Америка вә явропа немә үчүн косова мустәқиллиқини қоллиди?

2008-02-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Косова мәсилиси җиддий йосунда хәлқара күнтәртипкә кәлгән 1990 ‏ - йилларниң оттуридин башлап, хитай мәтбуатлири дәсләп косова мәсилисини йошуруш позитсийиси тутқан, 1999 ‏ - йили нато қошуни сирбийә армийисигә һуҗум қилғандин кейин, болупму, белградтики хитай консулханиси зәрбигә учриғандин кейин, косова мәсилиси кәң түрдә хәвәр қилинишқа башлиған. Әмма, америка вә явропа дөләтлириниң косовани қоллишини адаләт вә тенчлиқ үчүн әмәс, бәлки өзлириниң истратегийилик мәнпәәтлири үчүн дәп тәшвиқ қилған. Хитай мәтбуатлириниң бу тәшвиқатини инкар қилғучи хитай зиялийлиридин бири ваң шявкәйдур.

Ваң шявкәй: ғәрбтә кишилик һоқуқ игилик һоқуқтин үстүн

Профессор ваң шявкәй " косова мәсилиси вә хитайниң кәлгүси тәқдири" намлиқ мақалисидә, америка вә явропаниң косовани қоллишини шүбһисизки адаләт вә тенчлиқ үчүн дәп көрситиду. " Инсан һәқлирини игилик һоқуқтин үстүн билиш ғәрб қиммәт қаришиниң асаслиқ қисми. Шуңа йәрлик аһалиләр өзлириниң дөләт тәвәликини өзлири таллаш, милләтләр өз тәқдирини өзи бәлгиләш, омуми хәлқниң мәнпәәтигә мунасивәтлик талаш - тартишлиқ мәсилиләрни хәлқ авазиға қоюп һәл қилиш, йәрлик һөкүмәтни омуми сайлам арқилиқ қуруп чиқиш, җәмийәттә адаләт вә тенчлиқни узун мәзгил капаләт астиға елишниң чариси."

Аптор ғәрб дунясиниң бүгүн юқурқидәк чақириқларни тәшәббус қилипла қалмай, алди билән өзлириниң иҗра қилип кәлгәнликини тилға алиду, у бу торида, франсийә билән германийиниң арисидики земин мәсилисини йәрлик аһалиниң авазиға қоюш билән һәл қилғанлиқини, америкиниң костарико вә һавай мәсилисиниму хәлқ авазиға селиш билән һәл қилғанлиқини мисал елип көрситиду. Ваң шявкәй мақалисидә йәнә мундақ дәйду: "америка вә явропаниң косовани қоллишида шәхсий мәнпәәтлири болуши мумкин әмәс, чүнки, америкиниң һеч бир дөләт билән земин маҗраси йоқ, униң үстигә шималий атлантик әһди тәшкилатиниң мукәммәл қанун - түзүмлири бар, бу түзүмләр һеч бир әза дөләтниң оз мәнпәәтлири үчүн һәрикәт қилишиға йол қоймайду."

Ваң шявкәй йәнә мундақ язиду " явропа икки қетимлиқ дуня урушидин кейин, инсанийәтниң чоң бир аилә икәнликини, шуңа дуняниң һәр қандақ йеридә йүз бәргән бир һәқсизлиқниң ахирқи һесабта өзлиригиму зиян елип келидиғанлиқини тонуп йәтти, америка вә натониң косовани қоллиши мана буниңдин башқа мәқсәттә әмәс ."

Вуфән: явропа тарихй тәҗрибә савақларни көздә тутиватиду

Хитайниң косова мәсилисидики мәйданини тәнқид қилған хитай демократчилиридин ву фән мундақ дәйду: хитайниң косова мәсилисидики мәйдани тутуруқсиз, у косовани қоллиса, хитайда мустәқиллиқ тәләп қиливатқан милләтләрни җасарәтләндүрүп қойиду, уларниң тәлипини қануний җәһәттин етирап қилған болиду, қоллимиса, косова тәйвән билән депломатик мунасивәт орнитип қелиш хәвпи бар. Вуфәнниң қаришичә, явропа узун мәзгиллик ички вә ташқи урушлардин кейин тарихтин тоғра хуласә чиқарған. Диний мәзһәпләр уруши, кишиләрниң тәшкилатларға оюшуш һоқуқини қобул қилдурған болса, земин маҗралири милләтләрниң өз тәқдирини өзи бәлгиләш һоқуқини қобул қилишқа мәҗбурлиған. явропаниң косова мәсилидики мәйдани әнә әшу хуласиниң ипадиси.

Ваң шявкәй, америкиниң адалити үстидә тохтилип мундақ дәйду: явропа 2 ‏ - дуня урушидин кейин, дуняда сақчилиқ рол ойниғучи бир дөләтниң керәкликини тонуп йәтти вә америкини буниңға лайиқ көрди. Әлвәттә, америкиниң ташқи сияситини пүтүнләй адаләтлик дегили болмайду, дуняниң бүгүнки тәрәққият сәвийисидә йүздә - йүз адаләтлик бир сақчини күтүшкиму болмайду; мениң америка адалитигә болған һөрмитим, униң барлиқ ташқи сияситидин мәмнун болғанлиқимдин әмәс, бәлки бүгүн дуняниң хоҗайинлиқини талишиватқан дөләтләрни бир - биригә селиштуруштиндур.

юқириқи қараш, хитай зиялийлиридин иқтисадшунас ваң шявкәйгә аиттур. Америка косова, дарфур, берма мәсилисигә тутқан позитсийиси билән дуня җамаәтчиликиниң көп қисминиң алқишиға еришкән болсиму, пәләстин вә ирақ сиясити билән бир қисим җамаәтниң болупму ислам дунясиниң тәнқидигә учрағлиқ. (Шөһрәт һошур)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт