш мурасимида нутуқ сөзләп, коммунистларниң реҗими астида һаятидин айрилған милйонлиған бигунаһ кишиләргә еһтирам билдүрди вә бу бигунаһ қурбанларниң америка хәлқиғә " рәзилликниң һәқиқий мәвҗут икәнликини һәмдә униңға чоқум тақабил туруш керәкликини" әслитип туридиғанлиқини билдүрди.

12-Июн сәйшәнбә күни, һәр хил хатирә сарайлири, хатирә мунарлири вә америкиниң тарихида муһим орун тутидиған алим-өлималарниң һәйкәллири орнитилған америка пайтәхти вашингтонға йәнә бир хатирә - коммунизм түзүмидә зиянкәшликләргә учрап һаятидин айрилған бигунаһ инсанларни әсләш үчүн қурулған хатирә һәйкили орнитилди. Бу хатирә һәйкилиниң йопуқ ечиш мурасимиға америка президенти бушму тәклип билән қатнашти вә нутуқ сөзлиди.

Мурасимға сабиқ коммунист дөләтлиридин кәлгән затлар, коммунистларниң зиянкәшликлиридин һаят қалғанлар, чәтәл консулханилириниң әрбаблири болуп 0100ға йеқин адәм қатнашти.

Коммунизм түзүми 100 милйон бигунаһ адәмниң җениға замин болған

Буш сөзидә: "бу йәрдә мән, рәзиллик билән елишқучи вә шундақ империйиләрни ғулатқучи әр-аяллар билән бирликтә, коммунизм түзүминиң қурбанлири хатирә һәйкилини америка хәлқигә вакалитән пәхирлик һалда қобул қилмақтимән" деди.

Мәзкур хатирә һәйкилиниң интайин муһим әһмийәткә игә икәнликини көрсәткән буш,20 - әсирниң инсанийәт тарихидики әң қанлиқ бир әсир сүпитидә әскә елинидиғанлиқини һәмдә бу рәһимсиз әсирниң нурғунлиған хатирә сарайлири вә абидиләр билән хатириләнгәнликини, әмма коммунизм түзүми астида һаятидин вақитсиз айрилған бигунаһ инсанларни әсләп өтидиған бир хатирә мунариниң болмай кәлгәнликини тилған алди вә " һазирға қәдәр, дөлитимиз астанисида , әшу қәбиһ түзүм йәни, тәхминән 100 милйон бигунаһ әр-аял вә биғубар балиларниң җениға замин болған коммунизм түзүминиң қурбанлирини хатириләйдиған абидә болмай кәлгән иди" дәйду.

У йәнә, коммунистларниң қолида харап болған җанларниң сани адәмни чөчүтидиған болуп, өлгәнләрниң сани интайин көп болғачқа һәқиқи санлиқ мәлуматқа еришишниңму қийинлиқини көрсәтти вә "әң яхши илмий мөлчәргә қариғанда коммунизм пәқәт хитай билән совет иттипақидила нәчә милйон адәмниң җенини алған, вә шималий корийә , камбоджа, африқа, афғанистан, вйетнам һәм шәрқий явропада йәнә нәчә милйон адәмниң җениға замин болған," деди.

Президент буш йәнә, коммунизимниң вәһши қолида нам-шәрәпсиз өлүп кәткән адәмләрниң сан-санақсиз икәнликини, советниң сибирийидики җаза лагирлирида, украинийидә йүз бәргән ачарчилиқта санақсиз адәмләрниң җенидин айрилғанлиқини, буниң хитайниму өз ичигә алидиғанлиқини көрситип, "улар йәнә, хитайдики чоң сәкрәп илгириләш, мәдәнийәт инқилабида һаятидин айрилғанларниму өз ичигә алиду," деди .

Нурғун уйғурлар коммунистларниң зиянкәшликигә учриған

Коммунизм түзүми уйғурларниң бешиға санап түгәткүсиз балайи апәтләрни елип кәлгән болуп, хитайларниң уйғур елидә елип барған сиясий һәрикәтлири җәрянида өлүп кәткән адәмләрдин башқа йәнә, пәйзиват наһийиси вә бай наһийисидә бир нәчә йеза адәмлири ачарчилиқта өлүп қирилип кәткән.

Униңдин башқа уйғур елигә 1949 - йилиниң ахири хитай коммунистлири киргәндин буян һәрхил сияси һәрикәт намлири астида тутқун қилинған вә өлүмгә һөкүм қилинған адәмләрниң бир милйон әтрапида болуши мумкинликини көрсәткән "қараҗөлдики җәң намлиқ" тарихий китабниң аптори, шиветсийидә яшайдиған уйғур зиялийси абдурешит һаҗи керими әпәнди уйғурларниң хитайда коммунистик түзүмниң зәрбисигә әң еғир учриған хәлқләрниң бири икәнликини тәкитлиди.

Әмма дуня уйғур қурултийиниң рәиси рабийә қадир ханим хитайниң өзи елан қилған санлиқ мәлуматлар, уйғур әрбаблириниң мәлуматлири вә әйни дәврдики тарихий пакитларни мисал қилип туруп, хитай коммунистлириниң уйғур елини идарә қилған 1949-йилидин тартип, таки һазирғичә болған арилиқта уйғурларға қаратқан һәрхил сиясий һәрикәтлиридә, бастурушлирида вә пәйда қилған ачарчилиқ апәтлиридә бигунаһ өлүп кәткән һәм түрлүк шәкилдә зиянкәшликкә учриған адәмләрниң саниниң униңдинму көп болуши мумкинликини көрсәтти.

Өз яшлиқиниң нәвқиран пәйтлирини хитай түрмисидә өткүзгән шәвкәт ели әпәнди, хитай коммунистлириниң уйғурларни бастуруш вә қирғин қилиш һәрикәтлирини бирхил системилиқ йосунда елип барғанлиқини бу хил зиянкәшликниң һели һәм йәнә давамлишип келиватқанлиқини тәкитлиди.

Буш "бу һәйкәл бизгә коммунизм түзүмидә өлгән қурбанларни әслитиду"

Бу хатирә һәйкилини тикләштики мәқсәтниң, коммунизм түзүминиң қанлиқ қолида нам-нишансиз һалак болуп тарих бетидин мәңгү өчүп кәткән инсанларни тарихқа қайта тапшуруш икәнликини әскәртип буш йәнә, "биз әшу һалак болғанларниң нам-шәрипини билип кетәлмисәкму, әма мана бу муқәддәс җайда, коммунизимниң тонулмиған қурбанлири тарихқа тәқдим қилинип мәңгү яд етилиду" деди.

Йиғинда америка авам палатаси чәтәл мунасивәтлири комитетиниң рәиси том ләнтос әпәндиму сөзгә чиққан болуп у өзиниң натсизм , коммунизм вә терроризмға қарши җәң қилишқа муйәссәр болалиғанлиқидин шәрәп һес қилидиғанлиқини билдүрди.

Бу хатирә һәйкилини орнитиш қурулуши 14 йилниң алдида башланған болуп 2007- йили 12 июн тамамлинип хәлққә сунулди.

Бирләшмә агентлиқиниң бу һәқтики хәвиридә көрситилишичә, қолида әркинлик мәш' или көтүргән бу һәйкәл 1989- йилидики бейҗиң оқуғучилар һәрикитидә, намайишчи оқуғучилар тйәнәнмен мәйданиға тиклигән " демократийә илаһи" ниң образиға тәқлид қилинған болғачқа хитайниң вашингтонда турушлуқ әлчиханиси бу "хитайниң йүзини төкиду" дәп наразилиқ билдүргән.

Буш бу һәйкәлни " у, бизгә коммунизм түзүмидә өлгән қурбанларни әслитипла қалмай, бәлки йәнә коммунизм үстидин ғалип кәлгән күчниму әслитиду" дәп баһалиди.(Җүмә)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.