Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитети 'икки низамнамә' һәққидә доклат елан қилди

Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитети йеқинда уйғур районида йолға қоюлған "милләтләр иттипақлиқи қануни" вә "җәмийәт аманлиқини һәр тәрәплимә түзәш қануни"ға даир икки парчә доклат тәйярлиди.
Мухбиримиз ирадә
2010.03.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Amerika-kongres-binasi-1-305 Америка парламент бинасиниң сиртқи көрүнүши.
www.house.gov Дин елинди.

Комитет доклатида уйғур районида йолға қоюлған бу икки қанунниң хитайниң башқа өлкилиридә мәвҗут әмәсликини вә йәрлик һөкүмәтниң һәрхил зәрбә бериш һәрикәтлири арқилиқ хәлқниң тенчлиқ билән елип бериватқан паалийәтлирини вә пикир әркинликини қаттиқ бастуруватқанлиқини илгири сүрди. Төвәндә бу доклат һәққидә мухбиримиз ирадә тәпсилий мәлумат бериду.

Хитай йәрлик һөкүмити уйғур елида 5 - июл вәқәсидин кейин түзүп чиққан "аптоном районниң милләтләр иттипақлиқи низамнамиси" вә "аптоном районниң җәмийәт муқимлиқини һәр тәрәплимә түзәш низамнамиси"дин ибарәт икки низамини 1 - февралдин башлап рәсмий йолға қойған иди.

Бу нөвәт йолға қоюлған "милләтләр иттипақлиқи низамнамиси" дә, һәр қандақ орган вә шәхсниң милләтләр иттипақлиқиға пайдисиз гәп - сөзләрни қилиши, тарқитиши, топлиши, тәминлиши, бесиши, елан қилиши яки милләтләр иттипақлиқиға пайдисиз учурларни тарқитиши чәкләнгән. Шуниңдәк юқириқи қаидигә хилаплиқ қилғучиларниң аманлиқ башқуруш чарисигә асасән бир тәрәп қилинидиғанлиқи, җинайәт шәкилләндүргән дәп қаралғанларниң җинайи җавабкарлиқи сүрүштүрүлидиғанлиқи билдүрүлгән.

Хитай һөкүмити тәрипидин йолға қоюлған йәнә бир "җәмийәт аманлиқини һәр тәрәплимә түзәш низамнамиси" болса әсли 1994 - йили йолға қоюлған. Низамнамә1997 - йилдики 5 - феврал ғулҗа вәқәсидин кейин бир қетим өзгәртилип 8 - нөвәтлик хәлқ қурултийи 13 - йиғинда қайта мақулланған. Бу низамнамә йәнә 2009 - йили 5 - июл вәқәсидин кейин йәнә бир қетим өзгәртилип 2009 - йили 11 - айниң 23 ‏ - күни уйғур аптоном районлуқ 11 - нөвәтлик хәлқ қурултийи 15 - йиғинида тонуштурулған иди.

Бу нөвәт җәмийәт аманлиқи низамнамисиға йеңидин қошулған маддида, пуқраларға инқилаби қурбанлиқ шәрипи бериш бәлгиләнгән болуп, униңда пуқралар җәмийәт аманлиқини қоғдаш үчүн, қанунсиз җинайи қилмишлар билән күрәш қилип өлүп кәткән тәқдирдә, уларға дөләт вә аптоном райониниң мунасивәтлик бәлгилимилиригә асасән инқилаби қурбанлиқ нами берилип, аилә тавабиатлириниң нәпиқә билән тәминлинидиғанлиқи бәлгиләнгән.

Бу қетим түзитилип бекитилгән "җәмийәт аманлиқини һәр тәрәплимә түзәш низамнамиси" җәмий 7 баб, 48 маддидин тәркиб тапқан болуп, бу низамнамә һөкүмәт, һәрбий, иҗтимаий бирлик, идарә -орган вә хәлқ аммисиға қарита чиқирилған.

Низамнамидә, җәмийәт муқимлиқни қоғдашқа, қанун - әдлийә, һәрбий - сақчи вә һөкүмәтниң һәр дәриҗилик аппаратлириға таянғандин сирт, идарә - орган, коча - башқарма, мәһәллә, маарип тармақлири, аяллар бирләшмиси, һәр дәриҗилик иттипақ җәмийәтлири, диний саһә, завут - карханилар ишләпчиқириш сәплири, ишчи - деһқанлар вә адәттики пуқраларғичә ортақ қатнишиш тәләп қилинған.

Бүгүн америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитети уйғур районида 1 - февралдин етибарән йолға қоюлған мәзкур икки низамнамә һәққидә тәкшүрүш елип берип доклат елан қилди. Комитет доклатида доклатни қурму - қур инчикиләп чиққан болуп, "җәмийәт аманлиқини һәр тәрәплимә түзәш низамнамиси" да йолға қоюлған бәлгилимиләрниң хитайниң башқа өлкилиридә йоқлуқини, хитай һөкүмитиниң уйғур районида һәр тәрәплимә түзәш низамнамиси арқилиқ уйғур районидики хәлқләрниң тенчлиқ паалийәтлирини, пикир әркинликини вә нормал диний паалийәтлириниму дөләт бихәтәрликигә тәһдит селиш җинайити билән әйибләп җазалаватқанлиқини оттуриға қойған.

Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитети йәнә, "милләтләр иттипақлиқи низамнамиси" һәққидә елан қилған доклатида йәрлик һөкүмәтниң милләтләр иттипақлиқи низамнамисини уйғур районидики һәр дәриҗилик идарә - орган, һәр қатламғичә һәтта йәсли балилириғичә омумлаштуруватқанлиқини алаһидә тәкитлигән вә бу низамнаминиң хәлқара кишилик һоқуқ низамнамилириға еғир дәриҗидә хилаплиқини көрситип, милләтләр иттипақлиқи низамнамиси арқилиқ кишиләрниң йәрлик мәсилиләр, компартийиниң миллий сияситигә даир тәнқидий пикирләрни тосаш арқилиқ кишиләрниң пикир әркинликини еғир дәпсәндә қиливатқанлиқи көрситилгән.

Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитети, хитайниң дөләт вә кишилик һоқуқ әһвалини көзитип, тәтқиқ қилип америка дөләт мәҗлиси вә һөкүмитигә тәклип вә һәл қилиш чарилири үстидә мәслиһәт беридиған муһим дөләт аппарати болуп, бу комитет һәр йили хитай ишлири һәққидә йиллиқ доклатлар елан қилип һәмдә бу хилдики доклатлирида уйғур ели вәзийитигиму алаһидә орун берип кәлмәктә.

Америка уйғур җәмийитиниң муавин рәиси илшат әпәндиниң қаришичә, уйғур районида йолға қоюлған икки йәрлик низамнаминиң америка дөләт мәҗлисидә тәтқиқ қилинип, доклат елан қилиниши иҗабий бир әһвал болуп, бу хитай һөкүмитиниң уйғур районида йүргүзүватқан сиясәтлириниң маһийитиниң оттуриға чиқиши үчүн муһим әһмийәткә игә икән.

Илшат әпәнди сөзидә йәнә, америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитети елан қилған бу хил доклатларниң хитай һөкүмитигиму бәлгилик бесим пәйда қилидиғанлиқини билдүрди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.