Amérika prézidént saylimida dölet puqralirining saylam qizghinliqi ötken nöwettikidin yuqiri

Amérikida prézidént saylimi bu yil 2 ‏ - aydila bashlan'ghan idi. 8 ‏ - Ayda, démokratlar partiyisi bilen jumhuriyetchiler partiyisidin ibaret bu ikki partiye qurultaylirini échip, saylam riqabitige qatnashqanlar ichidin birdin prézidént we mu'awin prézidént namzatini tallap chiqti. Shuningdin kéyin ikkinchi basquchluq saylam bashlandi. Emdi qaysi kandidatning ghelibe qilghanliqi tötinchi noyabir küni melum bolidu.
Muxbirimiz weli
2008.10.24
Obama-Mekkeyin-Saylam-305.jpg Démokratlar partiyisi bilen jumhuriyetchiler partiyisidin ibaret bu ikki partiye kandidatliri mikkéyin bilen obamaning munazire körünüshlirining biri.
AFP Photo

Bu yilqi prézidént saylimida dölet puqralirining saylam qizghinliqi ötken nöwettikidin yuqiri boldi. Axirqi bélet tashlash künige yene 11 kün qalghanda, 50 shtatning 34 de saylam ehli axirqi kündin burun bélet tashlashqa bashlidi.

Hazirgha qeder tashlan'ghan bélet sanidin qarighanda weziyet démokratlar üchün paydiliq

'Amérika awazi'ning bayan qilishiche, hazir démokratlar partiysi terepdarliridin bélet tashlighuchilarning sani jumhuriyetchi partiye terepdarliridin bélet tashlighuchilarning sanidin éship ketti. Bolupmu qara amérikiliqlarning bélet tashlash qizghinliqi nahayiti yuqiri. Bu qétimqi prézidént saylimigha zor tesir körsitelishi mumkin dep qariliwatqan oxayo, shimali kalina, ayowa, néwada, yéngi méksika shitatlirida hazir muddettin burun bélet tashlanmaqta.

Özini musteqil (biterep) dep jakarlighan saylam ehlimu axiri bélet tashlash künidin burun bélet tashlashqa bashlidi. Omumen bu yilqi prézidént saylimida dölet puqralirining bélet tashlash qizghinliqi bir yéngi rékort bolup qélishi mumkin. Hazirgha qeder tashlan'ghan bélet sanidin qarighanda weziyet démokratlar üchün paydiliq.

Chet'elliklerningmu amérika prézidént saylimigha bolghan qizghinliqi yuqiri

Gerche her ikki partiyining namzati özining chet'ellerde qollighuchiliri bolghanliqi bilen pexirlinelisimu, buning ichide obamani qollighuchilarning gézit yaki 'yutup' arqiliq ipadiligen qizghinliqi qarshi terepni bésip chüshidu. Italiyidiki ugandaliq paraxotchi nardin ependi 'yutup' arqiliq bayanat élan qilip, obamagha béghishlap teyyarlighan naxshisini éytti we 'obama esli kéniyilik qara, u amérikini yaxshi köridighan chet'elliklerning arzuyini emelge ashuridu, héchbolmighanda afriqini untumaydu' dédi.
 
Fransiyilik luys raji'o ependi özining makkéynni qollaydighanliqini ipadiligende 'jorj bushning wezipe ötesh mudditi toshti, qorqunchluq sekkiz yil axirlashti, mikkéyin jorj bush emes, u qehriman hem tejribilik namzat, shunga men makkéynni qollaymen' dédi.

Emma amérika uniwérsitétidiki rumshunas proféssor kilawdi'o rodishning qarishiche, bu inkaslar peqet chet'elliklerning özining qizghinliqi, emeliyette ularning amérikidiki prézidént saylimigha biwaste yardimi tegmeydu.

Saylamda omumi bélet sani hel qilghuch amil

Amérikidiki shirketlerni tetqiq qilish ornining siyasiy mulahizichisi fidir ependining qarshiche, bu qétimqi prézidént saylimida démokratlar partiyisi terepdarlirining saylam qizghinliqi nahayiti yuqiri, muddettin burun bélet tashlighuchilarmu köp, bu obamaning saylam teshkilligüchilirining körsetken xizmiti bilen munasiwetlik.

Saylamda omumi bélet sani hel qilghuch amil, eger béletni muddettin burun tashlaydighanlar köp, axirqi küni bélet tashlaydighanlar az bolsa, eng axirqi netije yenila oxshash bolup chiqidu.

Ikki kandidatning munazirisi hazir yenila baj kemlitish mesiliside

Démokratlar partiyi'isning prézidént kandidati barak obama bilen jumhuriyetchiler partiyi'isning prézidént kandidati john mikkéyin hazir jiddiy munazire qiliwatqan mesile yenila dölet puqralirining kirimidin élinidighan bajni kemlitish mesilisi.

Barak obama bajni %95 ademdin kamlitip élishni teshebbus qilidu, john mikkéyin bolsa 'bir qisim ademdin bajni yuqiri élip, uni bashqa puqralargha teqsim qilip béridighan pilan toghra emes' dep qaraydu. Hazir bu mesile buyiche téxiche jiddiy munazire dawam qilmaqta.

Ikki partiyining simwolluq belgiliri qandaq peyda bolghan?

Amérikining tüzümi ikki partiye saylam arqiliq nöwetliship hoquq tutidighan tüzüm. Prézidént saylimi her 4 yilda bir qétim élip bérilidu.

Her qétimqi saylam pa'aliyitide kishiler amérikidiki ikki partiyini ularning simwolluq belgisi arqiliq perqlendürüdu. Démokratlar partiyisining simwolluq belgisi ishek. Jumhuriyetchiler partiyisining simwolluq belgisi pil.

Uchur arxiplirigha qarighanda, 1870‏ - yili nast isimlik bir jumhuriyetchi ressam eyni waqittiki saylam pa'aliyitide ikki partiyining öz - ara qilishqan hujumlirigha naraziliq bildürüsh üchün 'ölgen yolwasni tepken ishek' ni teswirleydighan bir hejwiy resim sézip gézitta élan qilghan. Bu qiziqarliq tenqidke asasen, kishiler eyni waqittiki démokratlar partiyisi terepdarlirini bu hejwiy resimdiki 'ishek'ke oxshatqan we shuningdin kéyin ularni 'ishek' dep atashqa bashlighan. Bu ressam 1874 ‏ - yili özining partiyisini eyni waqittiki hejwiy resimdiki 'ölgen yolwas' emes, belki uning simwoli 'pil' dep izahat bergen. Shuningdin kéyin jumhuriyetchiler 'pil' dep atilishqa bashlighan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.